Tracks - Gebruikersbijdragen [nl]

Slotintervisie pilootprojecten nalatenschappen

2026-02-06T13:36:23Z

Birthe Verscuren: Aanpassingen layout

[[Bestand:20251104 IntervisiePanelgesprek.jpg|miniatuur|Panelgesprek fondsenwerving]]
Op 4 november organiseerden AMVB, CEMPER, CKV en VAi een intervisiedag voor [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed de 25 pilootprojecten nalatenschappen]. Deze dag stond in het teken van de toekomst: hoe ga je verder na het pilootproject? We verwelkomden zo’n vijftig deelnemers. Hier lees je het verslag van de dag.

== Stellingen ==
We begonnen de dag met enkele stellingen om het ijs te breken. Veel projecten konden niet alles doen wat ze hadden gepland of komen nog altijd nieuw materiaal tegen, maar bijna iedereen is tevreden met het resultaat en waar ze nu staan. De meeste projecten hebben ook ideeën over wat ze zouden doen na het pilootproject.

== Getuigenissen ==

=== Nalatenschap van Ado Hamelryck (Caro Thoelen) ===
Daarna kwamen drie pilootprojecten aan bod die getuigden over de resultaten en output van het pilootproject en wat hun verdere plannen zijn. Eerst kwam Caro Thoelen aan het woord, die getuigde over de nalatenschap van Ado Hamelryck. Als deel van haar lerarenopleiding ontwikkelde ze educatieve pakketten voor lager en secundair onderwijs en het deeltijds kunstonderwijs. Je kunt deze pakketten vinden op [https://ecru.be/nieuws-detail/lesbundels-ado-hamelryck/ de website van ECRU]. Ze besprak tijdens de intervisie haar lespakket voor het lager onderwijs.

Caro ontwikkelde haar pakket voor de lessen muzische vorming rond de thema’s beeld, muziek en media. Ze stelde telkens lesdoelen op, gekoppeld aan de eindtermen cultureel bewustzijn. Zo kunnen leerkrachten inschatten hoe het pakket past in hun lessenplan en kunnen ze er direct mee aan de slag. Daarnaast creëerde ze nog diverse hulpmiddelen voor leerkrachten, zoals een evaluatiefiche, lesdoelen met verschillende moeilijkheidsgraden en een video met het lesverloop.
[[Bestand:20251104 CaroThoelen.jpg|miniatuur|Caro Thoelen tijdens haar presentatie]]
Voor de les beeld leerden de leerlingen over compositie, lijndikte en lijnsoorten. Vervolgens konden ze zelf met lijnen experimenteren. Ze kregen ook informatie over Ado Hamelryck als kunstenaar. Voor de les muziek gingen ze in groepjes aan de slag om, geïnspireerd door een werk van de kunstenaar, zelf iets te creëren met body percussion. Het herhalen van motieven stond hierin centraal. Ten slotte deden de leerlingen zelf onderzoek naar Ado Hamelryck en zijn oeuvre tijdens de les media, en ontwierpen ze een eigen poster of flyer over hem.

=== Nalatenschap van Wim Henderickx (Bea Steylaerts & Hannes Vanlancker) ===
Als tweede vertelden Bea Steylaerts en Hannes Vanlancker over de nalatenschap van Wim Henderickx. Zij hebben zeer veel kunnen doen, ook al zijn ze niet klaar geraakt. Ze beschreven het fysiek archief op stuk- of mapniveau, waarbij het een echte meerwaarde was dat Wim zeer geordend werkte. Ze willen nu alles zuurvrij bewaren. Ze fotografeerden en beschreven ook zijn instrumentencollectie. Daarnaast beschreven ze het digitaal archief per compositie, met telkens linken naar ander materiaal zoals schetsen en notities. Hiervoor bouwden ze een databank. Op deze manier hebben ze een integrale catalogus kunnen samenstellen, inclusief onuitgegeven werken.

Recent hebben ze de Stichting Wim Henderickx opgericht, om zich te omringen met mensen die kunnen helpen om toekomstige projecten uit te voeren. Ze maakten ook een [https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx?authuser=0 nieuwe website], ter vervanging van de verouderde website die reeds bestond, en zijn betrokken bij diverse onderzoeksprojecten. Daarnaast zal Diederik Glorieux, de assistent van Wim, zijn onafgewerkte composities voltooien en verschijnt eind 2027 een biografie. Ze namen interviews af om alles juist te kunnen contextualiseren en zetten een festival op waarin Wims oeuvre zal uitgevoerd worden.

In de toekomst willen ze in de databank geautomatiseerd de instrumentatie per werk aanduiden. Vanuit de annotaties van Wim bij zijn composities zullen er ook nieuwe uitgaven verschijnen, en ze plannen orkestraties en arrangementen voor andere bezettingen, iets wat Wim zelf ook vaak deed. Daarnaast willen ze ook zijn ideeën en praktijk laten voortleven, onder andere door die te documenteren en de compositiestage die hij oprichtte verder te zetten.

=== Nalatenschap van Lucien De Roeck (Jean-Michel Meyers) ===
Ten slotte kwam Jean-Michel Meyers getuigen over de nalatenschap van Lucien De Roeck. Aanvankelijk wilde hij 8000 documenten digitaliseren, maar het Vlaams Architectuurinstituut waarschuwde hem dat dit te ambitieus zou zijn. Vooral de inventarisatie die eraan vooraf ging, kostte veel tijd. Hiervoor moest hij ook een termenlijst opstellen voor grafisch ontwerp, want de termenlijsten van bijvoorbeeld het VAi waren daar niet op toegespitst. Dankzij deze inventarisatie kon Jean-Michel ontwerpen koppelen aan het eindresultaat. Het archief werd ook aangevuld met werk dat niet was bijgehouden in het eigen archief, maar wel elders.

Uiteindelijk beschreven en scanden ze zo’n 6100 documenten. Om het archief breder bekend te maken, maken ze nog een podcast en postkaarten. Alle documenten worden ook op een website ontsloten, waarbij de beschrijving wordt gekoppeld aan het beeld. Nu is het doel om een bewaarinstelling te vinden waaraan ze het archief kunnen overdragen.

== Juridisch kader bij een artistieke nalatenschap (Stijn Michielsen) ==
Na de 3 getuigenissen gaf Stijn Michielsen (Cultuurloket) een samenvatting van de juridische aspecten die komen kijken bij een nalatenschap. Daarbij stelde hij 3 centrale vragen:

# Wat behoort tot je nalatenschap?
# Wat als je niets regelt?
# Wat kan je zelf ondernemen?

Het antwoord op deze 3 vragen vormt ook een stappenplan om een juridisch kader uit te werken. Ten eerste moet je je nalatenschap inventariseren en waarderen. Wat behoort tot je nalatenschap? Dat kan gaan om archief, kunstwerken, je atelier, je privévermogen, rechten, … Door aan al deze onderdelen verschillende waardes toe te kennen, kun je een doordachte keuze maken voor de meest geschikte juridische structuur.

Ten tweede denk je best na over wat er zal gebeuren als je niets onderneemt. In principe geldt dan het erfrecht en komt je nalatenschap bij je erfgenamen terecht. Zij kunnen die aanvaarden of weigeren. Als ze aanvaarden, moeten ze erfbelasting betalen. Het bedrag hangt af van de woonplaats van de overledene en de graad van verwantschap: hoe verder de verwantschap, hoe hoger de belasting.

Als je meerdere erfgenamen hebt, is er een reële kans op versnippering. Erfgenamen kunnen ervoor kiezen om de nalatenschap collectief te bewaren (‘onverdeeldheid’), maar ze kunnen op elk moment uit de onverdeeldheid treden, bijvoorbeeld als er verschillende ideeën zijn over wat er met de nalatenschap moet gebeuren.

Als je een hoge erfbelasting wilt vermijden, kun je ervoor opteren om de activiteiten verder te zetten in een familiale onderneming, om weg te schenken voor het overlijden, of een rechtspersoon op te richten. In deze gevallen is de belasting lager.

Als je ervoor kiest om wel iets te ondernemen, heb je verschillende opties.

* Een testament treedt in werking bij overlijden en kun je tijdens je leven herschrijven. Je kunt je testament opmaken bij een notaris of ‘met de hand’. Van wat je bij je overlijden nalaat, is sowieso de helft voorbestemd voor je kinderen. Met de andere helft mag je doen wat je wilt. Je betaalt een lagere erfbelasting als je nalaat aan de overheid, een vzw of een stichting.
* Een schenking doe je bij leven. Als de schenking wordt aanvaard, kun je hier niet meer op terugkomen. Je kunt schenken met een notariële akte of een handgift, maar een huis of atelier moet je altijd via een notaris schenken. Bij een notaris betaal je altijd schenkbelasting. Die is lager dan de erfbelasting en heeft ook een verminderd tarief voor schenking aan een vzw, stichting of de overheid. Bij een handgift betaal je enkel schenkbelasting als je de gift registreert, maar als je níét registreert en de schenker overlijdt binnen de vijf jaar, moet je toch erfbelasting betalen.
* Je kunt een controlestructuur oprichten. Op deze manier kun je versnippering tegengaan en is je nalatenschap geen deel van je privévermogen, waarop je belast wordt. Via een positie in het bestuur kun je nog controle behouden. Bij zo’n structuur komen wel administratieve formaliteiten en kosten kijken waar je rekening mee moet houden.
[[Bestand:20251104 MarietCalsius.jpg|miniatuur|Interactie vanuit het publiek|181x181px]]Als je ervoor kiest om een juridische structuur op te richten, heb je opnieuw verschillende mogelijkheden, zoals een maatschap of een stichting. Alle informatie over deze structuren kun je nalezen in de [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/bescherming-van-je-creatie/zakelijke-omkadering-van-je-artistieke-nalatenschap brochure die Cultuurloket opstelde over nalatenschappen]. Je kunt verschillende structuren combineren, bijvoorbeeld een vennootschap voor de materiële eigendom, maar een vzw voor de gebruiksrechten. Je formaliseert dit in juridisch bindende documenten, waarvoor je je best laat begeleiden. Je stelt ook best een cultureel ondernemingsplan op voor zaken zoals kosten, personeel, verzekering, …

Na de presentatie van Cultuurloket was er nog uitgebreid de kans om vragen te stellen. Hier werd vooral ingegaan op de kwestie van het ‘waarderen’. Hoe bepaal je de waarde van partituren of choreografieën? In principe mag je dit zelf inschatten, maar als de fiscus oordeelt dat de nalatenschap te laag gewaardeerd is, kan die dat betwisten. Het is belangrijk om ook de rechten mee te nemen binnen de waardebepaling. Sowieso is het belangrijk dat je een werk niet binnen het jaar voor meer geld verkoopt dan de waarde die je hebt opgegeven. Financiële gegevens zoals een verkoopprijs kunnen ook een aanduiding van de waarde van een werk zijn.

== Duurzame bewaring van kunstenerfgoed – Casus Archief Philippe Van Snick (Benedicte Goesaert & Veerle Soens) ==
We startten de namiddag met een presentatie van Benedicte Goesaert (Philippe Van Snick Estate) en Veerle Soens (KB45, Boekentoren UGent) over de overdracht van het archief van beeldend kunstenaar Philippe Van Snick aan de Boekentoren UGent, elk vanuit hun eigen perspectief.

Philippe Van Snick was een in Gent geboren beeldend kunstenaar die lange tijd in Brussel woonde en werkte. Na zijn overlijden in 2019 richtte de familie in 2020 de Philippe Van Snick Estate op om zijn nalatenschap te beheren. Daarbij werd een onderscheid gemaakt tussen het artistieke oeuvre, dat wordt beheerd door een burgerlijke maatschap, en het archief, dat onder het beheer van een vzw valt. Benedicte raakte vanaf het begin betrokken bij de estate als zelfstandig curator en kunstadviseur.

KB45, ''Kunst in België sinds 1945'', is een onderzoeksgroep binnen de UGent die de situatie van hedendaagse kunst in België in kaart brengt en in een breder historisch en artistiek perspectief plaatst. De groep focust op kunsthistorisch onderzoek op basis van primaire bronnen en op archiefzorg ter ondersteuning van dat onderzoek, in nauwe samenwerking met de Boekentoren.

In 2023 zag de estate de Pilootprojecten Kunstenerfgoed als een opportuniteit om concreet aan de slag te gaan met de nalatenschap van de kunstenaar. In het kader van dit project droeg de estate een deel van het archief van Van Snick via een vrijwillige handgift over aan de Boekentoren, onder begeleiding van KB45. Voor de estate betekende dit een belangrijke stap: van denken naar doen. Voor Marijke (de partner van Van Snick) was beginnen aan dat proces het moeilijkste. Door de overdracht kon de estate een deel van de zorg uit handen geven. Het archief zou voortaan duurzaam en veilig bewaard worden en toegankelijk zijn voor onderzoek.

Ook voor KB45 en de Boekentoren bood het verwerven van het archief een grote meerwaarde. Door de estate te begeleiden bij het verwerken, waarderen en voorbereiden van het archief, werd niet alleen expertise gedeeld maar ook een vertrouwensband opgebouwd. Dat vormt de basis voor verdere samenwerking met de estate en het verkennen van onderzoeksmogelijkheden.

Het project verliep in drie fasen:

* Voorbereiding binnen de estate: In een eerste fase ging de estate zelf aan de slag met het archief. Alles werd genummerd, verpakt in zuurvrij materiaal en voorzien van een basisbeschrijving. Tijdens dit proces kwamen ook waarderingsvragen naar boven, zoals: behoren bepaalde schetsen tot het archief of eerder tot het artistieke oeuvre? Waar trekken we de grens tussen schets en kunstwerk? Wat doen we met deze stukken?
* Overdracht aan de Boekentoren: Na de feitelijke overdracht werden de interne protocollen en procedures van de Boekentoren toegepast. Er werd een archiefschema opgesteld en hiërarchische beschrijvingen gemaakt op stukniveau volgens de ISAD(G)-standaard. De stukken werden gedigitaliseerd, zuurvrij verpakt en opgeborgen.
* Archief online en onsite aanbieden: In de huidige, derde fase wordt het archief zowel online als ter plaatse toegankelijk gemaakt. Voor digitale ontsluiting klaart de Boekentoren ook de rechten die gelden op het materiaal. Ondertussen is een deel van het materiaal reeds raadpleegbaar via de website archiefphilippevansnick.be.

== Panelgesprek fondsenwerving ==
Aansluitend vond een panelgesprek over alternatieve financiering plaats. Het gesprek belichtte verschillende ervaringen en uitdagingen bij fondsenwerving binnen de culturele sector. Panelleden waren Hans Roels (Logos Foundation), Leo Victor (Veerle Rooms Foundation) en Charlotte Rachels (testament.be). Het gesprek werd in goede banen geleid door Jelena Dobbels (FARO).

=== Organisaties en juridische structuren ===
De Logos Foundation ontstond in 1968 vanuit een groep geluidskunstenaars en werd in 1977 omgevormd tot een stichting van openbaar nut, zodat de muziekinstrumenten en klankinstallaties eigendom werden van de stichting en niet langer van de individuele kunstenaars. De stichting bezit momenteel twee gebouwen en het huis van de twee oprichters zal na hun overlijden aan de stichting geschonken worden. Daarnaast beheert de stichting een grote collectie van ongeveer 300 instrumenten.

De Veerle Rooms Foundation is een private stichting opgericht in 2012 rond het werk van grafica Veerle Rooms. De kunstenares wilde op deze manier haar werk en technieken doorgeven aan toekomstige generaties. Haar eigen werken, evenals een collectie werken van andere internationale kunstenaars, samen met haar woning en atelier, werden aan de stichting geschonken.

Testament.be heeft als missie om Belgen te sensibiliseren om een goed doel op te nemen in hun testament. Daarnaast ondersteunt de organisatie haar leden via workshops, events en een juridische helpdesk bij het verwerven van legaten uit erfenissen. Het lidmaatschap bij testament.be is betalend maar solidair.
Charlotte wees erop dat legaten best niet worden ontvangen door een privépersoon, maar via een geschikte juridische structuur. Aangezien de wetgeving hierrond regelmatig wijzigt, is het aangewezen om hierover advies in te winnen van een jurist.

=== Inkomsten van de stichtingen ===
Voor zowel de Logos Foundation als de Veerle Rooms Foundation speelt vrijwilligerswerk een cruciale rol.

De Logos Foundation verloor in 2017 haar werkingssubsidies. Momenteel zijn er drie medewerkers in dienst, aangevuld met freelancers, de oprichters die nog vrijwillig actief zijn en een tiental langdurige vrijwilligers. Verder genereert de stichting inkomsten uit projectsubsidies en eigen activiteiten, zoals concerten en tentoonstellingen. In het verleden bracht de stichting ook een tijdschrift uit. Sinds het stopzetten daarvan merkt de organisatie dat het moeilijker wordt om een gemeenschap rond de werking op te bouwen.

De Veerle Rooms Foundation draait volledig op vrijwilligers. Dit zijn vooral (oud-)leerlingen en medewerkers van Veerle Rooms. Een grote uitdaging hierbij is dat deze mensen naast hun eigen carrière maar beperkte tijd kunnen investeren in de werking. De stichting haalt bijkomende inkomsten uit een vriendenwerking. Hoewel dit niet de grootste inkomsten genereert, blijft het aantal leden stabiel. De organisatie benadrukt hierbij het belang van teruggeven aan de leden. Dit doen ze bijvoorbeeld door jaarlijks een grafisch werk van een artist in residence aan te bieden.

=== Alternatieve financiering en giften ===
Beide stichtingen dachten ook al na over alternatieve financiering zoals giftenwerving.

De Logos Foundation ontvangt vooral giften van mensen die nauw betrokken zijn (of waren) bij de werking. Eerdere pogingen om structureel meer inkomsten te verwerven via giften bleken moeilijk vol te houden op lange termijn.

Ook bij de Veerle Rooms Foundation komt het merendeel van de giften uit de vriendenkring. Leden hiervan zijn voornamelijk personen waar Veerle Rooms mee samenwerkte of kennissen van haar leerlingen. De stichting vraagt zich af of ze de inzet van deze mensen gaat kunnen behouden als de persoonlijke band met Veerle Rooms vervaagt.

=== Hoe kan je financierders overtuigen van jouw project? ===
De Hogeschool Gent onderzoekt in samenwerking met testament.be het geefgedrag van de Belg in de legatenbarometer. 24% van de Belgen die openstaan voor het opnemen van een goed doel in hun testament zou cultuur als mogelijke bestemming overwegen. Er blijft dus nood aan verdere sensibilisering rond dit thema.
Charlotte gaf enkele tips voor het aantrekken van giften. Ten eerste gaf ze aan dat het belangrijk is om je werking in de kijker te zetten. Zo kan je bijvoorbeeld de impact van een gift tonen aan bezoekers of uitpakken met materialen die je bewaart. Daarnaast is het belangrijk om de drempel voor giften te verlagen en schenkingen te durven vragen. Begin bij het toevoegen van een ‘steun’-knop op de website. Tot slot is het ook aangeraden om hier consequent over te communiceren en dat niet slechts éénmalig te doen.

=== Slotbeschouwing ===
Voor kleine stichtingen blijft het een evenwichtsoefening hoeveel tijd en middelen ze kunnen investeren in fondsenwerving. Zowel sprekers als publiek benadrukten dat de tijd die wordt gestoken in het aantrekken van giften of het schrijven van een projectsubsidiedossier ook een investering is, die niet altijd opweegt tegen de opbrengst.

Daarom klonk de oproep aan de overheid om sterker na te denken over hoe zij de overgang van levende kunstpraktijken naar erfgoedpraktijken kan begeleiden en ondersteunen.

== Structurele werking - Bressers Architecten ==
Na de pauze gingen we in op hoe aandacht voor het archief wordt ingebed in de structurele werking. We hadden hiervoor Karen Vannieuwenhuyze te gast van Bressers Architecten, een van de oudste architectenbureaus van België. Bressers bewaart zijn eigen architectuurarchief. De inhoud gaat terug tot de oprichting in 1925 door Adrien Bressers (1897-1986) en loopt tot op vandaag. De waardevolle collectie, die zo’n 100 jaar Vlaamse restauratie- en architectuurpraktijk bestrijkt, omvat bouwtekeningen (schetsen, ontwerpplannen, presentatietekeningen zoals aquarellen, technische tekeningen...) en administratieve projectdossiers (briefwisseling, bestekken, foto’s...).

Bressers voerde tijdens de tweede ronde (2024/2025) een pilootproject uit. Het pilootproject focuste op het oude archiefgedeelte van de collectie (periode Adrien Bressers). Gezien de aard en toestand van de bouwtekeningen was de ontsluiting van deze stukken het meest urgent. De op maat van het bureau ontwikkelde beheermethodologie (basisbeschrijving en -digitalisering, waardering, gedetailleerde beschrijving, hoogwaardige digitalisering en online ontsluiting) werd aan de hand van drie casestudies, die elk zo’n tien projecten omvatten, getest en geëvalueerd. Het project streefde naar een duurzame methode die niet enkel een inhaalbeweging voor de volledige Bresserscollectie mogelijk maakte, maar ook andere architectenbureaus inspireert. Daarnaast was het pilootproject een opstap naar een vlotte ontsluiting van de collectie naar de buitenwereld toe.

Uit het project namen ze verschillende inzichten mee:

* Het aantal bouwtekeningen op voorhand inschatten is moeilijk, bv. ter voorbereiding van digitalisering.
* De waarde van de collectie is nu duidelijker, zowel intern als extern: intern voor de identiteitsvorming van het bureau, bv. om duidelijk te maken dat ze meer hebben gedaan dan enkel restauratiedossiers waarmee ze traditioneel geassocieerd worden, extern bv. in het kader van toegankelijkheid.
* Het netwerk van Bressers is versterkt en uitgebreid: naast de onroerend-erfgoedsector ook binnen de cultureel-erfgoedsector waar ze voor aanvang van het project minder linken mee hadden, en eveneens met de academische sector i.v.m. onderzoek van studenten.
* Bressers stelde vast dat ze in tegenstelling tot een klassieke erfgoedorganisatie best veel diverse profielen in huis hebben (personeelsleden met diverse vormen van expertise). Dit is handig om bv. een thesaurus op te stellen.

Er kwamen ook enkele uitdagingen naar voren:

* Digitaliseren is duur: dit was het voornaamste doel van het project en hiervoor werd een projectmedewerker aangeworven. Intussen is het project afgelopen en is deze medewerker vertrokken. Daardoor is het nu moeilijk om te metadateren binnen de structurele werking, want dat kost alleen maar tijd en (financiële) middelen.
* Een werking opzetten met stagiairs en vrijwilligers is tijdsintensief om hen passend te kunnen begeleiden. Er zijn bv. handleidingen nodig want stagiairs en vrijwilligers zijn zelf geen experten.
* Ontsluiting zorgt voor extra werk: er komen nu veel meer vragen van externen binnen en dat zorgt voor extra werk waarvoor ook een tariefplan moet worden opgesteld.

Nu het project is afgelopen, probeert Bressers de ontsluiting op te nemen in de structurele werking van het bureau, al blijft dit moeilijk:

* Er zijn in principe wel enkele werkuren vrijgemaakt voor archiefwerk, maar als er veel ander werk is, krijgt dat ander werk prioriteit.
* Er is een vzw opgericht (makkelijk om bv. vrijwilligers aan te trekken), maar de financiering daarvan komt voorlopig enkel vanuit het architectenbureau zelf.
* Financiering van de archiefwerking blijft een uitdaging. Door een jaar intensief met projectmiddelen te hebben gewerkt, zijn externe mogelijkheden allerhande wel duidelijker geworden, bv. op vlak van inzetbaarheid van jobstudenten en de verschillende mogelijke projectsubsidiekanalen en aan welke voorwaarden elke subsidielijn moet voldoen. Bressers stelt wel vast dat de budgetten per subsidielijn beperkt zijn en variëren afhankelijk van het type subsidielijn. Daarenboven vergt het heel wat tijd om een project uit te schrijven in functie van de beoogde subsidielijn. Het is ook noodzakelijk om alles op voorhand hiervoor goed te budgetteren en een tijdsindeling te maken. Gelukkig hebben ze hierin wel wat ervaring door het pilootproject.

Bressers besloot met dankbaarheid voor wat er kon gebeuren met de middelen die via het pilootproject werden verworven. Het project bracht grote motivatie teweeg binnen het bureau en de zin om ondanks beperkte tijd en middelen voort te doen. Het is nu de uitdaging om het werk van het voorbije jaar te bestendigen.

== Getuigenis over het schrijven van een biografie - Publicatie Luc Brewaeys ==
De volgende presentatie ging in op het schrijven van een biografie. Als casus hiervoor ging Melissa Portaels in op het pilootproject (2024/2025) rond het oeuvre van componist Luc Brewaeys (1959-2015), een van de belangrijkste Vlaamse componisten van zijn generatie met internationale uitstraling. Als symfonicus pur sang vormen zijn acht symfonieën de hoeksteen van zijn oeuvre. Brewaeys’ muziek is gekend voor zijn virtuositeit, wervelende klanken en ongehoorde klankkleuren: honderden dansende noten kleuren de bladspiegel van zijn partituren. Hoewel het handschrift van Luc Brewaeys onberispelijk is, waren de handgeschreven partituren van diens symfonieën onvoldoende toegankelijk voor orkesten. In dit project nam Stichting Donemus Beheer de digitalisering van het materiaal op zich dat nog niet in digitale muzieknotatie was omgezet. Naar aanleiding van het 10-jarig overlijden van de componist zal van november 2025 tot april 2026 het festival Fasten Seat Belts verschillende composities ten uitvoer brengen in binnen- en buitenland.

Daarnaast werden via diepte-interviews gesprekken gevoerd met personen die nauw betrokken waren bij Brewaeys’ werkproces om meer inzicht te krijgen in de intenties en muzikale taal van de componist, aangezien er geen schetsen of kladversies van de symfonieën beschikbaar zijn. Brewaeys had tijdens zijn carrière zelf wel heel wat interviews gegeven die zijn muzikale taal duiden. Zo weten we bv. dat hij alles eerst in zijn hoofd uitdacht en het dan pas opschreef - vandaar dat er geen schetsen zijn. De interviews met de entourage van Brewaeys vormen de basis van een reizende tentoonstelling en een publicatie (aangeboden als randactiviteit bij het festival Fasten Seat Belts) waarmee een diepe duik genomen kan worden in de fascinerende partituren en kleurrijke muzikale taal van Luc Brewaeys.

De publicatie moet vooral de persoonlijkheid en het artistiek werk van Brewaeys vatten. Het werd dus geen klassieke biografie, wel een publicatie waarin via verschillende persoonlijke invalshoeken andere aspecten van de carrière en persoonlijkheid van de componist belicht worden. De publicatie moet daarom vooral zijn enthousiasme uitdragen. De titels uit de publicatie zijn quotes uit interviews met Brewaeys zelf, telkens over een ander aspect van zijn muziek. Om een samenhangend geheel te krijgen, werd wel wat vrij omgegaan met de citaten. De invulling van de publicatie gebeurde voorts aan de hand van zeven interviews, telkens vanuit een ander aspect van de carrière van Brewaeys. Er werd hiervoor met andere dirigenten, componisten, uitvoerders en zangers gepraat, zowel over de muzikale taal (bv. over het spectralisme en hoe Brewaeys dit invulde, of over hoe bepaalde muzikale effecten werden vormgegeven binnen een bepaalde orkestbezetting, of over hoe elektronische muziek in het kleurenpalet werd geïntegreerd), de samenwerking met Brewaeys alsook diens persoonlijkheid.

Elk interview duurde 1 à 2 uur. Opvallend was dat bepaalde zaken anders verteld werden door verschillende respondenten, wat de specificiteit van mondelinge bronnen en hoe ermee om te gaan benadrukt. Van de interviews worden samenvattende artikelen gepubliceerd op [https://www.lucbrewaeys.com/interviews de website van Luc Brewaeys]. De drie interviewers selecteerden hiervoor zelf de highlights uit de gesprekken. De volledige transcripties kunnen worden opgevraagd.

== Slotwoord Departement Cultuur, Jeugd en Media ==
Het slotwoord van de dag werd verzorgd door Laurence De Bolle van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, initiatiefnemer van de pilootprojecten. DCJM blikte even terug op de voorbije jaren en bedankte iedereen - projectuitvoerders en projectpartners - voor dit leerrijke traject. Er zijn bruggen gebouwd en er is een motor aangeslagen in Vlaanderen omtrent kunstenerfgoed. De noodzaak hiervoor werd in 2022 steeds duidelijker, aangezien steeds meer hedendaagse kunstenaars hun oeuvre aan het afronden waren, maar het ontbrak aan een beleidskader om iets rond deze nalatenschappen te ondernemen. Regelgeving rond archiefzorg was vooral gericht op de kunstinstellingen en niet op andere actoren. De pilootprojecten probeerden daarentegen iedereen te bereiken en dit resulteerde in meer dan 90 projectaanvragen over de twee rondes heen en dit uit zeer diverse disciplines. Daarvan werden er 25 gehonoreerd. De projectdoelen waren eveneens zeer divers. Elk project had zijn eigen uitdagingen en samenwerkingen met erfgoedspelers bleken essentieel. Samen zorgden we voor een nieuwe invulling van het begrip ‘kunstenerfgoed’. De online inspiratiegids [https://departement-cjm.foleon.com/cultuur/aanbevelingen-in-de-omgang-met-artistieke-nalatenschappen/ Aanbevelingen in de omgang met artistieke nalatenschappen - Een leertraject met 25 pilootprojecten] biedt hiervan een mooie samenvatting.

Het beleid heeft zelf ook veel geleerd:

* Samenwerkingen zijn nodig.
* Kennisdeling is nodig, bv. over waardering.
* Er is tijd nodig voor reflectie.
* Emoties spelen een belangrijke rol.
* De waarde van de projecten lag niet enkel bij de projecten zelf, maar eveneens in dat de vonk is overgeslagen op de erfgoed- en kunstensector. Veel mensen willen nu aan de slag met kunstenerfgoed en zien wat mogelijk is.

DCJM ziet een nood voor de toekomst om verder te werken rond kunstenerfgoed. De nood was immers hoog, maar is dat nog steeds. Er komt dan ook een participatietraject aan waarin veel stakeholders bevraagd zullen worden. Wie wil wat doen (en wie doet wat al)? En hoe kunnen we deze initiatieven stroomlijnen tot een coherent geheel? Er zal hierbij niet top-down gewerkt worden, maar bottom-up, rekening houdende met hoe de erfgoedsector dit zelf georganiseerd wil zien. Bestaande bewegingen (positionering CKV enerzijds en initiatieven rond danserfgoed anderzijds), zullen hierin ook worden meegenomen. Tot slot ziet DCJM ook een noodzaak tot een overkoepelend platform rond kunstenerfgoed dat als eerste aanspreekpunt kan dienen binnen het decentraal model dat gehanteerd wordt binnen de dienstverlening en het collectiebeheer voor kunstenerfgoed.

''Auteurs: Christopher De Keyser ([[AMVB]]), Justine Van Gysel [[CEMPER|(CEMPER]]) en Birthe Verscuren [[CEMPER|(CEMPER]]).''

[[Categorie:Nieuws]]

Slotintervisie pilootprojecten nalatenschappen

2026-02-06T13:34:25Z

Birthe Verscuren: Aanpassingen layout

[[Bestand:20251104 IntervisiePanelgesprek.jpg|miniatuur|Panelgesprek fondsenwerving]]
Op 4 november organiseerden AMVB, CEMPER, CKV en VAi een intervisiedag voor [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed de 25 pilootprojecten nalatenschappen]. Deze dag stond in het teken van de toekomst: hoe ga je verder na het pilootproject? We verwelkomden zo’n vijftig deelnemers. Hier lees je het verslag van de dag.

== Stellingen ==
We begonnen de dag met enkele stellingen om het ijs te breken. Veel projecten konden niet alles doen wat ze hadden gepland of komen nog altijd nieuw materiaal tegen, maar bijna iedereen is tevreden met het resultaat en waar ze nu staan. De meeste projecten hebben ook ideeën over wat ze zouden doen na het pilootproject.

== Getuigenissen ==

=== Nalatenschap van Ado Hamelryck (Caro Thoelen) ===
Daarna kwamen drie pilootprojecten aan bod die getuigden over de resultaten en output van het pilootproject en wat hun verdere plannen zijn. Eerst kwam Caro Thoelen aan het woord, die getuigde over de nalatenschap van Ado Hamelryck. Als deel van haar lerarenopleiding ontwikkelde ze educatieve pakketten voor lager en secundair onderwijs en het deeltijds kunstonderwijs. Je kunt deze pakketten vinden op [https://ecru.be/nieuws-detail/lesbundels-ado-hamelryck/ de website van ECRU]. Ze besprak tijdens de intervisie haar lespakket voor het lager onderwijs.

Caro ontwikkelde haar pakket voor de lessen muzische vorming rond de thema’s beeld, muziek en media. Ze stelde telkens lesdoelen op, gekoppeld aan de eindtermen cultureel bewustzijn. Zo kunnen leerkrachten inschatten hoe het pakket past in hun lessenplan en kunnen ze er direct mee aan de slag. Daarnaast creëerde ze nog diverse hulpmiddelen voor leerkrachten, zoals een evaluatiefiche, lesdoelen met verschillende moeilijkheidsgraden en een video met het lesverloop.
[[Bestand:20251104 CaroThoelen.jpg|miniatuur|Caro Thoelen tijdens haar presentatie]]
Voor de les beeld leerden de leerlingen over compositie, lijndikte en lijnsoorten. Vervolgens konden ze zelf met lijnen experimenteren. Ze kregen ook informatie over Ado Hamelryck als kunstenaar. Voor de les muziek gingen ze in groepjes aan de slag om, geïnspireerd door een werk van de kunstenaar, zelf iets te creëren met body percussion. Het herhalen van motieven stond hierin centraal. Ten slotte deden de leerlingen zelf onderzoek naar Ado Hamelryck en zijn oeuvre tijdens de les media, en ontwierpen ze een eigen poster of flyer over hem.

=== Nalatenschap van Wim Henderickx (Bea Steylaerts & Hannes Vanlancker) ===
Als tweede vertelden Bea Steylaerts en Hannes Vanlancker over de nalatenschap van Wim Henderickx. Zij hebben zeer veel kunnen doen, ook al zijn ze niet klaar geraakt. Ze beschreven het fysiek archief op stuk- of mapniveau, waarbij het een echte meerwaarde was dat Wim zeer geordend werkte. Ze willen nu alles zuurvrij bewaren. Ze fotografeerden en beschreven ook zijn instrumentencollectie. Daarnaast beschreven ze het digitaal archief per compositie, met telkens linken naar ander materiaal zoals schetsen en notities. Hiervoor bouwden ze een databank. Op deze manier hebben ze een integrale catalogus kunnen samenstellen, inclusief onuitgegeven werken.

Recent hebben ze de Stichting Wim Henderickx opgericht, om zich te omringen met mensen die kunnen helpen om toekomstige projecten uit te voeren. Ze maakten ook een [https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx?authuser=0 nieuwe website], ter vervanging van de verouderde website die reeds bestond, en zijn betrokken bij diverse onderzoeksprojecten. Daarnaast zal Diederik Glorieux, de assistent van Wim, zijn onafgewerkte composities voltooien en verschijnt eind 2027 een biografie. Ze namen interviews af om alles juist te kunnen contextualiseren en zetten een festival op waarin Wims oeuvre zal uitgevoerd worden.

In de toekomst willen ze in de databank geautomatiseerd de instrumentatie per werk aanduiden. Vanuit de annotaties van Wim bij zijn composities zullen er ook nieuwe uitgaven verschijnen, en ze plannen orkestraties en arrangementen voor andere bezettingen, iets wat Wim zelf ook vaak deed. Daarnaast willen ze ook zijn ideeën en praktijk laten voortleven, onder andere door die te documenteren en de compositiestage die hij oprichtte verder te zetten.

=== Nalatenschap van Lucien De Roeck (Jean-Michel Meyers) ===
Ten slotte kwam Jean-Michel Meyers getuigen over de nalatenschap van Lucien De Roeck. Aanvankelijk wilde hij 8000 documenten digitaliseren, maar het Vlaams Architectuurinstituut waarschuwde hem dat dit te ambitieus zou zijn. Vooral de inventarisatie die eraan vooraf ging, kostte veel tijd. Hiervoor moest hij ook een termenlijst opstellen voor grafisch ontwerp, want de termenlijsten van bijvoorbeeld het VAi waren daar niet op toegespitst. Dankzij deze inventarisatie kon Jean-Michel ontwerpen koppelen aan het eindresultaat. Het archief werd ook aangevuld met werk dat niet was bijgehouden in het eigen archief, maar wel elders.

Uiteindelijk beschreven en scanden ze zo’n 6100 documenten. Om het archief breder bekend te maken, maken ze nog een podcast en postkaarten. Alle documenten worden ook op een website ontsloten, waarbij de beschrijving wordt gekoppeld aan het beeld. Nu is het doel om een bewaarinstelling te vinden waaraan ze het archief kunnen overdragen.

== Juridisch kader bij een artistieke nalatenschap (Stijn Michielsen) ==
Na de 3 getuigenissen gaf Stijn Michielsen (Cultuurloket) een samenvatting van de juridische aspecten die komen kijken bij een nalatenschap. Daarbij stelde hij 3 centrale vragen:

# Wat behoort tot je nalatenschap?
# Wat als je niets regelt?
# Wat kan je zelf ondernemen?

Het antwoord op deze 3 vragen vormt ook een stappenplan om een juridisch kader uit te werken. Ten eerste moet je je nalatenschap inventariseren en waarderen. Wat behoort tot je nalatenschap? Dat kan gaan om archief, kunstwerken, je atelier, je privévermogen, rechten, … Door aan al deze onderdelen verschillende waardes toe te kennen, kun je een doordachte keuze maken voor de meest geschikte juridische structuur.

Ten tweede denk je best na over wat er zal gebeuren als je niets onderneemt. In principe geldt dan het erfrecht en komt je nalatenschap bij je erfgenamen terecht. Zij kunnen die aanvaarden of weigeren. Als ze aanvaarden, moeten ze erfbelasting betalen. Het bedrag hangt af van de woonplaats van de overledene en de graad van verwantschap: hoe verder de verwantschap, hoe hoger de belasting.

Als je meerdere erfgenamen hebt, is er een reële kans op versnippering. Erfgenamen kunnen ervoor kiezen om de nalatenschap collectief te bewaren (‘onverdeeldheid’), maar ze kunnen op elk moment uit de onverdeeldheid treden, bijvoorbeeld als er verschillende ideeën zijn over wat er met de nalatenschap moet gebeuren.

Als je een hoge erfbelasting wilt vermijden, kun je ervoor opteren om de activiteiten verder te zetten in een familiale onderneming, om weg te schenken voor het overlijden, of een rechtspersoon op te richten. In deze gevallen is de belasting lager.

Als je ervoor kiest om wel iets te ondernemen, heb je verschillende opties.

* Een testament treedt in werking bij overlijden en kun je tijdens je leven herschrijven. Je kunt je testament opmaken bij een notaris of ‘met de hand’. Van wat je bij je overlijden nalaat, is sowieso de helft voorbestemd voor je kinderen. Met de andere helft mag je doen wat je wilt. Je betaalt een lagere erfbelasting als je nalaat aan de overheid, een vzw of een stichting.
* Een schenking doe je bij leven. Als de schenking wordt aanvaard, kun je hier niet meer op terugkomen. Je kunt schenken met een notariële akte of een handgift, maar een huis of atelier moet je altijd via een notaris schenken. Bij een notaris betaal je altijd schenkbelasting. Die is lager dan de erfbelasting en heeft ook een verminderd tarief voor schenking aan een vzw, stichting of de overheid. Bij een handgift betaal je enkel schenkbelasting als je de gift registreert, maar als je níét registreert en de schenker overlijdt binnen de vijf jaar, moet je toch erfbelasting betalen.
* Je kunt een controlestructuur oprichten. Op deze manier kun je versnippering tegengaan en is je nalatenschap geen deel van je privévermogen, waarop je belast wordt. Via een positie in het bestuur kun je nog controle behouden. Bij zo’n structuur komen wel administratieve formaliteiten en kosten kijken waar je rekening mee moet houden.[[Bestand:20251104 MarietCalsius.jpg|miniatuur|Interactie vanuit het publiek]]

Als je ervoor kiest om een juridische structuur op te richten, heb je opnieuw verschillende mogelijkheden, zoals een maatschap of een stichting. Alle informatie over deze structuren kun je nalezen in de [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/bescherming-van-je-creatie/zakelijke-omkadering-van-je-artistieke-nalatenschap brochure die Cultuurloket opstelde over nalatenschappen]. Je kunt verschillende structuren combineren, bijvoorbeeld een vennootschap voor de materiële eigendom, maar een vzw voor de gebruiksrechten. Je formaliseert dit in juridisch bindende documenten, waarvoor je je best laat begeleiden. Je stelt ook best een cultureel ondernemingsplan op voor zaken zoals kosten, personeel, verzekering, …

Na de presentatie van Cultuurloket was er nog uitgebreid de kans om vragen te stellen. Hier werd vooral ingegaan op de kwestie van het ‘waarderen’. Hoe bepaal je de waarde van partituren of choreografieën? In principe mag je dit zelf inschatten, maar als de fiscus oordeelt dat de nalatenschap te laag gewaardeerd is, kan die dat betwisten. Het is belangrijk om ook de rechten mee te nemen binnen de waardebepaling. Sowieso is het belangrijk dat je een werk niet binnen het jaar voor meer geld verkoopt dan de waarde die je hebt opgegeven. Financiële gegevens zoals een verkoopprijs kunnen ook een aanduiding van de waarde van een werk zijn.

== Duurzame bewaring van kunstenerfgoed – Casus Archief Philippe Van Snick (Benedicte Goesaert & Veerle Soens) ==
We startten de namiddag met een presentatie van Benedicte Goesaert (Philippe Van Snick Estate) en Veerle Soens (KB45, Boekentoren UGent) over de overdracht van het archief van beeldend kunstenaar Philippe Van Snick aan de Boekentoren UGent, elk vanuit hun eigen perspectief.

Philippe Van Snick was een in Gent geboren beeldend kunstenaar die lange tijd in Brussel woonde en werkte. Na zijn overlijden in 2019 richtte de familie in 2020 de Philippe Van Snick Estate op om zijn nalatenschap te beheren. Daarbij werd een onderscheid gemaakt tussen het artistieke oeuvre, dat wordt beheerd door een burgerlijke maatschap, en het archief, dat onder het beheer van een vzw valt. Benedicte raakte vanaf het begin betrokken bij de estate als zelfstandig curator en kunstadviseur.

KB45, ''Kunst in België sinds 1945'', is een onderzoeksgroep binnen de UGent die de situatie van hedendaagse kunst in België in kaart brengt en in een breder historisch en artistiek perspectief plaatst. De groep focust op kunsthistorisch onderzoek op basis van primaire bronnen en op archiefzorg ter ondersteuning van dat onderzoek, in nauwe samenwerking met de Boekentoren.

In 2023 zag de estate de Pilootprojecten Kunstenerfgoed als een opportuniteit om concreet aan de slag te gaan met de nalatenschap van de kunstenaar. In het kader van dit project droeg de estate een deel van het archief van Van Snick via een vrijwillige handgift over aan de Boekentoren, onder begeleiding van KB45. Voor de estate betekende dit een belangrijke stap: van denken naar doen. Voor Marijke (de partner van Van Snick) was beginnen aan dat proces het moeilijkste. Door de overdracht kon de estate een deel van de zorg uit handen geven. Het archief zou voortaan duurzaam en veilig bewaard worden en toegankelijk zijn voor onderzoek.

Ook voor KB45 en de Boekentoren bood het verwerven van het archief een grote meerwaarde. Door de estate te begeleiden bij het verwerken, waarderen en voorbereiden van het archief, werd niet alleen expertise gedeeld maar ook een vertrouwensband opgebouwd. Dat vormt de basis voor verdere samenwerking met de estate en het verkennen van onderzoeksmogelijkheden.

Het project verliep in drie fasen:

* Voorbereiding binnen de estate: In een eerste fase ging de estate zelf aan de slag met het archief. Alles werd genummerd, verpakt in zuurvrij materiaal en voorzien van een basisbeschrijving. Tijdens dit proces kwamen ook waarderingsvragen naar boven, zoals: behoren bepaalde schetsen tot het archief of eerder tot het artistieke oeuvre? Waar trekken we de grens tussen schets en kunstwerk? Wat doen we met deze stukken?
* Overdracht aan de Boekentoren: Na de feitelijke overdracht werden de interne protocollen en procedures van de Boekentoren toegepast. Er werd een archiefschema opgesteld en hiërarchische beschrijvingen gemaakt op stukniveau volgens de ISAD(G)-standaard. De stukken werden gedigitaliseerd, zuurvrij verpakt en opgeborgen.
* Archief online en onsite aanbieden: In de huidige, derde fase wordt het archief zowel online als ter plaatse toegankelijk gemaakt. Voor digitale ontsluiting klaart de Boekentoren ook de rechten die gelden op het materiaal. Ondertussen is een deel van het materiaal reeds raadpleegbaar via de website archiefphilippevansnick.be.

== Panelgesprek fondsenwerving ==
Aansluitend vond een panelgesprek over alternatieve financiering plaats. Het gesprek belichtte verschillende ervaringen en uitdagingen bij fondsenwerving binnen de culturele sector. Panelleden waren Hans Roels (Logos Foundation), Leo Victor (Veerle Rooms Foundation) en Charlotte Rachels (testament.be). Het gesprek werd in goede banen geleid door Jelena Dobbels (FARO).

=== Organisaties en juridische structuren ===
De Logos Foundation ontstond in 1968 vanuit een groep geluidskunstenaars en werd in 1977 omgevormd tot een stichting van openbaar nut, zodat de muziekinstrumenten en klankinstallaties eigendom werden van de stichting en niet langer van de individuele kunstenaars. De stichting bezit momenteel twee gebouwen en het huis van de twee oprichters zal na hun overlijden aan de stichting geschonken worden. Daarnaast beheert de stichting een grote collectie van ongeveer 300 instrumenten.

De Veerle Rooms Foundation is een private stichting opgericht in 2012 rond het werk van grafica Veerle Rooms. De kunstenares wilde op deze manier haar werk en technieken doorgeven aan toekomstige generaties. Haar eigen werken, evenals een collectie werken van andere internationale kunstenaars, samen met haar woning en atelier, werden aan de stichting geschonken.

Testament.be heeft als missie om Belgen te sensibiliseren om een goed doel op te nemen in hun testament. Daarnaast ondersteunt de organisatie haar leden via workshops, events en een juridische helpdesk bij het verwerven van legaten uit erfenissen. Het lidmaatschap bij testament.be is betalend maar solidair.
Charlotte wees erop dat legaten best niet worden ontvangen door een privépersoon, maar via een geschikte juridische structuur. Aangezien de wetgeving hierrond regelmatig wijzigt, is het aangewezen om hierover advies in te winnen van een jurist.

=== Inkomsten van de stichtingen ===
Voor zowel de Logos Foundation als de Veerle Rooms Foundation speelt vrijwilligerswerk een cruciale rol.

De Logos Foundation verloor in 2017 haar werkingssubsidies. Momenteel zijn er drie medewerkers in dienst, aangevuld met freelancers, de oprichters die nog vrijwillig actief zijn en een tiental langdurige vrijwilligers. Verder genereert de stichting inkomsten uit projectsubsidies en eigen activiteiten, zoals concerten en tentoonstellingen. In het verleden bracht de stichting ook een tijdschrift uit. Sinds het stopzetten daarvan merkt de organisatie dat het moeilijker wordt om een gemeenschap rond de werking op te bouwen.

De Veerle Rooms Foundation draait volledig op vrijwilligers. Dit zijn vooral (oud-)leerlingen en medewerkers van Veerle Rooms. Een grote uitdaging hierbij is dat deze mensen naast hun eigen carrière maar beperkte tijd kunnen investeren in de werking. De stichting haalt bijkomende inkomsten uit een vriendenwerking. Hoewel dit niet de grootste inkomsten genereert, blijft het aantal leden stabiel. De organisatie benadrukt hierbij het belang van teruggeven aan de leden. Dit doen ze bijvoorbeeld door jaarlijks een grafisch werk van een artist in residence aan te bieden.

=== Alternatieve financiering en giften ===
Beide stichtingen dachten ook al na over alternatieve financiering zoals giftenwerving.

De Logos Foundation ontvangt vooral giften van mensen die nauw betrokken zijn (of waren) bij de werking. Eerdere pogingen om structureel meer inkomsten te verwerven via giften bleken moeilijk vol te houden op lange termijn.

Ook bij de Veerle Rooms Foundation komt het merendeel van de giften uit de vriendenkring. Leden hiervan zijn voornamelijk personen waar Veerle Rooms mee samenwerkte of kennissen van haar leerlingen. De stichting vraagt zich af of ze de inzet van deze mensen gaat kunnen behouden als de persoonlijke band met Veerle Rooms vervaagt.

=== Hoe kan je financierders overtuigen van jouw project? ===
De Hogeschool Gent onderzoekt in samenwerking met testament.be het geefgedrag van de Belg in de legatenbarometer. 24% van de Belgen die openstaan voor het opnemen van een goed doel in hun testament zou cultuur als mogelijke bestemming overwegen. Er blijft dus nood aan verdere sensibilisering rond dit thema.
Charlotte gaf enkele tips voor het aantrekken van giften. Ten eerste gaf ze aan dat het belangrijk is om je werking in de kijker te zetten. Zo kan je bijvoorbeeld de impact van een gift tonen aan bezoekers of uitpakken met materialen die je bewaart. Daarnaast is het belangrijk om de drempel voor giften te verlagen en schenkingen te durven vragen. Begin bij het toevoegen van een ‘steun’-knop op de website. Tot slot is het ook aangeraden om hier consequent over te communiceren en dat niet slechts éénmalig te doen.

=== Slotbeschouwing ===
Voor kleine stichtingen blijft het een evenwichtsoefening hoeveel tijd en middelen ze kunnen investeren in fondsenwerving. Zowel sprekers als publiek benadrukten dat de tijd die wordt gestoken in het aantrekken van giften of het schrijven van een projectsubsidiedossier ook een investering is, die niet altijd opweegt tegen de opbrengst.

Daarom klonk de oproep aan de overheid om sterker na te denken over hoe zij de overgang van levende kunstpraktijken naar erfgoedpraktijken kan begeleiden en ondersteunen.

== Structurele werking - Bressers Architecten ==
Na de pauze gingen we in op hoe aandacht voor het archief wordt ingebed in de structurele werking. We hadden hiervoor Karen Vannieuwenhuyze te gast van Bressers Architecten, een van de oudste architectenbureaus van België. Bressers bewaart zijn eigen architectuurarchief. De inhoud gaat terug tot de oprichting in 1925 door Adrien Bressers (1897-1986) en loopt tot op vandaag. De waardevolle collectie, die zo’n 100 jaar Vlaamse restauratie- en architectuurpraktijk bestrijkt, omvat bouwtekeningen (schetsen, ontwerpplannen, presentatietekeningen zoals aquarellen, technische tekeningen...) en administratieve projectdossiers (briefwisseling, bestekken, foto’s...).

Bressers voerde tijdens de tweede ronde (2024/2025) een pilootproject uit. Het pilootproject focuste op het oude archiefgedeelte van de collectie (periode Adrien Bressers). Gezien de aard en toestand van de bouwtekeningen was de ontsluiting van deze stukken het meest urgent. De op maat van het bureau ontwikkelde beheermethodologie (basisbeschrijving en -digitalisering, waardering, gedetailleerde beschrijving, hoogwaardige digitalisering en online ontsluiting) werd aan de hand van drie casestudies, die elk zo’n tien projecten omvatten, getest en geëvalueerd. Het project streefde naar een duurzame methode die niet enkel een inhaalbeweging voor de volledige Bresserscollectie mogelijk maakte, maar ook andere architectenbureaus inspireert. Daarnaast was het pilootproject een opstap naar een vlotte ontsluiting van de collectie naar de buitenwereld toe.

Uit het project namen ze verschillende inzichten mee:

* Het aantal bouwtekeningen op voorhand inschatten is moeilijk, bv. ter voorbereiding van digitalisering.
* De waarde van de collectie is nu duidelijker, zowel intern als extern: intern voor de identiteitsvorming van het bureau, bv. om duidelijk te maken dat ze meer hebben gedaan dan enkel restauratiedossiers waarmee ze traditioneel geassocieerd worden, extern bv. in het kader van toegankelijkheid.
* Het netwerk van Bressers is versterkt en uitgebreid: naast de onroerend-erfgoedsector ook binnen de cultureel-erfgoedsector waar ze voor aanvang van het project minder linken mee hadden, en eveneens met de academische sector i.v.m. onderzoek van studenten.
* Bressers stelde vast dat ze in tegenstelling tot een klassieke erfgoedorganisatie best veel diverse profielen in huis hebben (personeelsleden met diverse vormen van expertise). Dit is handig om bv. een thesaurus op te stellen.

Er kwamen ook enkele uitdagingen naar voren:

* Digitaliseren is duur: dit was het voornaamste doel van het project en hiervoor werd een projectmedewerker aangeworven. Intussen is het project afgelopen en is deze medewerker vertrokken. Daardoor is het nu moeilijk om te metadateren binnen de structurele werking, want dat kost alleen maar tijd en (financiële) middelen.
* Een werking opzetten met stagiairs en vrijwilligers is tijdsintensief om hen passend te kunnen begeleiden. Er zijn bv. handleidingen nodig want stagiairs en vrijwilligers zijn zelf geen experten.
* Ontsluiting zorgt voor extra werk: er komen nu veel meer vragen van externen binnen en dat zorgt voor extra werk waarvoor ook een tariefplan moet worden opgesteld.

Nu het project is afgelopen, probeert Bressers de ontsluiting op te nemen in de structurele werking van het bureau, al blijft dit moeilijk:

* Er zijn in principe wel enkele werkuren vrijgemaakt voor archiefwerk, maar als er veel ander werk is, krijgt dat ander werk prioriteit.
* Er is een vzw opgericht (makkelijk om bv. vrijwilligers aan te trekken), maar de financiering daarvan komt voorlopig enkel vanuit het architectenbureau zelf.
* Financiering van de archiefwerking blijft een uitdaging. Door een jaar intensief met projectmiddelen te hebben gewerkt, zijn externe mogelijkheden allerhande wel duidelijker geworden, bv. op vlak van inzetbaarheid van jobstudenten en de verschillende mogelijke projectsubsidiekanalen en aan welke voorwaarden elke subsidielijn moet voldoen. Bressers stelt wel vast dat de budgetten per subsidielijn beperkt zijn en variëren afhankelijk van het type subsidielijn. Daarenboven vergt het heel wat tijd om een project uit te schrijven in functie van de beoogde subsidielijn. Het is ook noodzakelijk om alles op voorhand hiervoor goed te budgetteren en een tijdsindeling te maken. Gelukkig hebben ze hierin wel wat ervaring door het pilootproject.

Bressers besloot met dankbaarheid voor wat er kon gebeuren met de middelen die via het pilootproject werden verworven. Het project bracht grote motivatie teweeg binnen het bureau en de zin om ondanks beperkte tijd en middelen voort te doen. Het is nu de uitdaging om het werk van het voorbije jaar te bestendigen.

== Getuigenis over het schrijven van een biografie - Publicatie Luc Brewaeys ==
De volgende presentatie ging in op het schrijven van een biografie. Als casus hiervoor ging Melissa Portaels in op het pilootproject (2024/2025) rond het oeuvre van componist Luc Brewaeys (1959-2015), een van de belangrijkste Vlaamse componisten van zijn generatie met internationale uitstraling. Als symfonicus pur sang vormen zijn acht symfonieën de hoeksteen van zijn oeuvre. Brewaeys’ muziek is gekend voor zijn virtuositeit, wervelende klanken en ongehoorde klankkleuren: honderden dansende noten kleuren de bladspiegel van zijn partituren. Hoewel het handschrift van Luc Brewaeys onberispelijk is, waren de handgeschreven partituren van diens symfonieën onvoldoende toegankelijk voor orkesten. In dit project nam Stichting Donemus Beheer de digitalisering van het materiaal op zich dat nog niet in digitale muzieknotatie was omgezet. Naar aanleiding van het 10-jarig overlijden van de componist zal van november 2025 tot april 2026 het festival Fasten Seat Belts verschillende composities ten uitvoer brengen in binnen- en buitenland.

Daarnaast werden via diepte-interviews gesprekken gevoerd met personen die nauw betrokken waren bij Brewaeys’ werkproces om meer inzicht te krijgen in de intenties en muzikale taal van de componist, aangezien er geen schetsen of kladversies van de symfonieën beschikbaar zijn. Brewaeys had tijdens zijn carrière zelf wel heel wat interviews gegeven die zijn muzikale taal duiden. Zo weten we bv. dat hij alles eerst in zijn hoofd uitdacht en het dan pas opschreef - vandaar dat er geen schetsen zijn. De interviews met de entourage van Brewaeys vormen de basis van een reizende tentoonstelling en een publicatie (aangeboden als randactiviteit bij het festival Fasten Seat Belts) waarmee een diepe duik genomen kan worden in de fascinerende partituren en kleurrijke muzikale taal van Luc Brewaeys.

De publicatie moet vooral de persoonlijkheid en het artistiek werk van Brewaeys vatten. Het werd dus geen klassieke biografie, wel een publicatie waarin via verschillende persoonlijke invalshoeken andere aspecten van de carrière en persoonlijkheid van de componist belicht worden. De publicatie moet daarom vooral zijn enthousiasme uitdragen. De titels uit de publicatie zijn quotes uit interviews met Brewaeys zelf, telkens over een ander aspect van zijn muziek. Om een samenhangend geheel te krijgen, werd wel wat vrij omgegaan met de citaten. De invulling van de publicatie gebeurde voorts aan de hand van zeven interviews, telkens vanuit een ander aspect van de carrière van Brewaeys. Er werd hiervoor met andere dirigenten, componisten, uitvoerders en zangers gepraat, zowel over de muzikale taal (bv. over het spectralisme en hoe Brewaeys dit invulde, of over hoe bepaalde muzikale effecten werden vormgegeven binnen een bepaalde orkestbezetting, of over hoe elektronische muziek in het kleurenpalet werd geïntegreerd), de samenwerking met Brewaeys alsook diens persoonlijkheid.

Elk interview duurde 1 à 2 uur. Opvallend was dat bepaalde zaken anders verteld werden door verschillende respondenten, wat de specificiteit van mondelinge bronnen en hoe ermee om te gaan benadrukt. Van de interviews worden samenvattende artikelen gepubliceerd op [https://www.lucbrewaeys.com/interviews de website van Luc Brewaeys]. De drie interviewers selecteerden hiervoor zelf de highlights uit de gesprekken. De volledige transcripties kunnen worden opgevraagd.

== Slotwoord Departement Cultuur, Jeugd en Media ==
Het slotwoord van de dag werd verzorgd door Laurence De Bolle van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, initiatiefnemer van de pilootprojecten. DCJM blikte even terug op de voorbije jaren en bedankte iedereen - projectuitvoerders en projectpartners - voor dit leerrijke traject. Er zijn bruggen gebouwd en er is een motor aangeslagen in Vlaanderen omtrent kunstenerfgoed. De noodzaak hiervoor werd in 2022 steeds duidelijker, aangezien steeds meer hedendaagse kunstenaars hun oeuvre aan het afronden waren, maar het ontbrak aan een beleidskader om iets rond deze nalatenschappen te ondernemen. Regelgeving rond archiefzorg was vooral gericht op de kunstinstellingen en niet op andere actoren. De pilootprojecten probeerden daarentegen iedereen te bereiken en dit resulteerde in meer dan 90 projectaanvragen over de twee rondes heen en dit uit zeer diverse disciplines. Daarvan werden er 25 gehonoreerd. De projectdoelen waren eveneens zeer divers. Elk project had zijn eigen uitdagingen en samenwerkingen met erfgoedspelers bleken essentieel. Samen zorgden we voor een nieuwe invulling van het begrip ‘kunstenerfgoed’. De online inspiratiegids [https://departement-cjm.foleon.com/cultuur/aanbevelingen-in-de-omgang-met-artistieke-nalatenschappen/ Aanbevelingen in de omgang met artistieke nalatenschappen - Een leertraject met 25 pilootprojecten] biedt hiervan een mooie samenvatting.

Het beleid heeft zelf ook veel geleerd:

* Samenwerkingen zijn nodig.
* Kennisdeling is nodig, bv. over waardering.
* Er is tijd nodig voor reflectie.
* Emoties spelen een belangrijke rol.
* De waarde van de projecten lag niet enkel bij de projecten zelf, maar eveneens in dat de vonk is overgeslagen op de erfgoed- en kunstensector. Veel mensen willen nu aan de slag met kunstenerfgoed en zien wat mogelijk is.

DCJM ziet een nood voor de toekomst om verder te werken rond kunstenerfgoed. De nood was immers hoog, maar is dat nog steeds. Er komt dan ook een participatietraject aan waarin veel stakeholders bevraagd zullen worden. Wie wil wat doen (en wie doet wat al)? En hoe kunnen we deze initiatieven stroomlijnen tot een coherent geheel? Er zal hierbij niet top-down gewerkt worden, maar bottom-up, rekening houdende met hoe de erfgoedsector dit zelf georganiseerd wil zien. Bestaande bewegingen (positionering CKV enerzijds en initiatieven rond danserfgoed anderzijds), zullen hierin ook worden meegenomen. Tot slot ziet DCJM ook een noodzaak tot een overkoepelend platform rond kunstenerfgoed dat als eerste aanspreekpunt kan dienen binnen het decentraal model dat gehanteerd wordt binnen de dienstverlening en het collectiebeheer voor kunstenerfgoed.

''Auteurs: Christopher De Keyser ([[AMVB]]), Justine Van Gysel [[CEMPER|(CEMPER]]) en Birthe Verscuren [[CEMPER|(CEMPER]]).''

[[Categorie:Nieuws]]

Slotintervisie pilootprojecten nalatenschappen

2025-12-12T16:22:15Z

Birthe Verscuren: Afbeeldingen toegevoegd

[[Bestand:20251104 IntervisiePanelgesprek.jpg|miniatuur|Panelgesprek fondsenwerving]]
Op 4 november organiseerden AMVB, CEMPER, CKV en VAi een intervisiedag voor [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed de 25 pilootprojecten nalatenschappen]. Deze dag stond in het teken van de toekomst: hoe ga je verder na het pilootproject? We verwelkomden zo’n vijftig deelnemers. Hier lees je het verslag van de dag.

== Stellingen ==
We begonnen de dag met enkele stellingen om het ijs te breken. Veel projecten konden niet alles doen wat ze hadden gepland of komen nog altijd nieuw materiaal tegen, maar bijna iedereen is tevreden met het resultaat en waar ze nu staan. De meeste projecten hebben ook ideeën over wat ze zouden doen na het pilootproject.

== Getuigenissen ==

=== Nalatenschap van Ado Hamelryck (Caro Thoelen) ===
Daarna kwamen drie pilootprojecten aan bod die getuigden over de resultaten en output van het pilootproject en wat hun verdere plannen zijn. Eerst kwam Caro Thoelen aan het woord, die getuigde over de nalatenschap van Ado Hamelryck. Als deel van haar lerarenopleiding ontwikkelde ze educatieve pakketten voor lager en secundair onderwijs en het deeltijds kunstonderwijs. Je kunt deze pakketten vinden op [https://ecru.be/nieuws-detail/lesbundels-ado-hamelryck/ de website van ECRU]. Ze besprak tijdens de intervisie haar lespakket voor het lager onderwijs.

Caro ontwikkelde haar pakket voor de lessen muzische vorming rond de thema’s beeld, muziek en media. Ze stelde telkens lesdoelen op, gekoppeld aan de eindtermen cultureel bewustzijn. Zo kunnen leerkrachten inschatten hoe het pakket past in hun lessenplan en kunnen ze er direct mee aan de slag. Daarnaast creëerde ze nog diverse hulpmiddelen voor leerkrachten, zoals een evaluatiefiche, lesdoelen met verschillende moeilijkheidsgraden en een video met het lesverloop.
[[Bestand:20251104 CaroThoelen.jpg|miniatuur|Caro Thoelen tijdens haar presentatie]]
Voor de les beeld leerden de leerlingen over compositie, lijndikte en lijnsoorten. Vervolgens konden ze zelf met lijnen experimenteren. Ze kregen ook informatie over Ado Hamelryck als kunstenaar. Voor de les muziek gingen ze in groepjes aan de slag om, geïnspireerd door een werk van de kunstenaar, zelf iets te creëren met body percussion. Het herhalen van motieven stond hierin centraal. Ten slotte deden de leerlingen zelf onderzoek naar Ado Hamelryck en zijn oeuvre tijdens de les media, en ontwierpen ze een eigen poster of flyer over hem.

=== Nalatenschap van Wim Henderickx (Bea Steylaerts & Hannes Vanlancker) ===
Als tweede vertelden Bea Steylaerts en Hannes Vanlancker over de nalatenschap van Wim Henderickx. Zij hebben zeer veel kunnen doen, ook al zijn ze niet klaar geraakt. Ze beschreven het fysiek archief op stuk- of mapniveau, waarbij het een echte meerwaarde was dat Wim zeer geordend werkte. Ze willen nu alles zuurvrij bewaren. Ze fotografeerden en beschreven ook zijn instrumentencollectie. Daarnaast beschreven ze het digitaal archief per compositie, met telkens linken naar ander materiaal zoals schetsen en notities. Hiervoor bouwden ze een databank. Op deze manier hebben ze een integrale catalogus kunnen samenstellen, inclusief onuitgegeven werken.

Recent hebben ze de Stichting Wim Henderickx opgericht, om zich te omringen met mensen die kunnen helpen om toekomstige projecten uit te voeren. Ze maakten ook een [https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx?authuser=0 nieuwe website], ter vervanging van de verouderde website die reeds bestond, en zijn betrokken bij diverse onderzoeksprojecten. Daarnaast zal Diederik Glorieux, de assistent van Wim, zijn onafgewerkte composities voltooien en verschijnt eind 2027 een biografie. Ze namen interviews af om alles juist te kunnen contextualiseren en zetten een festival op waarin Wims oeuvre zal uitgevoerd worden.

In de toekomst willen ze in de databank geautomatiseerd de instrumentatie per werk aanduiden. Vanuit de annotaties van Wim bij zijn composities zullen er ook nieuwe uitgaven verschijnen, en ze plannen orkestraties en arrangementen voor andere bezettingen, iets wat Wim zelf ook vaak deed. Daarnaast willen ze ook zijn ideeën en praktijk laten voortleven, onder andere door die te documenteren en de compositiestage die hij oprichtte verder te zetten.

=== Nalatenschap van Lucien De Roeck (Jean-Michel Meyers) ===
Ten slotte kwam Jean-Michel Meyers getuigen over de nalatenschap van Lucien De Roeck. Aanvankelijk wilde hij 8000 documenten digitaliseren, maar het Vlaams Architectuurinstituut waarschuwde hem dat dit te ambitieus zou zijn. Vooral de inventarisatie die eraan vooraf ging, kostte veel tijd. Hiervoor moest hij ook een termenlijst opstellen voor grafisch ontwerp, want de termenlijsten van bijvoorbeeld het VAi waren daar niet op toegespitst. Dankzij deze inventarisatie kon Jean-Michel ontwerpen koppelen aan het eindresultaat. Het archief werd ook aangevuld met werk dat niet was bijgehouden in het eigen archief, maar wel elders.

Uiteindelijk beschreven en scanden ze zo’n 6100 documenten. Om het archief breder bekend te maken, maken ze nog een podcast en postkaarten. Alle documenten worden ook op een website ontsloten, waarbij de beschrijving wordt gekoppeld aan het beeld. Nu is het doel om een bewaarinstelling te vinden waaraan ze het archief kunnen overdragen.

== Juridisch kader bij een artistieke nalatenschap (Stijn Michielsen) ==
Na de 3 getuigenissen gaf Stijn Michielsen (Cultuurloket) een samenvatting van de juridische aspecten die komen kijken bij een nalatenschap. Daarbij stelde hij 3 centrale vragen:

# Wat behoort tot je nalatenschap?
# Wat als je niets regelt?
# Wat kan je zelf ondernemen?

Het antwoord op deze 3 vragen vormt ook een stappenplan om een juridisch kader uit te werken. Ten eerste moet je je nalatenschap inventariseren en waarderen. Wat behoort tot je nalatenschap? Dat kan gaan om archief, kunstwerken, je atelier, je privévermogen, rechten, … Door aan al deze onderdelen verschillende waardes toe te kennen, kun je een doordachte keuze maken voor de meest geschikte juridische structuur.

Ten tweede denk je best na over wat er zal gebeuren als je niets onderneemt. In principe geldt dan het erfrecht en komt je nalatenschap bij je erfgenamen terecht. Zij kunnen die aanvaarden of weigeren. Als ze aanvaarden, moeten ze erfbelasting betalen. Het bedrag hangt af van de woonplaats van de overledene en de graad van verwantschap: hoe verder de verwantschap, hoe hoger de belasting.

Als je meerdere erfgenamen hebt, is er een reële kans op versnippering. Erfgenamen kunnen ervoor kiezen om de nalatenschap collectief te bewaren (‘onverdeeldheid’), maar ze kunnen op elk moment uit de onverdeeldheid treden, bijvoorbeeld als er verschillende ideeën zijn over wat er met de nalatenschap moet gebeuren.

Als je een hoge erfbelasting wilt vermijden, kun je ervoor opteren om de activiteiten verder te zetten in een familiale onderneming, om weg te schenken voor het overlijden, of een rechtspersoon op te richten. In deze gevallen is de belasting lager.

Als je ervoor kiest om wel iets te ondernemen, heb je verschillende opties.

* Een testament treedt in werking bij overlijden en kun je tijdens je leven herschrijven. Je kunt je testament opmaken bij een notaris of ‘met de hand’. Van wat je bij je overlijden nalaat, is sowieso de helft voorbestemd voor je kinderen. Met de andere helft mag je doen wat je wilt. Je betaalt een lagere erfbelasting als je nalaat aan de overheid, een vzw of een stichting.
* Een schenking doe je bij leven. Als de schenking wordt aanvaard, kun je hier niet meer op terugkomen. Je kunt schenken met een notariële akte of een handgift, maar een huis of atelier moet je altijd via een notaris schenken. Bij een notaris betaal je altijd schenkbelasting. Die is lager dan de erfbelasting en heeft ook een verminderd tarief voor schenking aan een vzw, stichting of de overheid. Bij een handgift betaal je enkel schenkbelasting als je de gift registreert, maar als je níét registreert en de schenker overlijdt binnen de vijf jaar, moet je toch erfbelasting betalen.
* Je kunt een controlestructuur oprichten. Op deze manier kun je versnippering tegengaan en is je nalatenschap geen deel van je privévermogen, waarop je belast wordt. Via een positie in het bestuur kun je nog controle behouden. Bij zo’n structuur komen wel administratieve formaliteiten en kosten kijken waar je rekening mee moet houden.[[Bestand:20251104 MarietCalsius.jpg|miniatuur|Interactie vanuit het publiek]]

Als je ervoor kiest om een juridische structuur op te richten, heb je opnieuw verschillende mogelijkheden, zoals een maatschap of een stichting. Alle informatie over deze structuren kun je nalezen in de [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/bescherming-van-je-creatie/zakelijke-omkadering-van-je-artistieke-nalatenschap brochure die Cultuurloket opstelde over nalatenschappen]. Je kunt verschillende structuren combineren, bijvoorbeeld een vennootschap voor de materiële eigendom, maar een vzw voor de gebruiksrechten. Je formaliseert dit in juridisch bindende documenten, waarvoor je je best laat begeleiden. Je stelt ook best een cultureel ondernemingsplan op voor zaken zoals kosten, personeel, verzekering, …

Na de presentatie van Cultuurloket was er nog uitgebreid de kans om vragen te stellen. Hier werd vooral ingegaan op de kwestie van het ‘waarderen’. Hoe bepaal je de waarde van partituren of choreografieën? In principe mag je dit zelf inschatten, maar als de fiscus oordeelt dat de nalatenschap te laag gewaardeerd is, kan die dat betwisten. Het is belangrijk om ook de rechten mee te nemen binnen de waardebepaling. Sowieso is het belangrijk dat je een werk niet binnen het jaar voor meer geld verkoopt dan de waarde die je hebt opgegeven. Financiële gegevens zoals een verkoopprijs kunnen ook een aanduiding van de waarde van een werk zijn.

== Duurzame bewaring van kunstenerfgoed – Casus Archief Philippe Van Snick (Benedicte Goesaert & Veerle Soens) ==
We startten de namiddag met een presentatie van Benedicte Goesaert (Philippe Van Snick Estate) en Veerle Soens (KB45, Boekentoren UGent) over de overdracht van het archief van beeldend kunstenaar Philippe Van Snick aan de Boekentoren UGent, elk vanuit hun eigen perspectief.

Philippe Van Snick was een in Gent geboren beeldend kunstenaar die lange tijd in Brussel woonde en werkte. Na zijn overlijden in 2019 richtte de familie in 2020 de Philippe Van Snick Estate op om zijn nalatenschap te beheren. Daarbij werd een onderscheid gemaakt tussen het artistieke oeuvre, dat wordt beheerd door een burgerlijke maatschap, en het archief, dat onder het beheer van een vzw valt. Benedicte raakte vanaf het begin betrokken bij de estate als zelfstandig curator en kunstadviseur.

KB45, ''Kunst in België sinds 1945'', is een onderzoeksgroep binnen de UGent die de situatie van hedendaagse kunst in België in kaart brengt en in een breder historisch en artistiek perspectief plaatst. De groep focust op kunsthistorisch onderzoek op basis van primaire bronnen en op archiefzorg ter ondersteuning van dat onderzoek, in nauwe samenwerking met de Boekentoren.

In 2023 zag de estate de Pilootprojecten Kunstenerfgoed als een opportuniteit om concreet aan de slag te gaan met de nalatenschap van de kunstenaar. In het kader van dit project droeg de estate een deel van het archief van Van Snick via een vrijwillige handgift over aan de Boekentoren, onder begeleiding van KB45. Voor de estate betekende dit een belangrijke stap: van denken naar doen. Voor Marijke (de partner van Van Snick) was beginnen aan dat proces het moeilijkste. Door de overdracht kon de estate een deel van de zorg uit handen geven. Het archief zou voortaan duurzaam en veilig bewaard worden en toegankelijk zijn voor onderzoek.

Ook voor KB45 en de Boekentoren bood het verwerven van het archief een grote meerwaarde. Door de estate te begeleiden bij het verwerken, waarderen en voorbereiden van het archief, werd niet alleen expertise gedeeld maar ook een vertrouwensband opgebouwd. Dat vormt de basis voor verdere samenwerking met de estate en het verkennen van onderzoeksmogelijkheden.

Het project verliep in drie fasen:

* Voorbereiding binnen de estate: In een eerste fase ging de estate zelf aan de slag met het archief. Alles werd genummerd, verpakt in zuurvrij materiaal en voorzien van een basisbeschrijving. Tijdens dit proces kwamen ook waarderingsvragen naar boven, zoals: behoren bepaalde schetsen tot het archief of eerder tot het artistieke oeuvre? Waar trekken we de grens tussen schets en kunstwerk? Wat doen we met deze stukken?
* Overdracht aan de Boekentoren: Na de feitelijke overdracht werden de interne protocollen en procedures van de Boekentoren toegepast. Er werd een archiefschema opgesteld en hiërarchische beschrijvingen gemaakt op stukniveau volgens de ISAD(G)-standaard. De stukken werden gedigitaliseerd, zuurvrij verpakt en opgeborgen.
* Archief online en onsite aanbieden: In de huidige, derde fase wordt het archief zowel online als ter plaatse toegankelijk gemaakt. Voor digitale ontsluiting klaart de Boekentoren ook de rechten die gelden op het materiaal. Ondertussen is een deel van het materiaal reeds raadpleegbaar via de website archiefphilippevansnick.be.

== Panelgesprek fondsenwerving ==
Aansluitend vond een panelgesprek over alternatieve financiering plaats. Het gesprek belichtte verschillende ervaringen en uitdagingen bij fondsenwerving binnen de culturele sector. Panelleden waren Hans Roels (Logos Foundation), Leo Victor (Veerle Rooms Foundation) en Charlotte Rachels (testament.be). Het gesprek werd in goede banen geleid door Jelena Dobbels (FARO).

=== Organisaties en juridische structuren ===
De Logos Foundation ontstond in 1968 vanuit een groep geluidskunstenaars en werd in 1977 omgevormd tot een stichting van openbaar nut, zodat de muziekinstrumenten en klankinstallaties eigendom werden van de stichting en niet langer van de individuele kunstenaars. De stichting bezit momenteel twee gebouwen en het huis van de twee oprichters zal na hun overlijden aan de stichting geschonken worden. Daarnaast beheert de stichting een grote collectie van ongeveer 300 instrumenten.

De Veerle Rooms Foundation is een private stichting opgericht in 2012 rond het werk van grafica Veerle Rooms. De kunstenares wilde op deze manier haar werk en technieken doorgeven aan toekomstige generaties. Haar eigen werken, evenals een collectie werken van andere internationale kunstenaars, samen met haar woning en atelier, werden aan de stichting geschonken.

Testament.be heeft als missie om Belgen te sensibiliseren om een goed doel op te nemen in hun testament. Daarnaast ondersteunt de organisatie haar leden via workshops, events en een juridische helpdesk bij het verwerven van legaten uit erfenissen. Het lidmaatschap bij testament.be is betalend maar solidair.
Charlotte wees erop dat legaten best niet worden ontvangen door een privépersoon, maar via een geschikte juridische structuur. Aangezien de wetgeving hierrond regelmatig wijzigt, is het aangewezen om hierover advies in te winnen van een jurist.

=== Inkomsten van de stichtingen ===
Voor zowel de Logos Foundation als de Veerle Rooms Foundation speelt vrijwilligerswerk een cruciale rol.

De Logos Foundation verloor in 2017 haar werkingssubsidies. Momenteel zijn er drie medewerkers in dienst, aangevuld met freelancers, de oprichters die nog vrijwillig actief zijn en een tiental langdurige vrijwilligers. Verder genereert de stichting inkomsten uit projectsubsidies en eigen activiteiten, zoals concerten en tentoonstellingen. In het verleden bracht de stichting ook een tijdschrift uit. Sinds het stopzetten daarvan merkt de organisatie dat het moeilijker wordt om een gemeenschap rond de werking op te bouwen.

De Veerle Rooms Foundation draait volledig op vrijwilligers. Dit zijn vooral (oud-)leerlingen en medewerkers van Veerle Rooms. Een grote uitdaging hierbij is dat deze mensen naast hun eigen carrière maar beperkte tijd kunnen investeren in de werking. De stichting haalt bijkomende inkomsten uit een vriendenwerking. Hoewel dit niet de grootste inkomsten genereert, blijft het aantal leden stabiel. De organisatie benadrukt hierbij het belang van teruggeven aan de leden. Dit doen ze bijvoorbeeld door jaarlijks een grafisch werk van een artist in residence aan te bieden.

=== Alternatieve financiering en giften ===
Beide stichtingen dachten ook al na over alternatieve financiering zoals giftenwerving.

De Logos Foundation ontvangt vooral giften van mensen die nauw betrokken zijn (of waren) bij de werking. Eerdere pogingen om structureel meer inkomsten te verwerven via giften bleken moeilijk vol te houden op lange termijn.

Ook bij de Veerle Rooms Foundation komt het merendeel van de giften uit de vriendenkring. Leden hiervan zijn voornamelijk personen waar Veerle Rooms mee samenwerkte of kennissen van haar leerlingen. De stichting vraagt zich af of ze de inzet van deze mensen gaat kunnen behouden als de persoonlijke band met Veerle Rooms vervaagt.

=== Hoe kan je financierders overtuigen van jouw project? ===
De Hogeschool Gent onderzoekt in samenwerking met testament.be het geefgedrag van de Belg in de legatenbarometer. 24% van de Belgen die openstaan voor het opnemen van een goed doel in hun testament zou cultuur als mogelijke bestemming overwegen. Er blijft dus nood aan verdere sensibilisering rond dit thema.
Charlotte gaf enkele tips voor het aantrekken van giften. Ten eerste gaf ze aan dat het belangrijk is om je werking in de kijker te zetten. Zo kan je bijvoorbeeld de impact van een gift tonen aan bezoekers of uitpakken met materialen die je bewaart. Daarnaast is het belangrijk om de drempel voor giften te verlagen en schenkingen te durven vragen. Begin bij het toevoegen van een ‘steun’-knop op de website. Tot slot is het ook aangeraden om hier consequent over te communiceren en dat niet slechts éénmalig te doen.

=== Slotbeschouwing ===
Voor kleine stichtingen blijft het een evenwichtsoefening hoeveel tijd en middelen ze kunnen investeren in fondsenwerving. Zowel sprekers als publiek benadrukten dat de tijd die wordt gestoken in het aantrekken van giften of het schrijven van een projectsubsidiedossier ook een investering is, die niet altijd opweegt tegen de opbrengst.

Daarom klonk de oproep aan de overheid om sterker na te denken over hoe zij de overgang van levende kunstpraktijken naar erfgoedpraktijken kan begeleiden en ondersteunen.

== Structurele werking - Bressers Architecten ==
Na de pauze gingen we in op hoe aandacht voor het archief wordt ingebed in de structurele werking. We hadden hiervoor Karen Vannieuwenhuyze te gast van Bressers Architecten, een van de oudste architectenbureaus van België. Bressers bewaart zijn eigen architectuurarchief. De inhoud gaat terug tot de oprichting in 1925 door Adrien Bressers (1897-1986) en loopt tot op vandaag. De waardevolle collectie, die zo’n 100 jaar Vlaamse restauratie- en architectuurpraktijk bestrijkt, omvat bouwtekeningen (schetsen, ontwerpplannen, presentatietekeningen zoals aquarellen, technische tekeningen...) en administratieve projectdossiers (briefwisseling, bestekken, foto’s...).

Bressers voerde tijdens de tweede ronde (2024/2025) een pilootproject uit. Het pilootproject focuste op het oude archiefgedeelte van de collectie (periode Adrien Bressers). Gezien de aard en toestand van de bouwtekeningen was de ontsluiting van deze stukken het meest urgent. De op maat van het bureau ontwikkelde beheermethodologie (basisbeschrijving en -digitalisering, waardering, gedetailleerde beschrijving, hoogwaardige digitalisering en online ontsluiting) werd aan de hand van drie casestudies, die elk zo’n tien projecten omvatten, getest en geëvalueerd. Het project streefde naar een duurzame methode die niet enkel een inhaalbeweging voor de volledige Bresserscollectie mogelijk maakte, maar ook andere architectenbureaus inspireert. Daarnaast was het pilootproject een opstap naar een vlotte ontsluiting van de collectie naar de buitenwereld toe.

Uit het project namen ze verschillende inzichten mee:

* Het aantal bouwtekeningen op voorhand inschatten is moeilijk, bv. ter voorbereiding van digitalisering.
* De waarde van de collectie is nu duidelijker, zowel intern als extern: intern voor de identiteitsvorming van het bureau, bv. om duidelijk te maken dat ze meer hebben gedaan dan enkel restauratiedossiers waarmee ze traditioneel geassocieerd worden, extern bv. in het kader van toegankelijkheid.
* Het netwerk van Bressers is versterkt en uitgebreid: naast de onroerend-erfgoedsector ook binnen de cultureel-erfgoedsector waar ze voor aanvang van het project minder linken mee hadden, en eveneens met de academische sector i.v.m. onderzoek van studenten.
* Bressers stelde vast dat ze in tegenstelling tot een klassieke erfgoedorganisatie best veel diverse profielen in huis hebben (personeelsleden met diverse vormen van expertise). Dit is handig om bv. een thesaurus op te stellen.

Er kwamen ook enkele uitdagingen naar voren:

* Digitaliseren is duur: dit was het voornaamste doel van het project en hiervoor werd een projectmedewerker aangeworven. Intussen is het project afgelopen en is deze medewerker vertrokken. Daardoor is het nu moeilijk om te metadateren binnen de structurele werking, want dat kost alleen maar tijd en (financiële) middelen.
* Een werking opzetten met stagiairs en vrijwilligers is tijdsintensief om hen passend te kunnen begeleiden. Er zijn bv. handleidingen nodig want stagiairs en vrijwilligers zijn zelf geen experten.
* Ontsluiting zorgt voor extra werk: er komen nu veel meer vragen van externen binnen en dat zorgt voor extra werk waarvoor ook een tariefplan moet worden opgesteld.

Nu het project is afgelopen, probeert Bressers de ontsluiting op te nemen in de structurele werking van het bureau, al blijft dit moeilijk:

* Er zijn in principe wel enkele werkuren vrijgemaakt voor archiefwerk, maar als er veel ander werk is, krijgt dat ander werk prioriteit.
* Er is een vzw opgericht (makkelijk om bv. vrijwilligers aan te trekken), maar de financiering daarvan komt voorlopig enkel vanuit het architectenbureau zelf.
* Financiering van de archiefwerking blijft een uitdaging. Door een jaar intensief met projectmiddelen te hebben gewerkt, zijn externe mogelijkheden allerhande wel duidelijker geworden, bv. op vlak van inzetbaarheid van jobstudenten en de verschillende mogelijke projectsubsidiekanalen en aan welke voorwaarden elke subsidielijn moet voldoen. Bressers stelt wel vast dat de budgetten per subsidielijn beperkt zijn en variëren afhankelijk van het type subsidielijn. Daarenboven vergt het heel wat tijd om een project uit te schrijven in functie van de beoogde subsidielijn. Het is ook noodzakelijk om alles op voorhand hiervoor goed te budgetteren en een tijdsindeling te maken. Gelukkig hebben ze hierin wel wat ervaring door het pilootproject.

Bressers besloot met dankbaarheid voor wat er kon gebeuren met de middelen die via het pilootproject werden verworven. Het project bracht grote motivatie teweeg binnen het bureau en de zin om ondanks beperkte tijd en middelen voort te doen. Het is nu de uitdaging om het werk van het voorbije jaar te bestendigen.

== Getuigenis over het schrijven van een biografie - Publicatie Luc Brewaeys ==
De volgende presentatie ging in op het schrijven van een biografie. Als casus hiervoor ging Melissa Portaels in op het pilootproject (2024/2025) rond het oeuvre van componist Luc Brewaeys (1959-2015), een van de belangrijkste Vlaamse componisten van zijn generatie met internationale uitstraling. Als symfonicus pur sang vormen zijn acht symfonieën de hoeksteen van zijn oeuvre. Brewaeys’ muziek is gekend voor zijn virtuositeit, wervelende klanken en ongehoorde klankkleuren: honderden dansende noten kleuren de bladspiegel van zijn partituren. Hoewel het handschrift van Luc Brewaeys onberispelijk is, waren de handgeschreven partituren van diens symfonieën onvoldoende toegankelijk voor orkesten. In dit project nam Stichting Donemus Beheer de digitalisering van het materiaal op zich dat nog niet in digitale muzieknotatie was omgezet. Naar aanleiding van het 10-jarig overlijden van de componist zal van november 2025 tot april 2026 het festival Fasten Seat Belts verschillende composities ten uitvoer brengen in binnen- en buitenland.

Daarnaast werden via diepte-interviews gesprekken gevoerd met personen die nauw betrokken waren bij Brewaeys’ werkproces om meer inzicht te krijgen in de intenties en muzikale taal van de componist, aangezien er geen schetsen of kladversies van de symfonieën beschikbaar zijn. Brewaeys had tijdens zijn carrière zelf wel heel wat interviews gegeven die zijn muzikale taal duiden. Zo weten we bv. dat hij alles eerst in zijn hoofd uitdacht en het dan pas opschreef - vandaar dat er geen schetsen zijn. De interviews met de entourage van Brewaeys vormen de basis van een reizende tentoonstelling en een publicatie (aangeboden als randactiviteit bij het festival Fasten Seat Belts) waarmee een diepe duik genomen kan worden in de fascinerende partituren en kleurrijke muzikale taal van Luc Brewaeys.

De publicatie moet vooral de persoonlijkheid en het artistiek werk van Brewaeys vatten. Het werd dus geen klassieke biografie, wel een publicatie waarin via verschillende persoonlijke invalshoeken andere aspecten van de carrière en persoonlijkheid van de componist belicht worden. De publicatie moet daarom vooral zijn enthousiasme uitdragen. De titels uit de publicatie zijn quotes uit interviews met Brewaeys zelf, telkens over een ander aspect van zijn muziek. Om een samenhangend geheel te krijgen, werd wel wat vrij omgegaan met de citaten. De invulling van de publicatie gebeurde voorts aan de hand van zeven interviews, telkens vanuit een ander aspect van de carrière van Brewaeys. Er werd hiervoor met andere dirigenten, componisten, uitvoerders en zangers gepraat, zowel over de muzikale taal (bv. over het spectralisme en hoe Brewaeys dit invulde, of over hoe bepaalde muzikale effecten werden vormgegeven binnen een bepaalde orkestbezetting, of over hoe elektronische muziek in het kleurenpalet werd geïntegreerd), de samenwerking met Brewaeys alsook diens persoonlijkheid.

Elk interview duurde 1 à 2 uur. Opvallend was dat bepaalde zaken anders verteld werden door verschillende respondenten, wat de specificiteit van mondelinge bronnen en hoe ermee om te gaan benadrukt. Van de interviews worden samenvattende artikelen gepubliceerd op [https://www.lucbrewaeys.com/interviews de website van Luc Brewaeys]. De drie interviewers selecteerden hiervoor zelf de highlights uit de gesprekken. De volledige transcripties kunnen worden opgevraagd.

== Slotwoord Departement Cultuur, Jeugd en Media ==
Het slotwoord van de dag werd verzorgd door Laurence De Bolle van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, initiatiefnemer van de pilootprojecten. DCJM blikte even terug op de voorbije jaren en bedankte iedereen - projectuitvoerders en projectpartners - voor dit leerrijke traject. Er zijn bruggen gebouwd en er is een motor aangeslagen in Vlaanderen omtrent kunstenerfgoed. De noodzaak hiervoor werd in 2022 steeds duidelijker, aangezien steeds meer hedendaagse kunstenaars hun oeuvre aan het afronden waren, maar het ontbrak aan een beleidskader om iets rond deze nalatenschappen te ondernemen. Regelgeving rond archiefzorg was vooral gericht op de kunstinstellingen en niet op andere actoren. De pilootprojecten probeerden daarentegen iedereen te bereiken en dit resulteerde in meer dan 90 projectaanvragen over de twee rondes heen en dit uit zeer diverse disciplines. Daarvan werden er 25 gehonoreerd. De projectdoelen waren eveneens zeer divers. Elk project had zijn eigen uitdagingen en samenwerkingen met erfgoedspelers bleken essentieel. Samen zorgden we voor een nieuwe invulling van het begrip ‘kunstenerfgoed’. De online inspiratiegids [https://departement-cjm.foleon.com/cultuur/aanbevelingen-in-de-omgang-met-artistieke-nalatenschappen/ Aanbevelingen in de omgang met artistieke nalatenschappen - Een leertraject met 25 pilootprojecten] biedt hiervan een mooie samenvatting.

Het beleid heeft zelf ook veel geleerd:

* Samenwerkingen zijn nodig.
* Kennisdeling is nodig, bv. over waardering.
* Er is tijd nodig voor reflectie.
* Emoties spelen een belangrijke rol.
* De waarde van de projecten lag niet enkel bij de projecten zelf, maar eveneens in dat de vonk is overgeslagen op de erfgoed- en kunstensector. Veel mensen willen nu aan de slag met kunstenerfgoed en zien wat mogelijk is.

DCJM ziet een nood voor de toekomst om verder te werken rond kunstenerfgoed. De nood was immers hoog, maar is dat nog steeds. Er komt dan ook een participatietraject aan waarin veel stakeholders bevraagd zullen worden. Wie wil wat doen (en wie doet wat al)? En hoe kunnen we deze initiatieven stroomlijnen tot een coherent geheel? Er zal hierbij niet top-down gewerkt worden, maar bottom-up, rekening houdende met hoe de erfgoedsector dit zelf georganiseerd wil zien. Bestaande bewegingen (positionering CKV enerzijds en initiatieven rond danserfgoed anderzijds), zullen hierin ook worden meegenomen. Tot slot ziet DCJM ook een noodzaak tot een overkoepelend platform rond kunstenerfgoed dat als eerste aanspreekpunt kan dienen binnen het decentraal model dat gehanteerd wordt binnen de dienstverlening en het collectiebeheer voor kunstenerfgoed.

[[Categorie:Nieuws]]

Bestand:20251104 MarietCalsius.jpg

2025-12-12T16:20:13Z

Birthe Verscuren:

Mariet Calsius in het publiek

Bestand:20251104 111118.jpg

2025-12-12T16:15:49Z

Birthe Verscuren:

Stijn Michielsen

Bestand:20251104 CaroThoelen.jpg

2025-12-12T16:14:10Z

Birthe Verscuren:

Caro Thoelen tijdens haar presentatie over Ado Hamelryck

Bestand:20251104 IntervisiePanelgesprek.jpg

2025-12-12T16:12:02Z

Birthe Verscuren:

Foto van panelleden en publiek tijdens het panelgesprek over fondsenwerving

Slotintervisie pilootprojecten nalatenschappen

2025-12-12T15:05:47Z

Birthe Verscuren: Categorie toegevoegd

Op 4 november organiseerden AMVB, CEMPER, CKV en VAi een intervisiedag voor [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed de 25 pilootprojecten nalatenschappen]. Deze dag stond in het teken van de toekomst: hoe ga je verder na het pilootproject? We verwelkomden zo’n vijftig deelnemers. Hier lees je het verslag van de dag.

== Stellingen ==
We begonnen de dag met enkele stellingen om het ijs te breken. Veel projecten konden niet alles doen wat ze hadden gepland of komen nog altijd nieuw materiaal tegen, maar bijna iedereen is tevreden met het resultaat en waar ze nu staan. De meeste projecten hebben ook ideeën over wat ze zouden doen na het pilootproject.

== Getuigenissen ==

=== Nalatenschap van Ado Hamelryck (Caro Thoelen) ===
Daarna kwamen drie pilootprojecten aan bod die getuigden over de resultaten en output van het pilootproject en wat hun verdere plannen zijn. Eerst kwam Caro Thoelen aan het woord, die getuigde over de nalatenschap van Ado Hamelryck. Als deel van haar lerarenopleiding ontwikkelde ze educatieve pakketten voor lager en secundair onderwijs en het deeltijds kunstonderwijs. Je kunt deze pakketten vinden op [https://ecru.be/nieuws-detail/lesbundels-ado-hamelryck/ de website van ECRU]. Ze besprak tijdens de intervisie haar lespakket voor het lager onderwijs.

Caro ontwikkelde haar pakket voor de lessen muzische vorming rond de thema’s beeld, muziek en media. Ze stelde telkens lesdoelen op, gekoppeld aan de eindtermen cultureel bewustzijn. Zo kunnen leerkrachten inschatten hoe het pakket past in hun lessenplan en kunnen ze er direct mee aan de slag. Daarnaast creëerde ze nog diverse hulpmiddelen voor leerkrachten, zoals een evaluatiefiche, lesdoelen met verschillende moeilijkheidsgraden en een video met het lesverloop.

Voor de les beeld leerden de leerlingen over compositie, lijndikte en lijnsoorten. Vervolgens konden ze zelf met lijnen experimenteren. Ze kregen ook informatie over Ado Hamelryck als kunstenaar. Voor de les muziek gingen ze in groepjes aan de slag om, geïnspireerd door een werk van de kunstenaar, zelf iets te creëren met body percussion. Het herhalen van motieven stond hierin centraal. Ten slotte deden de leerlingen zelf onderzoek naar Ado Hamelryck en zijn oeuvre tijdens de les media, en ontwierpen ze een eigen poster of flyer over hem.

=== Nalatenschap van Wim Henderickx (Bea Steylaerts & Hannes Vanlancker) ===
Als tweede vertelden Bea Steylaerts en Hannes Vanlancker over de nalatenschap van Wim Henderickx. Zij hebben zeer veel kunnen doen, ook al zijn ze niet klaar geraakt. Ze beschreven het fysiek archief op stuk- of mapniveau, waarbij het een echte meerwaarde was dat Wim zeer geordend werkte. Ze willen nu alles zuurvrij bewaren. Ze fotografeerden en beschreven ook zijn instrumentencollectie. Daarnaast beschreven ze het digitaal archief per compositie, met telkens linken naar ander materiaal zoals schetsen en notities. Hiervoor bouwden ze een databank. Op deze manier hebben ze een integrale catalogus kunnen samenstellen, inclusief onuitgegeven werken.

Recent hebben ze de Stichting Wim Henderickx opgericht, om zich te omringen met mensen die kunnen helpen om toekomstige projecten uit te voeren. Ze maakten ook een [https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx?authuser=0 nieuwe website], ter vervanging van de verouderde website die reeds bestond, en zijn betrokken bij diverse onderzoeksprojecten. Daarnaast zal Diederik Glorieux, de assistent van Wim, zijn onafgewerkte composities voltooien en verschijnt eind 2027 een biografie. Ze namen interviews af om alles juist te kunnen contextualiseren en zetten een festival op waarin Wims oeuvre zal uitgevoerd worden.

In de toekomst willen ze in de databank geautomatiseerd de instrumentatie per werk aanduiden. Vanuit de annotaties van Wim bij zijn composities zullen er ook nieuwe uitgaven verschijnen, en ze plannen orkestraties en arrangementen voor andere bezettingen, iets wat Wim zelf ook vaak deed. Daarnaast willen ze ook zijn ideeën en praktijk laten voortleven, onder andere door die te documenteren en de compositiestage die hij oprichtte verder te zetten.

=== Nalatenschap van Lucien De Roeck (Jean-Michel Meyers) ===
Ten slotte kwam Jean-Michel Meyers getuigen over de nalatenschap van Lucien De Roeck. Aanvankelijk wilde hij 8000 documenten digitaliseren, maar het Vlaams Architectuurinstituut waarschuwde hem dat dit te ambitieus zou zijn. Vooral de inventarisatie die eraan vooraf ging, kostte veel tijd. Hiervoor moest hij ook een termenlijst opstellen voor grafisch ontwerp, want de termenlijsten van bijvoorbeeld het VAi waren daar niet op toegespitst. Dankzij deze inventarisatie kon Jean-Michel ontwerpen koppelen aan het eindresultaat. Het archief werd ook aangevuld met werk dat niet was bijgehouden in het eigen archief, maar wel elders.

Uiteindelijk beschreven en scanden ze zo’n 6100 documenten. Om het archief breder bekend te maken, maken ze nog een podcast en postkaarten. Alle documenten worden ook op een website ontsloten, waarbij de beschrijving wordt gekoppeld aan het beeld. Nu is het doel om een bewaarinstelling te vinden waaraan ze het archief kunnen overdragen.

== Juridisch kader bij een artistieke nalatenschap (Stijn Michielsen) ==
Na de 3 getuigenissen gaf Stijn Michielsen (Cultuurloket) een samenvatting van de juridische aspecten die komen kijken bij een nalatenschap. Daarbij stelde hij 3 centrale vragen:

# Wat behoort tot je nalatenschap?
# Wat als je niets regelt?
# Wat kan je zelf ondernemen?

Het antwoord op deze 3 vragen vormt ook een stappenplan om een juridisch kader uit te werken. Ten eerste moet je je nalatenschap inventariseren en waarderen. Wat behoort tot je nalatenschap? Dat kan gaan om archief, kunstwerken, je atelier, je privévermogen, rechten, … Door aan al deze onderdelen verschillende waardes toe te kennen, kun je een doordachte keuze maken voor de meest geschikte juridische structuur.

Ten tweede denk je best na over wat er zal gebeuren als je niets onderneemt. In principe geldt dan het erfrecht en komt je nalatenschap bij je erfgenamen terecht. Zij kunnen die aanvaarden of weigeren. Als ze aanvaarden, moeten ze erfbelasting betalen. Het bedrag hangt af van de woonplaats van de overledene en de graad van verwantschap: hoe verder de verwantschap, hoe hoger de belasting.

Als je meerdere erfgenamen hebt, is er een reële kans op versnippering. Erfgenamen kunnen ervoor kiezen om de nalatenschap collectief te bewaren (‘onverdeeldheid’), maar ze kunnen op elk moment uit de onverdeeldheid treden, bijvoorbeeld als er verschillende ideeën zijn over wat er met de nalatenschap moet gebeuren.

Als je een hoge erfbelasting wilt vermijden, kun je ervoor opteren om de activiteiten verder te zetten in een familiale onderneming, om weg te schenken voor het overlijden, of een rechtspersoon op te richten. In deze gevallen is de belasting lager.

Als je ervoor kiest om wel iets te ondernemen, heb je verschillende opties.

* Een testament treedt in werking bij overlijden en kun je tijdens je leven herschrijven. Je kunt je testament opmaken bij een notaris of ‘met de hand’. Van wat je bij je overlijden nalaat, is sowieso de helft voorbestemd voor je kinderen. Met de andere helft mag je doen wat je wilt. Je betaalt een lagere erfbelasting als je nalaat aan de overheid, een vzw of een stichting.
* Een schenking doe je bij leven. Als de schenking wordt aanvaard, kun je hier niet meer op terugkomen. Je kunt schenken met een notariële akte of een handgift, maar een huis of atelier moet je altijd via een notaris schenken. Bij een notaris betaal je altijd schenkbelasting. Die is lager dan de erfbelasting en heeft ook een verminderd tarief voor schenking aan een vzw, stichting of de overheid. Bij een handgift betaal je enkel schenkbelasting als je de gift registreert, maar als je níét registreert en de schenker overlijdt binnen de vijf jaar, moet je toch erfbelasting betalen.
* Je kunt een controlestructuur oprichten. Op deze manier kun je versnippering tegengaan en is je nalatenschap geen deel van je privévermogen, waarop je belast wordt. Via een positie in het bestuur kun je nog controle behouden. Bij zo’n structuur komen wel administratieve formaliteiten en kosten kijken waar je rekening mee moet houden.

Als je ervoor kiest om een juridische structuur op te richten, heb je opnieuw verschillende mogelijkheden, zoals een maatschap of een stichting. Alle informatie over deze structuren kun je nalezen in de [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/bescherming-van-je-creatie/zakelijke-omkadering-van-je-artistieke-nalatenschap brochure die Cultuurloket opstelde over nalatenschappen]. Je kunt verschillende structuren combineren, bijvoorbeeld een vennootschap voor de materiële eigendom, maar een vzw voor de gebruiksrechten. Je formaliseert dit in juridisch bindende documenten, waarvoor je je best laat begeleiden. Je stelt ook best een cultureel ondernemingsplan op voor zaken zoals kosten, personeel, verzekering, …

Na de presentatie van Cultuurloket was er nog uitgebreid de kans om vragen te stellen. Hier werd vooral ingegaan op de kwestie van het ‘waarderen’. Hoe bepaal je de waarde van partituren of choreografieën? In principe mag je dit zelf inschatten, maar als de fiscus oordeelt dat de nalatenschap te laag gewaardeerd is, kan die dat betwisten. Het is belangrijk om ook de rechten mee te nemen binnen de waardebepaling. Sowieso is het belangrijk dat je een werk niet binnen het jaar voor meer geld verkoopt dan de waarde die je hebt opgegeven. Financiële gegevens zoals een verkoopprijs kunnen ook een aanduiding van de waarde van een werk zijn.

== Duurzame bewaring van kunstenerfgoed – Casus Archief Philippe Van Snick (Benedicte Goesaert & Veerle Soens) ==
We startten de namiddag met een presentatie van Benedicte Goesaert (Philippe Van Snick Estate) en Veerle Soens (KB45, Boekentoren UGent) over de overdracht van het archief van beeldend kunstenaar Philippe Van Snick aan de Boekentoren UGent, elk vanuit hun eigen perspectief.

Philippe Van Snick was een in Gent geboren beeldend kunstenaar die lange tijd in Brussel woonde en werkte. Na zijn overlijden in 2019 richtte de familie in 2020 de Philippe Van Snick Estate op om zijn nalatenschap te beheren. Daarbij werd een onderscheid gemaakt tussen het artistieke oeuvre, dat wordt beheerd door een burgerlijke maatschap, en het archief, dat onder het beheer van een vzw valt. Benedicte raakte vanaf het begin betrokken bij de estate als zelfstandig curator en kunstadviseur.

KB45, ''Kunst in België sinds 1945'', is een onderzoeksgroep binnen de UGent die de situatie van hedendaagse kunst in België in kaart brengt en in een breder historisch en artistiek perspectief plaatst. De groep focust op kunsthistorisch onderzoek op basis van primaire bronnen en op archiefzorg ter ondersteuning van dat onderzoek, in nauwe samenwerking met de Boekentoren.

In 2023 zag de estate de Pilootprojecten Kunstenerfgoed als een opportuniteit om concreet aan de slag te gaan met de nalatenschap van de kunstenaar. In het kader van dit project droeg de estate een deel van het archief van Van Snick via een vrijwillige handgift over aan de Boekentoren, onder begeleiding van KB45. Voor de estate betekende dit een belangrijke stap: van denken naar doen. Voor Marijke (de partner van Van Snick) was beginnen aan dat proces het moeilijkste. Door de overdracht kon de estate een deel van de zorg uit handen geven. Het archief zou voortaan duurzaam en veilig bewaard worden en toegankelijk zijn voor onderzoek.

Ook voor KB45 en de Boekentoren bood het verwerven van het archief een grote meerwaarde. Door de estate te begeleiden bij het verwerken, waarderen en voorbereiden van het archief, werd niet alleen expertise gedeeld maar ook een vertrouwensband opgebouwd. Dat vormt de basis voor verdere samenwerking met de estate en het verkennen van onderzoeksmogelijkheden.

Het project verliep in drie fasen:

* Voorbereiding binnen de estate: In een eerste fase ging de estate zelf aan de slag met het archief. Alles werd genummerd, verpakt in zuurvrij materiaal en voorzien van een basisbeschrijving. Tijdens dit proces kwamen ook waarderingsvragen naar boven, zoals: behoren bepaalde schetsen tot het archief of eerder tot het artistieke oeuvre? Waar trekken we de grens tussen schets en kunstwerk? Wat doen we met deze stukken?
* Overdracht aan de Boekentoren: Na de feitelijke overdracht werden de interne protocollen en procedures van de Boekentoren toegepast. Er werd een archiefschema opgesteld en hiërarchische beschrijvingen gemaakt op stukniveau volgens de ISAD(G)-standaard. De stukken werden gedigitaliseerd, zuurvrij verpakt en opgeborgen.
* Archief online en onsite aanbieden: In de huidige, derde fase wordt het archief zowel online als ter plaatse toegankelijk gemaakt. Voor digitale ontsluiting klaart de Boekentoren ook de rechten die gelden op het materiaal. Ondertussen is een deel van het materiaal reeds raadpleegbaar via de website archiefphilippevansnick.be.

== Panelgesprek fondsenwerving ==
Aansluitend vond een panelgesprek over alternatieve financiering plaats. Het gesprek belichtte verschillende ervaringen en uitdagingen bij fondsenwerving binnen de culturele sector. Panelleden waren Hans Roels (Logos Foundation), Leo Victor (Veerle Rooms Foundation) en Charlotte Rachels (testament.be). Het gesprek werd in goede banen geleid door Jelena Dobbels (FARO).

=== Organisaties en juridische structuren ===
De Logos Foundation ontstond in 1968 vanuit een groep geluidskunstenaars en werd in 1977 omgevormd tot een stichting van openbaar nut, zodat de muziekinstrumenten en klankinstallaties eigendom werden van de stichting en niet langer van de individuele kunstenaars. De stichting bezit momenteel twee gebouwen en het huis van de twee oprichters zal na hun overlijden aan de stichting geschonken worden. Daarnaast beheert de stichting een grote collectie van ongeveer 300 instrumenten.

De Veerle Rooms Foundation is een private stichting opgericht in 2012 rond het werk van grafica Veerle Rooms. De kunstenares wilde op deze manier haar werk en technieken doorgeven aan toekomstige generaties. Haar eigen werken, evenals een collectie werken van andere internationale kunstenaars, samen met haar woning en atelier, werden aan de stichting geschonken.

Testament.be heeft als missie om Belgen te sensibiliseren om een goed doel op te nemen in hun testament. Daarnaast ondersteunt de organisatie haar leden via workshops, events en een juridische helpdesk bij het verwerven van legaten uit erfenissen. Het lidmaatschap bij testament.be is betalend maar solidair.
Charlotte wees erop dat legaten best niet worden ontvangen door een privépersoon, maar via een geschikte juridische structuur. Aangezien de wetgeving hierrond regelmatig wijzigt, is het aangewezen om hierover advies in te winnen van een jurist.

=== Inkomsten van de stichtingen ===
Voor zowel de Logos Foundation als de Veerle Rooms Foundation speelt vrijwilligerswerk een cruciale rol.

De Logos Foundation verloor in 2017 haar werkingssubsidies. Momenteel zijn er drie medewerkers in dienst, aangevuld met freelancers, de oprichters die nog vrijwillig actief zijn en een tiental langdurige vrijwilligers. Verder genereert de stichting inkomsten uit projectsubsidies en eigen activiteiten, zoals concerten en tentoonstellingen. In het verleden bracht de stichting ook een tijdschrift uit. Sinds het stopzetten daarvan merkt de organisatie dat het moeilijker wordt om een gemeenschap rond de werking op te bouwen.

De Veerle Rooms Foundation draait volledig op vrijwilligers. Dit zijn vooral (oud-)leerlingen en medewerkers van Veerle Rooms. Een grote uitdaging hierbij is dat deze mensen naast hun eigen carrière maar beperkte tijd kunnen investeren in de werking. De stichting haalt bijkomende inkomsten uit een vriendenwerking. Hoewel dit niet de grootste inkomsten genereert, blijft het aantal leden stabiel. De organisatie benadrukt hierbij het belang van teruggeven aan de leden. Dit doen ze bijvoorbeeld door jaarlijks een grafisch werk van een artist in residence aan te bieden.

=== Alternatieve financiering en giften ===
Beide stichtingen dachten ook al na over alternatieve financiering zoals giftenwerving.

De Logos Foundation ontvangt vooral giften van mensen die nauw betrokken zijn (of waren) bij de werking. Eerdere pogingen om structureel meer inkomsten te verwerven via giften bleken moeilijk vol te houden op lange termijn.

Ook bij de Veerle Rooms Foundation komt het merendeel van de giften uit de vriendenkring. Leden hiervan zijn voornamelijk personen waar Veerle Rooms mee samenwerkte of kennissen van haar leerlingen. De stichting vraagt zich af of ze de inzet van deze mensen gaat kunnen behouden als de persoonlijke band met Veerle Rooms vervaagt.

=== Hoe kan je financierders overtuigen van jouw project? ===
De Hogeschool Gent onderzoekt in samenwerking met testament.be het geefgedrag van de Belg in de legatenbarometer. 24% van de Belgen die openstaan voor het opnemen van een goed doel in hun testament zou cultuur als mogelijke bestemming overwegen. Er blijft dus nood aan verdere sensibilisering rond dit thema.
Charlotte gaf enkele tips voor het aantrekken van giften. Ten eerste gaf ze aan dat het belangrijk is om je werking in de kijker te zetten. Zo kan je bijvoorbeeld de impact van een gift tonen aan bezoekers of uitpakken met materialen die je bewaart. Daarnaast is het belangrijk om de drempel voor giften te verlagen en schenkingen te durven vragen. Begin bij het toevoegen van een ‘steun’-knop op de website. Tot slot is het ook aangeraden om hier consequent over te communiceren en dat niet slechts éénmalig te doen.

=== Slotbeschouwing ===
Voor kleine stichtingen blijft het een evenwichtsoefening hoeveel tijd en middelen ze kunnen investeren in fondsenwerving. Zowel sprekers als publiek benadrukten dat de tijd die wordt gestoken in het aantrekken van giften of het schrijven van een projectsubsidiedossier ook een investering is, die niet altijd opweegt tegen de opbrengst.

Daarom klonk de oproep aan de overheid om sterker na te denken over hoe zij de overgang van levende kunstpraktijken naar erfgoedpraktijken kan begeleiden en ondersteunen.

== Structurele werking - Bressers Architecten ==
Na de pauze gingen we in op hoe aandacht voor het archief wordt ingebed in de structurele werking. We hadden hiervoor Karen Vannieuwenhuyze te gast van Bressers Architecten, een van de oudste architectenbureaus van België. Bressers bewaart zijn eigen architectuurarchief. De inhoud gaat terug tot de oprichting in 1925 door Adrien Bressers (1897-1986) en loopt tot op vandaag. De waardevolle collectie, die zo’n 100 jaar Vlaamse restauratie- en architectuurpraktijk bestrijkt, omvat bouwtekeningen (schetsen, ontwerpplannen, presentatietekeningen zoals aquarellen, technische tekeningen...) en administratieve projectdossiers (briefwisseling, bestekken, foto’s...).

Bressers voerde tijdens de tweede ronde (2024/2025) een pilootproject uit. Het pilootproject focuste op het oude archiefgedeelte van de collectie (periode Adrien Bressers). Gezien de aard en toestand van de bouwtekeningen was de ontsluiting van deze stukken het meest urgent. De op maat van het bureau ontwikkelde beheermethodologie (basisbeschrijving en -digitalisering, waardering, gedetailleerde beschrijving, hoogwaardige digitalisering en online ontsluiting) werd aan de hand van drie casestudies, die elk zo’n tien projecten omvatten, getest en geëvalueerd. Het project streefde naar een duurzame methode die niet enkel een inhaalbeweging voor de volledige Bresserscollectie mogelijk maakte, maar ook andere architectenbureaus inspireert. Daarnaast was het pilootproject een opstap naar een vlotte ontsluiting van de collectie naar de buitenwereld toe.

Uit het project namen ze verschillende inzichten mee:

* Het aantal bouwtekeningen op voorhand inschatten is moeilijk, bv. ter voorbereiding van digitalisering.
* De waarde van de collectie is nu duidelijker, zowel intern als extern: intern voor de identiteitsvorming van het bureau, bv. om duidelijk te maken dat ze meer hebben gedaan dan enkel restauratiedossiers waarmee ze traditioneel geassocieerd worden, extern bv. in het kader van toegankelijkheid.
* Het netwerk van Bressers is versterkt en uitgebreid: naast de onroerend-erfgoedsector ook binnen de cultureel-erfgoedsector waar ze voor aanvang van het project minder linken mee hadden, en eveneens met de academische sector i.v.m. onderzoek van studenten.
* Bressers stelde vast dat ze in tegenstelling tot een klassieke erfgoedorganisatie best veel diverse profielen in huis hebben (personeelsleden met diverse vormen van expertise). Dit is handig om bv. een thesaurus op te stellen.

Er kwamen ook enkele uitdagingen naar voren:

* Digitaliseren is duur: dit was het voornaamste doel van het project en hiervoor werd een projectmedewerker aangeworven. Intussen is het project afgelopen en is deze medewerker vertrokken. Daardoor is het nu moeilijk om te metadateren binnen de structurele werking, want dat kost alleen maar tijd en (financiële) middelen.
* Een werking opzetten met stagiairs en vrijwilligers is tijdsintensief om hen passend te kunnen begeleiden. Er zijn bv. handleidingen nodig want stagiairs en vrijwilligers zijn zelf geen experten.
* Ontsluiting zorgt voor extra werk: er komen nu veel meer vragen van externen binnen en dat zorgt voor extra werk waarvoor ook een tariefplan moet worden opgesteld.

Nu het project is afgelopen, probeert Bressers de ontsluiting op te nemen in de structurele werking van het bureau, al blijft dit moeilijk:

* Er zijn in principe wel enkele werkuren vrijgemaakt voor archiefwerk, maar als er veel ander werk is, krijgt dat ander werk prioriteit.
* Er is een vzw opgericht (makkelijk om bv. vrijwilligers aan te trekken), maar de financiering daarvan komt voorlopig enkel vanuit het architectenbureau zelf.
* Financiering van de archiefwerking blijft een uitdaging. Door een jaar intensief met projectmiddelen te hebben gewerkt, zijn externe mogelijkheden allerhande wel duidelijker geworden, bv. op vlak van inzetbaarheid van jobstudenten en de verschillende mogelijke projectsubsidiekanalen en aan welke voorwaarden elke subsidielijn moet voldoen. Bressers stelt wel vast dat de budgetten per subsidielijn beperkt zijn en variëren afhankelijk van het type subsidielijn. Daarenboven vergt het heel wat tijd om een project uit te schrijven in functie van de beoogde subsidielijn. Het is ook noodzakelijk om alles op voorhand hiervoor goed te budgetteren en een tijdsindeling te maken. Gelukkig hebben ze hierin wel wat ervaring door het pilootproject.

Bressers besloot met dankbaarheid voor wat er kon gebeuren met de middelen die via het pilootproject werden verworven. Het project bracht grote motivatie teweeg binnen het bureau en de zin om ondanks beperkte tijd en middelen voort te doen. Het is nu de uitdaging om het werk van het voorbije jaar te bestendigen.

== Getuigenis over het schrijven van een biografie - Publicatie Luc Brewaeys ==
De volgende presentatie ging in op het schrijven van een biografie. Als casus hiervoor ging Melissa Portaels in op het pilootproject (2024/2025) rond het oeuvre van componist Luc Brewaeys (1959-2015), een van de belangrijkste Vlaamse componisten van zijn generatie met internationale uitstraling. Als symfonicus pur sang vormen zijn acht symfonieën de hoeksteen van zijn oeuvre. Brewaeys’ muziek is gekend voor zijn virtuositeit, wervelende klanken en ongehoorde klankkleuren: honderden dansende noten kleuren de bladspiegel van zijn partituren. Hoewel het handschrift van Luc Brewaeys onberispelijk is, waren de handgeschreven partituren van diens symfonieën onvoldoende toegankelijk voor orkesten. In dit project nam Stichting Donemus Beheer de digitalisering van het materiaal op zich dat nog niet in digitale muzieknotatie was omgezet. Naar aanleiding van het 10-jarig overlijden van de componist zal van november 2025 tot april 2026 het festival Fasten Seat Belts verschillende composities ten uitvoer brengen in binnen- en buitenland.

Daarnaast werden via diepte-interviews gesprekken gevoerd met personen die nauw betrokken waren bij Brewaeys’ werkproces om meer inzicht te krijgen in de intenties en muzikale taal van de componist, aangezien er geen schetsen of kladversies van de symfonieën beschikbaar zijn. Brewaeys had tijdens zijn carrière zelf wel heel wat interviews gegeven die zijn muzikale taal duiden. Zo weten we bv. dat hij alles eerst in zijn hoofd uitdacht en het dan pas opschreef - vandaar dat er geen schetsen zijn. De interviews met de entourage van Brewaeys vormen de basis van een reizende tentoonstelling en een publicatie (aangeboden als randactiviteit bij het festival Fasten Seat Belts) waarmee een diepe duik genomen kan worden in de fascinerende partituren en kleurrijke muzikale taal van Luc Brewaeys.

De publicatie moet vooral de persoonlijkheid en het artistiek werk van Brewaeys vatten. Het werd dus geen klassieke biografie, wel een publicatie waarin via verschillende persoonlijke invalshoeken andere aspecten van de carrière en persoonlijkheid van de componist belicht worden. De publicatie moet daarom vooral zijn enthousiasme uitdragen. De titels uit de publicatie zijn quotes uit interviews met Brewaeys zelf, telkens over een ander aspect van zijn muziek. Om een samenhangend geheel te krijgen, werd wel wat vrij omgegaan met de citaten. De invulling van de publicatie gebeurde voorts aan de hand van zeven interviews, telkens vanuit een ander aspect van de carrière van Brewaeys. Er werd hiervoor met andere dirigenten, componisten, uitvoerders en zangers gepraat, zowel over de muzikale taal (bv. over het spectralisme en hoe Brewaeys dit invulde, of over hoe bepaalde muzikale effecten werden vormgegeven binnen een bepaalde orkestbezetting, of over hoe elektronische muziek in het kleurenpalet werd geïntegreerd), de samenwerking met Brewaeys alsook diens persoonlijkheid.

Elk interview duurde 1 à 2 uur. Opvallend was dat bepaalde zaken anders verteld werden door verschillende respondenten, wat de specificiteit van mondelinge bronnen en hoe ermee om te gaan benadrukt. Van de interviews worden samenvattende artikelen gepubliceerd op [https://www.lucbrewaeys.com/interviews de website van Luc Brewaeys]. De drie interviewers selecteerden hiervoor zelf de highlights uit de gesprekken. De volledige transcripties kunnen worden opgevraagd.

== Slotwoord Departement Cultuur, Jeugd en Media ==
Het slotwoord van de dag werd verzorgd door Laurence De Bolle van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, initiatiefnemer van de pilootprojecten. DCJM blikte even terug op de voorbije jaren en bedankte iedereen - projectuitvoerders en projectpartners - voor dit leerrijke traject. Er zijn bruggen gebouwd en er is een motor aangeslagen in Vlaanderen omtrent kunstenerfgoed. De noodzaak hiervoor werd in 2022 steeds duidelijker, aangezien steeds meer hedendaagse kunstenaars hun oeuvre aan het afronden waren, maar het ontbrak aan een beleidskader om iets rond deze nalatenschappen te ondernemen. Regelgeving rond archiefzorg was vooral gericht op de kunstinstellingen en niet op andere actoren. De pilootprojecten probeerden daarentegen iedereen te bereiken en dit resulteerde in meer dan 90 projectaanvragen over de twee rondes heen en dit uit zeer diverse disciplines. Daarvan werden er 25 gehonoreerd. De projectdoelen waren eveneens zeer divers. Elk project had zijn eigen uitdagingen en samenwerkingen met erfgoedspelers bleken essentieel. Samen zorgden we voor een nieuwe invulling van het begrip ‘kunstenerfgoed’. De online inspiratiegids [https://departement-cjm.foleon.com/cultuur/aanbevelingen-in-de-omgang-met-artistieke-nalatenschappen/ Aanbevelingen in de omgang met artistieke nalatenschappen - Een leertraject met 25 pilootprojecten] biedt hiervan een mooie samenvatting.

Het beleid heeft zelf ook veel geleerd:

* Samenwerkingen zijn nodig.
* Kennisdeling is nodig, bv. over waardering.
* Er is tijd nodig voor reflectie.
* Emoties spelen een belangrijke rol.
* De waarde van de projecten lag niet enkel bij de projecten zelf, maar eveneens in dat de vonk is overgeslagen op de erfgoed- en kunstensector. Veel mensen willen nu aan de slag met kunstenerfgoed en zien wat mogelijk is.

DCJM ziet een nood voor de toekomst om verder te werken rond kunstenerfgoed. De nood was immers hoog, maar is dat nog steeds. Er komt dan ook een participatietraject aan waarin veel stakeholders bevraagd zullen worden. Wie wil wat doen (en wie doet wat al)? En hoe kunnen we deze initiatieven stroomlijnen tot een coherent geheel? Er zal hierbij niet top-down gewerkt worden, maar bottom-up, rekening houdende met hoe de erfgoedsector dit zelf georganiseerd wil zien. Bestaande bewegingen (positionering CKV enerzijds en initiatieven rond danserfgoed anderzijds), zullen hierin ook worden meegenomen. Tot slot ziet DCJM ook een noodzaak tot een overkoepelend platform rond kunstenerfgoed dat als eerste aanspreekpunt kan dienen binnen het decentraal model dat gehanteerd wordt binnen de dienstverlening en het collectiebeheer voor kunstenerfgoed.

[[Categorie:Nieuws]]

Slotintervisie pilootprojecten nalatenschappen

2025-12-12T13:05:36Z

Birthe Verscuren: Pagina aangemaakt

Waardebepaling

2025-06-27T14:13:24Z

Birthe Verscuren: typfouten + aanvulling websites wettelijke bewaartermijnen

<languages /><translate>

<blockquote>
Een belangrijk aspect van een goed archief- of collectiebeheer is weten waarom je documenten of stukken waardevol zijn. Er zijn verschillende aspecten die in meer of mindere mate meespelen bij de waardebepaling.<br>
In deze tool leer je het volgende:
* Wat is een waardebepaling?
* Waarom is het van belang om de waarde van je documenten of stukken te bepalen?
* Welke mogelijke waarde kunnen stukken uit je archief of collectie hebben?
* Hoe voer je een waardebepaling uit?
</blockquote>


Waardebepaling houdt in dat je nagaat wat de waarde is van een bepaald document, een reeks archiefstukken, een dossier of een object. Het proces van kiezen tussen bewaring en vernietiging en het vervolgens uitvoeren, heet 'selectie'. Om een goede selectie van documenten en objecten te kunnen maken, moet je eerst de waarde en het belang ervan kennen. [[File:Alles van waarde is weerloos - Lucebert - light artwork by Toni Burgering (cropped).jpg|thumb|Sandra Fauconnier, [https://creativecommons.org/licenses/by/2.0 CC BY 2.0], via Wikimedia Commons]]


Documenten en objecten hebben mogelijks een:
* gebruikswaarde of praktisch nut
* administratieve waarde
* juridische waarde
* cultuurhistorische waarde
* erfgoedwaarde
* waarde als promotie-instrument
* emotionele waarde
* symbolische waarde
* esthetische waarde
* economische waarde
* artistieke waarde


Onderstaande punten helpen je om de waarde van (onderdelen van) je archief en collectie(s) te bepalen en te beslissen of je iets al dan niet (permanent) zal bewaren.

Een inleiding tot waardebepaling binnen de muziek en podiumkunsten, vind je terug in de video [https://www.youtube.com/watch?v=bQLHMmfOfWc| Leren archiveren: Wat bewaar je wel en niet?] van CEMPER en Podiumkunst.net.

==Hoe bepaal je waarde?== 
Beantwoord de volgende vragen:
* Beschermen deze documenten of objecten de wettelijke rechten van je organisatie, haar medewerkers of haar rechtsopvolgers?
* Bemoeilijkt het verlies van het document of object een correcte weergave van jouw werk? Heeft het m.a.w. een historische waarde voor jou of je organisatie?
* Heeft het document of object een emotionele waarde voor jou of je organisatie?


Is het antwoord één of meerdere keren 'ja'? Dan komt het document of object in aanmerking voor tijdelijke of permanente bewaring. Hieronder vind je een indicatieve lijst van dergelijke documenten of objecten.

===Wat komt in aanmerking voor permanente bewaring?=== 
* Documenten of objecten die representatief zijn voor de oprichting, de doelstellingen en werkwijze van de organisatie (zoals de verslagen van de raad van bestuur).
* Documenten of objecten die de wettelijke rechten van je organisatie, haar medewerkers of erfgenamen beschermen (zoals de huurovereenkomst van het gebouw of de tewerkstellingsgegevens in functie van de pensioenrechten van werknemers, ...).
* Documenten en objecten die belangrijk zijn voor een correcte beeldvorming van jouw artistieke werk.
* Documenten en objecten die de hoofdlijnen van de activiteiten weergeven (zoals beleidsplannen).
* Documenten en objecten die de organisatie produceert en bewaart, en die in essentie de reden van het bestaan van de organisatie vormen (zoals productiedossiers).

===Wat komt in aanmerking voor vernietiging?=== 
* Documenten waarvan de wettelijke bewaartermijnen voorbij zijn.
* Alle documenten en objecten met een geringe administratieve, juridische, artistieke of wetenschappelijke waarde, die bijna onmiddellijk hun praktisch belang verloren hebben (zoals niet gevraagde aanbiedingen van leveranciers, uitnodigingen voor vergaderingen, drukproeven, ...).
* Documenten die wellicht elders bewaard worden. Vaktijdschriften bijvoorbeeld worden bewaard door (erfgoed)bibliotheken en/of de organisatie die de (vak)tijdschriften heeeft uitgegeven.


Opgelet: van sommige documenten of bestanden heb je zowel een fysiek als een digitaal exemplaar. Hoe je hiermee omgaat, lees je in het onderdeel [[:Categorie:4. Materieel bewaren|''Materieel bewaren'']].

===Selectielijsten als inspiratie=== 
Misschien kunnen onderstaande selectielijsten, specifiek voor kunstenorganisaties, je wel inspireren.


* [[:Bestand:VerbelenC_SelectielijstDienstDramaturgie.pdf|Verbelen, C., De kunst van het bewaren, vernietigen is de kunst - Hedendaags documentbeheer in de Vlaamse Opera. Richtlijnen en advies voor de dienst dramaturgie. Niet-gepubliceerde scriptie VUB, Brussel, 2010, pp. 170-203]].
* [[:Bestand:MichielsenE_SelectielijstTheater.pdf | Stadsarchief Antwerpen, Michielsen, E. Rapport: Theaterarchieven achter de schermen. Tussen bewaren en vernietigen, Antwerpen, 2004]]
* [[:Bestand:Podiumkunst.net QuickStartGuideArchiveren.pdf|Oorburg, S. en Jansen, G. (Podiumkunst.net), Quick Start Guide - Bewaarlijst, 2024]]

==Wettelijke bewaartermijnen== 
Organisaties met een vzw-structuur, zelfstandigen en bv's zijn verplicht zich te houden aan de wettelijke bewaartermijnen. Je vindt een overzichtslijst van bewaartermijnen voor boekhoudkundige documenten op de website van de [https://www.vlaanderen.be/economie-en-ondernemen/boekhouding-en-fiscaliteit/hoe-lang-moet-ik-documenten-bewaren Vlaamse overheid]. Op de website van de [https://werk.belgie.be/nl/themas/arbeidsreglementering/sociale-documenten/de-sociale-documenten Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg] vind je informatie over het bewaren van sociale documenten. Ten slotte kun je op de website van de [https://www.gegevensbeschermingsautoriteit.be/burger/thema-s/privacy-op-de-werkplek/gegevens-van-de-werknemers/professioneel-dossier Gegevensbeschermingsautoriteit] lezen over de verhouding tussen personeelsdossiers en de privacywetgeving.


Let op: neem deze lijst niet blindelings over, maar gebruik je gezond verstand. Maak voor jezelf uit of er eventueel nog documenten of objecten zijn die naast een juridische of administratieve waarde ook artistieke of cultuurhistorische waarde hebben.

==Contacteer een erfgoedorganisatie== 
Twijfel je of je bepaalde documenten en/of objecten kan vernietigen of net permanent zou bewaren? Neem dan contact op met een erfgoedorganisatie. Zij kunnen je raad geven en je ook helpen met zoeken naar andere geïnteresseerden voor bepaalde delen van je archief en/of je collectie (zoals bv. je bibliotheek).

==Noteer wat je vernietigt== 
Tot slot is het bij de vernietiging van (delen van) het archief en de collectie belangrijk dat er steeds een overzicht (met verantwoording) wordt gemaakt van de documenten en objecten die vernietigd zullen worden. Op basis van die lijst kun je later nagaan of een bepaald document of object dat je niet terugvindt, bewust werd vernietigd of is zoekgeraakt. Spreek bovendien goed af wie de eindverantwoordelijke is voor elke beslissing om archief- en collectiestukken te vernietigen.


[[Categorie: 3. Weggooien en bijhouden‎]]
[[Categorie:Primaire Tools]]
</translate>

Ruim je archief op

2025-06-27T12:14:13Z

Birthe Verscuren: typfout verbeterd

<languages /><translate>

<blockquote>
Om je archief goed te beheren, is het nodig dat het af en toe wordt opgeruimd en schoongemaakt.<br>
In deze tool leer je het volgende:
* Waarom moet je je archief schoonmaken?
* Hoe kan je je papieren archief schoonmaken?
* Hoe kan je je digitale archief schoonmaken?
* Welke documenten mag je weggooien?
</blockquote>


Bij het schonen van digitaal en papieren [[archief]] worden alle overbodige elementen zoals dubbels, kladversies, documenten zonder toegevoegde waarde, en lege bestanden en mappen verwijderd. Schonen gaat ook over het verwijderen van elementen die het archief kunnen beschadigen. Bij een digitaal archief spreken we dan over virussen, bij papieren archief over schadelijke verpakkingen als elastiekjes, nietjes, paperclips, plastic mapjes, kleefband, post-its …

== Wat komt er in aanmerking om te verwijderen? == 

=== Dubbels === 


[[Bestand:Printed-matter-paper-press.jpg|500px|links]]


Dubbels zijn identieke documenten. Vanaf het moment dat er een aantekening op het verder identieke document staat, is het geen dubbel meer. Reeksen waar erg veel exacte dubbels in voorkomen zijn: bladmuziek, definitieve theaterteksten, promo-archief … Indien je organisatie ooit een folder uitgaf, moet je bijvoorbeeld niet de hele voorraad in het archief opnemen, twee exemplaren volstaan. Bewaar in dat geval de minst beschadigde versies.


Het kan ook zijn dat je bepaalde documenten zowel fysiek als digitaal hebt. Zo heb je misschien een papieren afdruk van je jaarverslag, maar bewaar je ook nog een digitale versie. Hou je beiden of verwijder je één van beide? In de meeste gevallen geldt het laatste: als je een bepaald document ofwel fysiek ofwel digitaal bijhoudt, volstaat dit. Meestal wordt dan geopteerd voor de digitale versie, omdat de fysieke versie vaak gewoon een afdruk zonder extra notities is. Het kan wel interessant zijn om een bestand zowel fysiek als digitaal te bewaren. Denk bijvoorbeeld aan affiches: misschien wil je deze ooit nog ten toon stellen op de verjaardag van je organisatie. In dat geval hou je beter beide versies bij.


<blockquote>'''Let op''': verwijder niet zomaar alle dubbels. Sommige documenten horen in verschillende dossiers thuis. Door het document te vernietigen wijzig je onherroepelijk de inhoud en de context van de dossiers.</blockquote>

=== Kladversies === 
Kladversies zijn versies die een definitieve versie van het document voorafgaan. Deze komen in aanmerking om te verwijderen als ze weinig verschillen van de eindversie.


<blockquote>'''Let op''': Kladversies kunnen ook waardevolle informatie bevatten. Denk aan vroege versies van subsidiedossiers waarin interessante ideeën werden geformuleerd die uiteindelijk het definitieve dossier niet hebben gehaald, kladversies van een brief of mail die substantieel verschillen van het eindproduct, of werkversies binnen een creatief proces.</blockquote>

=== Korte notities zonder veel belang === 
Eens het praktische nut voorbij is, kunnen korte notities zonder veel belang verwijderd worden.

=== E-mails === 
Ook je e-mailarchief wordt toegankelijker door je mailbox regelmatig op te ruimen. E-mailcorrespondentie bevat veel ballast - denk aan spam, reclame- en nieuwsberichten, mails die gestuurd werden om een afspraak in te plannen. Dit type berichten hoeft niet permanent bewaard te worden en wordt het best verwijderd eens het praktische of informatieve nut verdwenen is. Ga naar de tool [[E-mails archiveren: hoe en waarom?]] voor meer tips voor het beheer van je e-mails.

=== Lege mappen en bestanden === 
Verwijder lege mappen en bestanden die doorheen de tijd of na schoning zijn ontstaan. Ze bevatten immers geen archief. Ze verwijderen komt de overzichtelijkheid en doorzoekbaarheid ten goede.


<blockquote>'''Let op''': Lege mappen voegen in sommige gevallen belangrijke contextinformatie toe aan een archief.</blockquote>


[[Bestand:Stapler-office-paperclip-paperclips-thumbnail.jpg|500px|links]]

=== Financiële en administratieve stukken die niet permanent bewaard moeten blijven === 
In financiële en administratieve archieven zijn er heel wat reeksen die niet permanent bewaard moeten blijven. Denk aan rekeninguittreksels en bewijsstukken (bv. facturen, ontvangstbewijzen), vakantieroosters van personeel, enz. Particulieren, overheden en organisaties en bedrijven in verschillende rechtsvormen zijn verplicht zich minimaal te houden aan de wettelijke bewaartermijnen.

<blockquote>'''Let op''': Neem deze lijsten met bewaartermijnen niet blindelings over, maar gebruik je gezond verstand. Maak voor jezelf uit of er eventueel nog documenten of objecten zijn die naast een juridische of administratieve waarde ook artistieke of cultuurhistorische waarde hebben.</blockquote>

=== Elementen die de documenten kunnen beschadigen === 


Verwijder in het papieren archief schadelijke materialen zoals nietjes, rekkertjes, plastic mapjes, ringkaften … In het digitale archief vormen virussen het grootste risico.

== Hoe? == 
=== Digitaal<ref>Bron: Stappenplan Overdracht Digitaal Archief (SODA)</ref> ===

==== Virusscan ====
Virussen veroorzaken informatieverlies. Controleren op virussen is bijgevolg een belangrijk onderdeel bij het schonen van je digitaal archief. Hiervoor heb je een virusscanner nodig. Die vergelijkt alle bestanden op de computer met een databank waarin alle bekende virussen beschreven zijn. De software detecteert eventuele overeenkomsten in jouw bestanden met de virusdatabank. Wordt er een overeenkomst gevonden, dan is jouw bestand geïnfecteerd met een bepaald virus. De antivirussoftware zal vervolgens het virus verwijderen, het geïnfecteerde bestand in quarantaine plaatsen zodat het virus zich niet kan verspreiden, of, indien nodig, het geïnfecteerde bestand volledig verwijderen.


Mogelijke virusscanners zijn:


* [https://www.clamav.net/ ClamAV]
* [https://clamwin.com/ ClamWin (Windows)]


Zorg voor een regelmatige update van de software, zodat je steeds met een actuele versie van de antivirussoftware werkt.

==== Dubbels opsporen ==== 


Vooraleer je dubbele bestanden kan opsporen, moeten ''checksums'' aangemaakt worden. Dit is de digitale vingerafdruk van een bestand, een controlegetal dat aan bestanden wordt toegekend. Zodra er ook maar iets aan de bestanden is gewijzigd, genereert de checksumsoftware een nieuwe reeks getallen. Elk gewijzigd bestand krijgt met andere woorden een nieuw controlegetal. Dit impliceert dus dat wanneer bestanden in het archief dezelfde checksum hebben, het om dubbels gaat. Raadpleeg voor het aanmaken van checksums de pagina [[Checksums als middel om de integriteit van bestanden te bewaken]].


[[Bestand:Binairecode.jpg|500px|links]]

Om dubbels op te sporen en te verwijderen bestaan er verschillende softwaretools. Die tools kunnen dubbels herkennen aan de hand van identieke checksums. Mogelijkheden zijn:
* [https://www.pixelbeat.org/fslint/ FSLint (Linux)]
* [https://sourceforge.net/projects/yadfr/ YADFR (Windows)]
* [https://sourceforge.net/projects/dfr/ Duplicate Files Searcher (Windows, Linux, macOS)]
* [https://sourceforge.net/projects/doubles/ Duplicate Files Finder (Windows, Linux)]


<blockquote>'''Let op:''' Twee identieke bestanden (of bestanden met een identieke checksum) kunnen toch een andere bestandsnaam hebben.
</blockquote>


Dubbels die inhoudelijk hetzelfde zijn, maar bewaard werden in verschillende bestandsformaten, worden met deze checksums niet opgespoord.

=== Verwijderen van lege mappen === 


Mogelijke software om lege mappen te verwijderen is:
* [https://www.pixelbeat.org/fslint/ FSLint (Linux)]
* [https://www.jonasjohn.de/red.htm RED (Windows)]

=== Papier === 
Voor het schonen van een papieren archief bestaan helaas geen handige tools en zijn manuele handelingen noodzakelijk. Een gouden tip is om niet te lang te wachten na het afsluiten van een dossier of project. Zo zit het nog fris in je geheugen.

<blockquote>'''Let op''': Zorg ervoor dat je bij het verwijderen van de schadelijke verpakkingselementen geen contextinformatie verwijdert. Documenten die in mapjes zitten of aan elkaar geniet zijn, zijn dat in de de meeste gevallen om een specifieke reden. Als je dergelijke verpakkingsmaterialen verwijdert, vervang je deze door papieren mapjes die de documenten samenhouden en noteer je op die map hetzelfde opschrift als op de oorspronkelijke, schadelijke map.</blockquote>


''Auteur: Eline De Lepeleire ([[Letterenhuis]])''
[[Categorie:3. Weggooien en bijhouden]]
[[Categorie:Primaire Tools]]
</translate>

Veldtekening podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel

2025-03-31T09:29:26Z

Birthe Verscuren:

[[Bestand:20220811 ZomerparcoursSSBrugge.jpg|miniatuur|Zomertentoonstelling in Stadsschouwburg Brugge (2022)]]

In december 2024 publiceerde CEMPER een onderzoeksrapport over de staat van podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel. Dit erfgoed bleef tot nu toe vaak onderbelicht. Daarom heeft CEMPER een veldtekening gemaakt. Dit onderzoek brengt voor het eerst in kaart waar het podiumtechnisch erfgoed zich bevindt, wat de waarde ervan is en welke risico’s het behoud bedreigen.

Het onderzoek wilde drie belangrijke vragen beantwoorden:
# Waar bevindt zich podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel?
# Welke waarde hebben deze verschillende collecties podiumtechnisch erfgoed?
# Welke risico’s bedreigen het behoud van dit erfgoed?

De onderzoekers verzamelden gegevens door middel van online enquêtes, telefonische interviews en plaatsbezoeken bij theaters, cultuurcentra, concertzalen en privéverzamelaars. Ze hanteerden hierbij een brede definitie van podiumtechnisch erfgoed: zowel objecten als archieven en documentatie kwamen aan bod. Bij elke locatie werd een beschrijvingsfiche opgesteld met informatie over de context, collectiebeschrijving, erfgoedwaarde en eventuele risico’s voor bewaring.

De veldtekening van het podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel biedt een kans voor verdere initiatieven die kunnen bijdragen aan het behoud, de educatie en de valorisatie van dit erfgoed. Het is een oproep aan iedereen in de sector – van technici tot beleidsmakers – om samen te werken en ervoor te zorgen dat dit erfgoed niet verloren gaat.

Op de website van CEMPER vind je een [https://cemper.be/nieuws/veldtekening-podiumtechnisch-erfgoed samenvatting van de resultaten] en het volledige [https://cemper.be/assets/documents/Podiumtechnieken/20241205_RapportPodiumTechnischErfgoed.pdf onderzoeksrapport].

[[Categorie:Nieuws]]

Soorten rechten

2025-03-28T13:50:53Z

Birthe Verscuren: Onderscheid tweedimensionale en driedimensionale objecten toegelicht

<languages /><translate>

<blockquote>
Op je archief of collectie kunnen verschillende soorten rechten gelden. Wanneer je stukken publiek toegankelijk wilt maken, is het van belang dat deze rechten geklaard zijn.<br>
In deze tool leer je het volgende:
* Wat zijn auteursrechten?
* Wat zijn portretrechten?
* Wat zijn naburige rechten?
* Wat zijn databankrechten?
</blockquote>


Deze tool geeft een overzicht van de verschillende rechten die op je archief en/of je collectie(s) kunnen rusten. Meer en uitgebreide informatie hierover vind je in het handboek [https://kennisbank.meemoo.be/toolbox/handboek-rechten-klaren Rechten klaren].

==Auteursrecht== 
===Wat?===
Het auteursrecht behoort toe aan de persoon die een origineel ''werk van letterkunde, wetenschap of kunst'' creëert. Het auteursrecht beschermt onder andere boeken en geschreven werken, muziek, kunst-, bouw- en beeldhouwwerken, bouwkundige schetsen en ontwerpen, aardrijkskundige kaarten, foto's, films, computerprogramma’s en databanken.


De auteur krijgt hierdoor verregaande rechten. Zo mag bijvoorbeeld enkel de auteur het werk reproduceren en publiek toegankelijk maken. Voorafgaande toestemming van de auteur is dus altijd vereist wanneer iemand een werk wil gebruiken.


Het auteursrecht beschermt geen ideeën, theorieën, stijlen, methoden of concepten zolang ze niet concreet zijn uitgewerkt. De drempel om als origineel te worden beschouwd, wordt in de regel wel vrij laag gelegd: de meeste kunstwerken en geschriften worden als origineel beschouwd.


Bij foto's van objecten (bv. foto’s van kunstwerken) wordt onderscheid gemaakt tussen foto's van tweedimensionale en driedimensionale objecten. Foto's van driedimensionale objecten zullen sneller als origineel worden beschouwd, want de fotograaf maakt altijd een keuze over het standpunt. Bij fotografische reproducties van tweedimensionale objecten kan je argumenteren dat de fotograaf geen artistieke inbreng had, tenzij die weloverwogen keuzes maakte voor bepaalde lenzen, belichting …


Werken waarbij er geen persoonlijke keuze van de auteur was bij de creatie (zoals bijvoorbeeld bij een factuur, een administratief formulier, een rekeninguittreksel, een banale tekening of foto …), zullen niet als origineel worden beschouwd.


Auteursrechten omvatten zowel morele als vermogensrechten.


Onder de '''morele rechten''' van de auteur vallen:


*Het recht op naamsvermelding: de auteur kan kiezen of en hoe zijn naam op zijn werk wordt aangeduid;
*Het recht op de eerste bekendmaking van zijn werk aan het publiek: enkel de auteur kan beslissen of hij een werk klaar acht voor publicatie en of hij het wil meedelen of tonen aan een publiek;
*Het recht op integriteit: hierdoor kan de auteur zich verzetten tegen elke vervorming of wijziging van zijn werk, zowel materieel als inhoudelijk, die zijn eer of reputatie kan schaden.


Onder de '''vermogensrechten of economische rechten''' van de auteur vallen:
*Het reproductierecht:
**het verveelvoudigingsrecht in enge zin;
**het adaptatie- of bewerkingsrecht;
**het vertalingsrecht;
**het volgrecht bij werk van beeldende kunstenaars.
*Het distributierecht:
**het recht om een werk op de markt te verspreiden;
**het verhuur- en uitleenrecht;
*Het recht van mededeling en terbeschikkingstelling aan het publiek.

===Duur=== 
De bescherming door het auteursrecht geldt vanaf het moment van creatie en vereist geen bijkomende formaliteiten.


In de Europese Unie wordt een werk beschermd vanaf de creatiedatum tot zeventig jaar na de overlijdensdatum van de auteur. Na het overlijden gaan de auteursrechten automatisch over op de erfgenamen van de auteur. Zeventig jaar na het overlijden van de auteur, komt zijn werk terecht in het publieke domein en vervalt de auteursrechtelijke bescherming.

==Portretrecht== 
===Wat?===
Het portretrecht of het recht op afbeelding staat los van de auteursrechtelijke bescherming van de auteur van het portret en regelt louter het gebruik van het portret.


Elke persoon krijgt het recht op afbeelding toegekend. Het is dan ook het recht van de betrokken persoon om te beslissen of een afbeelding van hem of haar mag worden gemaakt en gebruikt. De toestemming van de betrokken persoon is dus altijd nodig voor zowel het maken van een afbeelding als voor het (verdere) gebruik ervan. De toestemming om van iemand foto’s of videobeelden te maken betekent niet noodzakelijk dat er ook toestemming is om deze afbeelding te publiceren of te verspreiden. Beide staan los van elkaar en toestemming moet dan ook apart gevraagd worden.


Uitzondering: wanneer het gaat om een foto of om beelden gemaakt tijdens een publieke activiteit of bij de uitoefening van een publieke functie, is deze toestemming niet noodzakelijk.


Net als het auteursrecht heeft het portretrecht twee aspecten: een moreel recht en een economisch recht. Het morele aspect is niet overdraagbaar aan derden, kan niet verjaren en er kan niet aan worden verzaakt. De geportretteerde kan in ruil voor het geven van de toestemming voor het maken, reproduceren, verspreiden, aan het publiek meedelen of gebruiken van zijn portret een financiële vergoeding vragen. Dit economische aspect kan in tegenstelling tot het morele aspect wel worden overdragen.


Het '''morele aspect''' bepaalt dat de geportretteerde (of zijn erfgenamen) zich tegen het gebruik van het portretrecht kan verzetten om redenen van privacy, of wanneer hij vindt dat hij door publicatie of vertoning van de afbeelding schade oploopt.


Een auteur, eigenaar of potentiële gebruiker van de afbeelding kan het portret '''niet reproduceren en/of publiek meedelen''' zonder de toestemming van de geportretteerde (of zonder toestemming van zijn erfgenamen gedurende de eerste 20 jaar na zijn overlijden). Toestemming kan zowel schriftelijk (zie [[:Bestand:ModelovereenkomstOverdrachtPortretrecht.pdf|voorbeeld]]) als mondeling worden gegeven. De toestemming kan expliciet zijn, maar ook stilzwijgend. Stilzwijgende toestemming moet duidelijk uit de omstandigheden blijken; expliciete toestemming is dan ook de regel. In geval van betwisting zal de gebruiker van het portret de toestemming altijd moeten kunnen bewijzen.


Bovendien is de toestemming in principe '''bijzonder''' en niet algemeen. Dit betekent dat de toestemming betrekking heeft op welbepaalde afbeeldingen en/of welbepaalde gebruikswijzen.


De toestemming moet ook '''restrictief''' worden geïnterpreteerd. Dit betekent dat toestemming tot één concreet gebruik niet automatisch toestemming tot een ander gebruik impliceert. De gebruiker kan het portret dus niet gebruiken voor andere doeleinden dan werd afgesproken. De toestemming is bovendien steeds herroepbaar door de geportretteerde, zij het niet willekeurig.


Het portretrecht is van toepassing op '''allerlei soorten afbeeldingen'''. De gebruikte techniek (foto, film, tekening, schilderij ...) is van geen belang. Het kan daarnaast zowel om waarheidsgetrouwe afbeeldingen gaan als om meer abstracte met een karakteristieke houding of een typerende context waardoor de geportretteerde toch herkenbaar wordt voorgesteld.

==Naburige rechten== 
===Wat?===
Naast de auteur genieten ook andere personen die een belangrijke bijdrage aan de uitvoering, productie of verspreiding van het werk hebben geleverd, bescherming:
*Uitvoerende kunstenaars (zangers, dansers, muzikanten, toneelspelers, koorleden, filmacteurs ...)
*Producenten van fonogrammen en producenten van de eerste registraties van films
*Omroeporganisaties


Dit zijn de naburen van de auteur: personen die zelf geen werk creëren, maar die wel een belangrijke bijdrage leveren aan de uitvoering, productie en verspreiding van de werken van de auteur.

===Duur=== 
Ook wie naburige rechten bezit, kan een eis tot vergoeding stellen. De bescherming van naburige rechten geldt in principe voor 50 jaar, te rekenen vanaf 1 januari volgend op de datum van uitvoering of vanaf de registratie van de geluidsopname, filmopname ...
Wanneer binnen die 50 jaar een publieke openbaarmaking plaatsvindt, wordt deze termijn verlengd met 50 jaar (zowel voor uitvoerende kunstenaars als voor filmproducenten en omroeporganisaties).


Een uitzondering daarop is er voor muziekopnames, die een nieuwe beschermingstermijn voor naburige rechten van 70 jaar genieten wanneer ze binnen de 50 jaar na creatie publiek openbaar worden gemaakt. Zowel de muziekproducenten als de uitvoerende kunstenaars (muzikanten) zijn houder van deze naburige rechten.

==Databankenrecht== 
===Wat?===
Het databankenrecht regelt de intellectuele eigendom van databanken. Het maakt deel uit van het intellectueel eigendomsrecht maar valt buiten het auteursrecht. Het is een recht sui generis (letterlijk: enig in zijn soort). In tegenstelling tot het auteursrecht, dat een veel breder gamma binnen het intellectueel eigendomsrecht dekt, kwam het databankenrecht er naar aanleiding van deze specifieke toepassing. Het is gebaseerd op de Databankenrichtlijn (96/9/EG) die in 1996 binnen de Europese Unie ontstond.


Kort gezegd is een databank iedere verzameling van dingen die door de maker ervan systematisch of methodisch geordend zijn en ook als zodanig toegankelijk zijn. Haast alle bibliotheken, documentatiecentra en archieven werken dus vandaag met een databank. Het is daarom belangrijk om te weten welke juridische principes spelen bij het gebruik van databanken, zowel vanuit het perspectief van producent als vanuit dat van (her)gebruiker van data.


Wat is precies beschermd? Om te beginnen moeten we het onderscheid maken tussen de software van de databank (indien elektronisch), de inhoud van de databank en de vorm waarin deze gegevens worden gepresenteerd.

===Software=== 
Het databankenrecht is niet van toepassing op software. De bescherming van software valt immers onder het auteursrecht. Om hergebruik van software onder controle te houden hebben auteurs de keuze uit allerhande [https://nl.wikipedia.org/wiki/Softwarelicentie softwarelicenties].

===Vorm=== 
Op de vorm waarin gegevens (bv. in een online toegankelijke databank) worden gepresenteerd is het databankenrecht evenmin van toepassing. Ook hier speelt het auteursrecht. De bescherming van het auteursrecht geldt echter enkel als de structuur het resultaat van een creatieve activiteit en origineel is. Zo is het bijvoorbeeld niet toegestaan om zonder toestemming een screenshot van een databankpagina in een tijdschrift te publiceren, tenzij de licentie dit gebruik toelaat. Dat kan het geval zijn wanneer de lay-out van de online databank een CC-BY-licentie meekrijgt. Het auteursrecht biedt echter voor databanken vaak onvoldoende bescherming omdat veel databanken niet voldoen aan de vereiste van originaliteit, wegens het nastreven van een methodische of een exhaustieve presentatie. Een belangrijk onderscheid met het auteursrecht is dat databankenrecht geen creatieve actie vereist. Indien de vorm van een databank origineel (en dus een creatie) is, is deze dus beschermd door de auteurswet, maar niet door het databankenrecht.

===Inhoud=== 
Tenslotte is er dan de inhoud van de databank. Afzonderlijke elementen in een databank kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn, bijvoorbeeld velden met originele tekstuele beschrijvingen van collectie-items die medewerkers op basis van onderzoek schreven. Feitelijke gegevens (bijvoorbeeld de publicatiedatum van een boek of het feit dat een foto zwart/wit is) die in een databank worden samengebracht genieten geen auteursrechtelijke bescherming. Het geheel van gegevens die zijn samengebracht en geordend kan wel onder het databankenrecht vallen, al is dat niet automatisch het geval. Om bescherming te genieten, moet de producent van de databank immers een "[https://economie.fgov.be/nl/themas/intellectuele-eigendom/intellectuele-eigendomsrechten/rechtsbescherming-van/bescherming-van-databanken/bescherming-door-het-sui/voorwerp-en kwalitatief of kwantitatief substantiële investering]" kunnen aantonen.

===Hergebruik=== 
Voor het databankenrecht bestond, kon een producent het hergebruik van (substantiële delen van) een databank niet verbieden. Voor bepaalde vormen van hergebruik (bv. privé of in het onderwijs) is ook met de huidige regelgeving geen toestemming nodig.


Sommige producenten van databanken kiezen er bewust voor om de openheid van hun data te vergroten en hergebruik te stimuleren. De recentste versies van de Creative Commons-licenties nemen het databankenrecht expliciet mee op. Wie een Creative Commons-licentie 4.0 gebruikt, geeft dus niet enkel toelating voor bepaalde vormen van hergebruik van auteursrechtelijk beschermde inhoud, maar ook voor de gehele databank als gegevensbron op zich. Dit geeft hergebruikers meer rechtszekerheid dan voorheen.

===Duur=== 
Het databankenrecht heeft een beschermingsduur van 15 jaar vanaf het moment waarop de bouw van de databank werd voltooid. Deze termijn wordt hernieuwd bij elke nieuwe substantiële investering die gedaan wordt naar aanleiding van een aanpassing van de databank.

==Nuttige links== 


* [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/creatie-beschermen Cultuurloket: 'Het beschermen van een creatie']
* [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/streaming/streaming-wat-met-auteursrechten Cultuurloket: 'Streaming: wat met auteursrechten?'] met [https://www.cultuurloket.be/sites/default/files/2021-03/Gids%20livestreaming.pdf praktische gids voor live streaming] (MODO LAW, maart 2021)
* [https://www.opendoek.be/organiseren/auteursrechten Advies auteursrecht OPENDOEK]
* [http://web.archive.org/web/20150419174202/http://bamart.be/files/TIPS_H4.pdf Hoofdstuk Auteursrechten in 'Tips voor beginnende kunstenaars' (BAM)]
* [https://www.auteursrechtensamenleving.be/ Principes auteursrecht en themadossiers op website Samenwerkingsverband Auteursrecht & Samenleving (SA&S)]
* [https://www.auteursrechtensamenleving.be/themadossiers/modelcontracten/ Modelcontracten op website Samenwerkingsverband Auteursrecht & Samenleving (SA&S)]
* [https://copy-this-book.eu/ Boek: Copy this Book (Eric Schrijver)]
* [https://kennisbank.meemoo.be/toolbox/handboek-rechten-klaren Handboek rechten klaren]


''Auteurs: Bert Lemmens, Bart Magnus en Rony Vissers ([[Meemoo, Vlaams instituut voor het archief|meemoo]])''


[[Categorie: 7. Rechten]]
[[Categorie: Primaire Tools]]
</translate>

Veldtekening podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel

2025-03-28T13:19:49Z

Birthe Verscuren: Nieuwsbericht aangemaakt

[[Bestand:20220811 ZomerparcoursSSBrugge.jpg|miniatuur|Zomertentoonstelling in Stadsschouwburg Brugge (2022)]]

In december 2024 publiceerde CEMPER een onderzoeksrapport over de staat van podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel. Podiumtechniek speelt een essentiële, maar vaak onzichtbare rol in de podiumkunsten. Toch is er weinig geweten over de geschiedenis en bewaring van dit erfgoed. Om hier verandering in te brengen, heeft CEMPER een veldtekening gemaakt van het podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel. Dit onderzoek brengt voor het eerst in kaart waar dit erfgoed zich bevindt, wat de waarde ervan is en welke risico’s het behoud bedreigen.

Het onderzoek van CEMPER had als doel om een eerste landschapsanalyse te maken van het podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel. Het wilde drie belangrijke vragen beantwoorden:
# Waar bevindt zich podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel?
# Welke waarde hebben deze verschillende collecties podiumtechnisch erfgoed?
# Welke risico’s bedreigen het behoud van dit erfgoed?

De onderzoekers verzamelden gegevens door middel van online enquêtes, telefonische interviews en plaatsbezoeken bij theaters, cultuurcentra, concertzalen en privéverzamelaars. Er werd hierbij een brede definitie van podiumtechnisch erfgoed gehanteerd: van de objecten die technici gebruiken tijdens een voorstelling tot de archieven en documentatie die deze techniek beschrijven. Bij elke locatie werd een beschrijvingsfiche opgesteld met informatie over de context, collectiebeschrijving, erfgoedwaarde en eventuele risico’s voor bewaring.

De veldtekening van het podiumtechnisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel biedt een unieke kans om een tot nu toe onderbelicht aspect van onze cultuurgeschiedenis in kaart te brengen en te beschermen. Door het onderzoek wordt de weg vrijgemaakt voor verdere initiatieven die kunnen bijdragen aan het behoud, de educatie en de valorisatie van dit erfgoed. Het is een oproep aan iedereen in de sector – van technici tot beleidsmakers – om samen te werken en ervoor te zorgen dat dit erfgoed niet verloren gaat.

Op de website van CEMPER vind je een [https://cemper.be/nieuws/veldtekening-podiumtechnisch-erfgoed samenvatting van de resultaten] en het volledige [https://cemper.be/assets/documents/Podiumtechnieken/20241205_RapportPodiumTechnischErfgoed.pdf onderzoeksrapport].

[[Categorie:Nieuws]]

Bestand:20220811 ZomerparcoursSSBrugge.jpg

2025-03-28T13:14:58Z

Birthe Verscuren:

Zomertentoonstelling in Stadsschouwburg Brugge (2022)

CEMPER/fr

2025-01-31T14:57:56Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Sur notre site Internet (www.cemper.be) vous trouverez des conseils, des manuels, de l'inspiration et bien plus encore.'

<languages />[[Bestand:Logo CEMPER.jpg|miniatuur]]
[[Bestand:Logo CEMPER-white.png|1px|Logo CEMPER]]

CEMPER est le Centre du Patrimoine de la Musique et du Spectacle.

Notre équipe conseille, soutient et guide tous ceux qui sont en contact avec le patrimoine musical ou scénique : de l'amateur au professionnel, du passionné à l'universitaire, de l'héritier au collectionneur. Chaque jour, nous travaillons avec vous pour trouver la meilleure réponse possible à votre question. Pour ce faire, nous nous basons sur des études, des pratiques exemplaires et notre propre expérience - et nous transformons les connaissances nationales et internationales en manuels utiles, en plateformes en ligne et en conseils sur mesure. Depuis 2019, CEMPER est l'organisation de fusion de Het Firmament et Resonant.

Sur notre site Internet (www.cemper.be) vous trouverez des conseils, des manuels, de l'inspiration et bien plus encore.

N'hésitez pas à nous contacter pour obtenir des conseils sur mesure. Vous pouvez nous joindre à [http://www.cemper.be/contact contact@cemper.be] ou au +32 15 34 94 36.

[[Categorie:Partnerorganisaties/fr]]

Materiële bewaring van je fysiek archief/fr

2025-01-31T14:56:09Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
Il est important que vos archives ou collections soient conservées correctement, afin qu'aucune information ne soit perdue. En réduisant autant que possible les risques connus, vous minimisez les chances de perte d'informations.<br>
Grâce à cet outil, vous apprendrez :
* Pourquoi vous assurez que vos archives physiques sont correctement conservées ?
* Où trouver des informations détaillées sur la manière de conserver correctement vos archives ou collections physiques ?
* Comment conserver les documents papier ?
* Comment conserver les films et les vidéos ?
* Comment conserver les photos ?
* Comment conserver les grands formats ?
* Comment conserver les textiles ?
</blockquote>

Si vous souhaitez conserver des archives et/ou des collections de manière à ce que les données et les informations ne soient pas perdues, il est important de le faire de manière durable. Différents types de documents et d'objets doivent être conservés de différentes manières. En effet, les archives et collections d'artistes et d'organisations artistiques contiennent souvent différents types de matériaux tels que du papier, des textiles, du bois, du métal et du plastique. Ces matériaux requièrent une attention particulière. Le conditionnement adéquat des archives (ou des documents) est essentiel.
Mieux vaut prendre toutes les précautions pour vos archives et/ou collections. Elles sont généralement conservées là où il y a de la place et où elles sont facilement accessibles. Néanmoins, il est important de connaître les risques inhérents à l'espace de conservation. En éliminant les risques dans la mesure du possible, vous limitez les dommages prévisibles.

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consultez également le [https://faro.be/kennis guide du patrimoine] (disponible en néerlandais) pour obtenir des conseils et des informations supplémentaires sur, entre autres, les [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u emballages de pièces d'archives et de collections] et leur [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot mise en dépôt] (disponibles en néerlandais).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== Comment conserver des documents, des coupures de presse ou des dessins ? ==

* Retirez tous les éléments qui peuvent endommager les documents, tels que les trombones, les agrafes, les élastiques, les chemises en plastique, les classeurs à anneaux, etc. mais aussi les chemises en papier inutiles, le papier de soie, etc.
* Les documents maintenus ensemble par des matériaux nocifs tels que des trombones, des agrafes et des élastiques doivent rester physiquement connectés. Pour ce faire, utilisez une grande feuille de papier (sans acide) (A3), pliez-la en deux et rangez-y les documents. Remplacez les classeurs à anneaux par des boîtes (sans acide).
Avant de retirer l'emballage d'origine, vérifiez qu'il ne contient pas d'informations utiles à la description des documents. Si c'est le cas, recopiez ces informations sur le nouvel emballage.
* Conservez de préférence le papier à plat dans une boîte en carton. S'il n'y a pas assez de place pour stocker les grands formats à plat, enroulez-les. Dans tous les cas, évitez les plis !
* Si vous souhaitez étiqueter les morceaux de papier, faites-le avec un crayon doux au dos du papier.

Pour plus d'informations, consultez les références ci-dessous :

'''Livres'''
* [https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Coupures de presse'''
* [https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
* [https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Papier (programmes, brochures)'''
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== Que faire avec des grands formats ? ==

* Les grands formats papier tels que les affiches, les dessins, les plans d'éclairage, etc. peuvent être conservés dans des armoires à tiroirs spécialement conçues à cet effet (armoire à tiroirs de plans ou armoire à dessins). Elles existent jusqu'au format A0+ (1600mm x 841mm). Choisissez de préférence des armoires en métal avec un revêtement en poudre qui a été séché à haute température.
* Il est possible de ranger plusieurs documents papier dans un même tiroir, mais il faut veiller à ne pas trop le remplir pour éviter une trop grande pression sur les documents inférieurs.
* Gardez à l'esprit que vous devez pouvoir ranger les documents dans l'armoire et les ressortir rapidement et facilement.
* Si vous rangez des documents de tailles différentes dans un même tiroir, placez les documents les plus volumineux au fond.
* Les documents délicats sont mieux protégés par une pochette (sans acide).

'''Vous pouvez trouver des armoires à tiroirs chez :'''
* Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.be/fr/applications/archives
* Magista, https://www.magista.com (disponible en néerlandais, en anglais et en allemand)

'''Boîtes et pochettes sans acide :'''
* Lorsque l'achat de tiroirs n'est pas possible ou souhaitable, des pochettes ou des boîtes d'impression sans acide peuvent constituer une solution.
* Il est préférable de ne pas conserver plus de 10 documents dans une pochette.

'''Des boîtes d'archives et des pochettes sans acides sont disponibles, entre autres, chez :'''
* Les Archives générale du Royaume, https://www.arch.be/index.php?l=fr
* CAMI https://www.cami-nv.com/fr
* JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/fr/
* LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/fr/accueil/

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
* [https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Province de Flandre Occidentale, Bibliothèque provinciale de Tolhuis et Service provincial des archives de Flandre occidentale, Inventaire manuel des affiches-textes de la Première Guerre mondiale, Flandre occidentale, 2013.]

== Comment conserver des films et des vidéos ? ==

* Conservez le matériel audiovisuel en position verticale (comme des livres sur une étagère) dans des conditions fraîches et stables. Une température de 18 °C convient aux disques optiques et aux bandes magnétiques.
* Conservez toujours le matériel dans sa boîte. Veillez à ce que les boîtes soient exemptes de saleté et de poussière.
* N'empilez et ne tassez jamais les disques optiques les uns sur les autres, et évitez qu'ils ne s'appuient les uns sur les autres.
* Tenez les bandes magnétiques à l'écart des champs magnétiques puissants tels que les haut-parleurs et autres écrans à tubes cathodiques.
* Gardez la zone de conservation à l'abri de la poussière et de la lumière directe du soleil.
* Rembobinez complètement les bandes magnétiques avant de les stocker et désactivez l'onglet d'enregistrement afin d'éviter tout effacement indésirable à l'avenir.
* Pour l'étiquetage, utilisez un marqueur à pointe souple. Pour les disques optiques, il est recommandé de n'écrire que dans le cercle intérieur transparent où aucune donnée n'est stockée.

<blockquote>Évitez d'utiliser des étiquettes adhésives avec les disques optiques.</blockquote>

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Anvers, 2002.]
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
* [https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 42.]
* [https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
* http://www.kenjedrager.be (disponible en néerlandais et en anglais)

== Comment conserver des photos ? ==

* Conservez vos photos dans l'obscurité (évitez la lumière), à plat dans des boîtes, et évitez la colle, les albums photo, les agrafes, les élastiques, etc.
* Si vous souhaitez étiqueter une photo, faites-le au crayon au dos de la photo.

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Bruxelles, 2011.]
* [https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
* [https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 40.]
* [https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== Comment conserver des (grands) objets ? ==

Outre la constitution d'archives, l'artiste ou l'organisation collectionne également des objets tels que des accessoires, du matériel, des outils ou des maquettes. Il est important de cartographier ce patrimoine et de le gérer correctement en tant que collections distinctes.

Plus d'informations sont disponibles via les liens ci-dessous :

'''Matériaux divers (pierre, bois, plastique...)'''
* [https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

'''Maquettes'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (théâtre royal de la Monnaie), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Bruxelles.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (décembre 2007), pp. 38-47.]

'''Theaterpoppen'''
* KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [slides PowerPoint].
* [https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven?] [slides PowerPoint].

'''Performance Props'''
* Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== Comment conserver du textile ? ==

* Conservez vos textiles à plat dans une boîte ou, si vous manquez de place, enroulés (sauf pour les costumes). Évitez les plis !
* Ne conservez pas les textiles sales, ils attirent les nuisibles.
* Protégez les costumes de la lumière directe du soleil ou de toute autre lumière forte. Sinon, les fibres deviennent cassantes et se décomposent, et les couleurs disparaissent.
* Ne conservez jamais les textiles dans une pochette ou un sac en plastique sans aération, car le plastique ne laisse pas passer l'air. Lorsque les températures changent, de la condensation peut se former à l'intérieur. L'humidité ne peut pas s'échapper, ce qui provoque des moisissures, qui peuvent endommager le tissu.
* Enroulez les costumes sur des rouleaux sans acide, ou posez-les à plat lorsqu'il y a suffisamment d'espace. Couvrez ou emballez toujours les costumes. Remplissez les plis avec des rouleaux de papier de soie pour éviter les déchirures. Si vous suspendez des vêtements sur des cintres ou un portemanteau, veillez à ce que chaque pièce soit correctement soutenue. Le portemanteau ou l'armoire doit également être suffisamment spacieux pour éviter les plis.
* Accrochez tous les costumes sur des porte-manteaux identiques. Vous serez surpris de l'espace que vous gagnerez ainsi !
* L'emballage peut se faire avec de vieux draps blancs en coton, du papier ou des boîtes sans acide, ou encore un matériau propre et perméable à l'air comme le Tyvek. Le théâtre royal de la Monnaie a réalisé un modèle pratique pour fabriquer votre propre housse en Tyvek. Vous pouvez le demander (en néerlandais ou en anglais) auprès de contact@cemper.be.
* Gardez les armoires à l'abri de la poussière et veillez à ce qu'il y ait des mouvements réguliers dans l'armoire. Les mites présentes seront dérangées et se déplaceront.
* Accrochez des blocs de cèdre entre les costumes au lieu d'utiliser des boules de naphtaline. C'est moins cher et plus écologique. Au lieu de remplacer les cubes chaque année, vous pouvez les traiter avec un mélange d'huile de cèdre et de lavande tous les trois ou quatre mois. Jouer dans des costumes qui sentent bon et pas la naphtaline, c'est plus agréable !
* En cas de découverte de mites, mettez le textile dans un sac en plastique, expulsez autant d'air que possible et fermez hermétiquement. Mettez-le ensuite au congélateur pendant une quinzaine de jours. Laissez-le ensuite se réchauffer lentement, retirez immédiatement le sac en plastique et laissez-le sécher. N'utilisez jamais de sèche-cheveux pour accélérer le processus !

Plus d'informations :
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
* [https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
* [https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
* AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon ; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
* BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londres, 2007.
* CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
* CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France : ESAA (mémoire), 2007.
* CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
* [https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
* GARCIN, E., "Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France : INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis : AFNOR, 2011.
* [https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
* [https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Basé sur les conseils de la restauratrice Maria Springael et d'An De Mol, responsable des costumes chez NTGent.

'''Drapeaux'''
* [https://www.co7.be/at--en-hoe-boekje-over-vlaggen Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.]
* Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen voor vlaggen.

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/fr]]
[[Categorie: Primaire Tools/fr]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:CEMPER/6/fr

2025-01-31T14:56:02Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'N'hésitez pas à nous contacter pour obtenir des conseils sur mesure. Vous pouvez nous joindre à [http://www.cemper.be/contact contact@cemper.be] ou au +32 15 34...'

N'hésitez pas à nous contacter pour obtenir des conseils sur mesure. Vous pouvez nous joindre à [http://www.cemper.be/contact contact@cemper.be] ou au +32 15 34 94 36.

CEMPER/fr

2025-01-31T14:55:12Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'miniatuur Logo CEMPER'

<languages />[[Bestand:Logo CEMPER.jpg|miniatuur]]
[[Bestand:Logo CEMPER-white.png|1px|Logo CEMPER]]

CEMPER est le Centre du Patrimoine de la Musique et du Spectacle.

Notre équipe conseille, soutient et guide tous ceux qui sont en contact avec le patrimoine musical ou scénique : de l'amateur au professionnel, du passionné à l'universitaire, de l'héritier au collectionneur. Chaque jour, nous travaillons avec vous pour trouver la meilleure réponse possible à votre question. Pour ce faire, nous nous basons sur des études, des pratiques exemplaires et notre propre expérience - et nous transformons les connaissances nationales et internationales en manuels utiles, en plateformes en ligne et en conseils sur mesure. Depuis 2019, CEMPER est l'organisation de fusion de Het Firmament et Resonant.

Sur notre site Internet (www.cemper.be) vous trouverez des conseils, des manuels, de l'inspiration et bien plus encore.

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Aarzel niet ons te contacteren voor advies op maat. Je kan ons bereiken via [http://www.cemper.be/contact contact@cemper.be] of +32 15 34 94 36.
</div>

[[Categorie:Partnerorganisaties/fr]]

Translations:CEMPER/5/fr

2025-01-31T14:54:52Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Sur notre site Internet (www.cemper.be) vous trouverez des conseils, des manuels, de l'inspiration et bien plus encore.'

Sur notre site Internet (www.cemper.be) vous trouverez des conseils, des manuels, de l'inspiration et bien plus encore.

Translations:CEMPER/4/fr

2025-01-31T14:54:31Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Notre équipe conseille, soutient et guide tous ceux qui sont en contact avec le patrimoine musical ou scénique : de l'amateur au professionnel, du passionné à l...'

Notre équipe conseille, soutient et guide tous ceux qui sont en contact avec le patrimoine musical ou scénique : de l'amateur au professionnel, du passionné à l'universitaire, de l'héritier au collectionneur. Chaque jour, nous travaillons avec vous pour trouver la meilleure réponse possible à votre question. Pour ce faire, nous nous basons sur des études, des pratiques exemplaires et notre propre expérience - et nous transformons les connaissances nationales et internationales en manuels utiles, en plateformes en ligne et en conseils sur mesure. Depuis 2019, CEMPER est l'organisation de fusion de Het Firmament et Resonant.

Translations:CEMPER/3/fr

2025-01-31T14:47:58Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'CEMPER est le Centre du Patrimoine de la Musique et du Spectacle.'

CEMPER est le Centre du Patrimoine de la Musique et du Spectacle.

CEMPER/fr

2025-01-31T14:47:52Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'CEMPER'

<languages />[[Bestand:Logo CEMPER.jpg|miniatuur]]
[[Bestand:Logo CEMPER-white.png|1px|Logo CEMPER]]

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
CEMPER is het Centrum voor Muziek- en Podiumerfgoed.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ons team adviseert, ondersteunt en begeleidt iedereen die met muziek- of podiumerfgoed in aanraking komt: van amateur tot professional, van hobbyist tot academicus, van erfgenaam tot verzamelaar. Elke dag opnieuw gaan we, samen met jou, op zoek naar het best mogelijke antwoord op jouw vraag. Hiervoor baseren we ons op studies, voorbeeldpraktijken en eigen ervaring - en verwerken we kennis uit binnen- en buitenland tot bruikbare handleidingen, online platformen en advies op maat. Sinds 2019 is CEMPER de fusieorganisatie van Het Firmament en Resonant.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Op onze website [http://www.cemper.be (www.cemper.be)] vind je tips, handleidingen, inspiratie en meer.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Aarzel niet ons te contacteren voor advies op maat. Je kan ons bereiken via [http://www.cemper.be/contact contact@cemper.be] of +32 15 34 94 36.
</div>

[[Categorie:Partnerorganisaties/fr]]

Translations:CEMPER/1/fr

2025-01-31T14:47:03Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'miniatuur Logo CEMPER'

[[Bestand:Logo CEMPER.jpg|miniatuur]]
[[Bestand:Logo CEMPER-white.png|1px|Logo CEMPER]]

Translations:CEMPER/Page display title/fr

2025-01-31T14:46:57Z

Birthe Verscuren: Nieuwe pagina aangemaakt met 'CEMPER'

CEMPER

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/26/fr

2025-01-31T14:44:56Z

Birthe Verscuren:

'''Drapeaux'''
* [https://www.co7.be/at--en-hoe-boekje-over-vlaggen Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.]
* Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen voor vlaggen.

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/25/fr

2025-01-31T14:44:42Z

Birthe Verscuren:

Plus d'informations :
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
* [https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
* [https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
* AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon ; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
* BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londres, 2007.
* CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
* CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France : ESAA (mémoire), 2007.
* CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
* [https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
* GARCIN, E., "Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France : INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis : AFNOR, 2011.
* [https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
* [https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Basé sur les conseils de la restauratrice Maria Springael et d'An De Mol, responsable des costumes chez NTGent.

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/25/fr

2025-01-31T14:43:58Z

Birthe Verscuren:

Plus d'informations :
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
* [https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
* [https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
* AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon ; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
* BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londres, 2007.
* CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
* CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France : ESAA (mémoire), 2007.
* CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
* [https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
* GARCIN, E., "Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France : INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis : AFNOR, 2011.
* [https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
* [https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Basé sur les conseils de la restauratrice Maria Springael et d'An De Mol, responsable des costumes chez NTGent.

Materiële bewaring van je fysiek archief/fr

2025-01-31T14:42:18Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
Il est important que vos archives ou collections soient conservées correctement, afin qu'aucune information ne soit perdue. En réduisant autant que possible les risques connus, vous minimisez les chances de perte d'informations.<br>
Grâce à cet outil, vous apprendrez :
* Pourquoi vous assurez que vos archives physiques sont correctement conservées ?
* Où trouver des informations détaillées sur la manière de conserver correctement vos archives ou collections physiques ?
* Comment conserver les documents papier ?
* Comment conserver les films et les vidéos ?
* Comment conserver les photos ?
* Comment conserver les grands formats ?
* Comment conserver les textiles ?
</blockquote>

Si vous souhaitez conserver des archives et/ou des collections de manière à ce que les données et les informations ne soient pas perdues, il est important de le faire de manière durable. Différents types de documents et d'objets doivent être conservés de différentes manières. En effet, les archives et collections d'artistes et d'organisations artistiques contiennent souvent différents types de matériaux tels que du papier, des textiles, du bois, du métal et du plastique. Ces matériaux requièrent une attention particulière. Le conditionnement adéquat des archives (ou des documents) est essentiel.
Mieux vaut prendre toutes les précautions pour vos archives et/ou collections. Elles sont généralement conservées là où il y a de la place et où elles sont facilement accessibles. Néanmoins, il est important de connaître les risques inhérents à l'espace de conservation. En éliminant les risques dans la mesure du possible, vous limitez les dommages prévisibles.

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consultez également le [https://faro.be/kennis guide du patrimoine] (disponible en néerlandais) pour obtenir des conseils et des informations supplémentaires sur, entre autres, les [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u emballages de pièces d'archives et de collections] et leur [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot mise en dépôt] (disponibles en néerlandais).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== Comment conserver des documents, des coupures de presse ou des dessins ? ==

* Retirez tous les éléments qui peuvent endommager les documents, tels que les trombones, les agrafes, les élastiques, les chemises en plastique, les classeurs à anneaux, etc. mais aussi les chemises en papier inutiles, le papier de soie, etc.
* Les documents maintenus ensemble par des matériaux nocifs tels que des trombones, des agrafes et des élastiques doivent rester physiquement connectés. Pour ce faire, utilisez une grande feuille de papier (sans acide) (A3), pliez-la en deux et rangez-y les documents. Remplacez les classeurs à anneaux par des boîtes (sans acide).
Avant de retirer l'emballage d'origine, vérifiez qu'il ne contient pas d'informations utiles à la description des documents. Si c'est le cas, recopiez ces informations sur le nouvel emballage.
* Conservez de préférence le papier à plat dans une boîte en carton. S'il n'y a pas assez de place pour stocker les grands formats à plat, enroulez-les. Dans tous les cas, évitez les plis !
* Si vous souhaitez étiqueter les morceaux de papier, faites-le avec un crayon doux au dos du papier.

Pour plus d'informations, consultez les références ci-dessous :

'''Livres'''
* [https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Coupures de presse'''
* [https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
* [https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Papier (programmes, brochures)'''
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== Que faire avec des grands formats ? ==

* Les grands formats papier tels que les affiches, les dessins, les plans d'éclairage, etc. peuvent être conservés dans des armoires à tiroirs spécialement conçues à cet effet (armoire à tiroirs de plans ou armoire à dessins). Elles existent jusqu'au format A0+ (1600mm x 841mm). Choisissez de préférence des armoires en métal avec un revêtement en poudre qui a été séché à haute température.
* Il est possible de ranger plusieurs documents papier dans un même tiroir, mais il faut veiller à ne pas trop le remplir pour éviter une trop grande pression sur les documents inférieurs.
* Gardez à l'esprit que vous devez pouvoir ranger les documents dans l'armoire et les ressortir rapidement et facilement.
* Si vous rangez des documents de tailles différentes dans un même tiroir, placez les documents les plus volumineux au fond.
* Les documents délicats sont mieux protégés par une pochette (sans acide).

'''Vous pouvez trouver des armoires à tiroirs chez :'''
* Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.be/fr/applications/archives
* Magista, https://www.magista.com (disponible en néerlandais, en anglais et en allemand)

'''Boîtes et pochettes sans acide :'''
* Lorsque l'achat de tiroirs n'est pas possible ou souhaitable, des pochettes ou des boîtes d'impression sans acide peuvent constituer une solution.
* Il est préférable de ne pas conserver plus de 10 documents dans une pochette.

'''Des boîtes d'archives et des pochettes sans acides sont disponibles, entre autres, chez :'''
* Les Archives générale du Royaume, https://www.arch.be/index.php?l=fr
* CAMI https://www.cami-nv.com/fr
* JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/fr/
* LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/fr/accueil/

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
* [https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Province de Flandre Occidentale, Bibliothèque provinciale de Tolhuis et Service provincial des archives de Flandre occidentale, Inventaire manuel des affiches-textes de la Première Guerre mondiale, Flandre occidentale, 2013.]

== Comment conserver des films et des vidéos ? ==

* Conservez le matériel audiovisuel en position verticale (comme des livres sur une étagère) dans des conditions fraîches et stables. Une température de 18 °C convient aux disques optiques et aux bandes magnétiques.
* Conservez toujours le matériel dans sa boîte. Veillez à ce que les boîtes soient exemptes de saleté et de poussière.
* N'empilez et ne tassez jamais les disques optiques les uns sur les autres, et évitez qu'ils ne s'appuient les uns sur les autres.
* Tenez les bandes magnétiques à l'écart des champs magnétiques puissants tels que les haut-parleurs et autres écrans à tubes cathodiques.
* Gardez la zone de conservation à l'abri de la poussière et de la lumière directe du soleil.
* Rembobinez complètement les bandes magnétiques avant de les stocker et désactivez l'onglet d'enregistrement afin d'éviter tout effacement indésirable à l'avenir.
* Pour l'étiquetage, utilisez un marqueur à pointe souple. Pour les disques optiques, il est recommandé de n'écrire que dans le cercle intérieur transparent où aucune donnée n'est stockée.

<blockquote>Évitez d'utiliser des étiquettes adhésives avec les disques optiques.</blockquote>

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Anvers, 2002.]
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
* [https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 42.]
* [https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
* http://www.kenjedrager.be (disponible en néerlandais et en anglais)

== Comment conserver des photos ? ==

* Conservez vos photos dans l'obscurité (évitez la lumière), à plat dans des boîtes, et évitez la colle, les albums photo, les agrafes, les élastiques, etc.
* Si vous souhaitez étiqueter une photo, faites-le au crayon au dos de la photo.

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Bruxelles, 2011.]
* [https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
* [https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 40.]
* [https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== Comment conserver des (grands) objets ? ==

Outre la constitution d'archives, l'artiste ou l'organisation collectionne également des objets tels que des accessoires, du matériel, des outils ou des maquettes. Il est important de cartographier ce patrimoine et de le gérer correctement en tant que collections distinctes.

Plus d'informations sont disponibles via les liens ci-dessous :

'''Matériaux divers (pierre, bois, plastique...)'''
* [https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

'''Maquettes'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (théâtre royal de la Monnaie), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Bruxelles.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (décembre 2007), pp. 38-47.]

'''Theaterpoppen'''
* KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [slides PowerPoint].
* [https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven?] [slides PowerPoint].

'''Performance Props'''
* Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== Comment conserver du textile ? ==

* Conservez vos textiles à plat dans une boîte ou, si vous manquez de place, enroulés (sauf pour les costumes). Évitez les plis !
* Ne conservez pas les textiles sales, ils attirent les nuisibles.
* Protégez les costumes de la lumière directe du soleil ou de toute autre lumière forte. Sinon, les fibres deviennent cassantes et se décomposent, et les couleurs disparaissent.
* Ne conservez jamais les textiles dans une pochette ou un sac en plastique sans aération, car le plastique ne laisse pas passer l'air. Lorsque les températures changent, de la condensation peut se former à l'intérieur. L'humidité ne peut pas s'échapper, ce qui provoque des moisissures, qui peuvent endommager le tissu.
* Enroulez les costumes sur des rouleaux sans acide, ou posez-les à plat lorsqu'il y a suffisamment d'espace. Couvrez ou emballez toujours les costumes. Remplissez les plis avec des rouleaux de papier de soie pour éviter les déchirures. Si vous suspendez des vêtements sur des cintres ou un portemanteau, veillez à ce que chaque pièce soit correctement soutenue. Le portemanteau ou l'armoire doit également être suffisamment spacieux pour éviter les plis.
* Accrochez tous les costumes sur des porte-manteaux identiques. Vous serez surpris de l'espace que vous gagnerez ainsi !
* L'emballage peut se faire avec de vieux draps blancs en coton, du papier ou des boîtes sans acide, ou encore un matériau propre et perméable à l'air comme le Tyvek. Le théâtre royal de la Monnaie a réalisé un modèle pratique pour fabriquer votre propre housse en Tyvek. Vous pouvez le demander (en néerlandais ou en anglais) auprès de contact@cemper.be.
* Gardez les armoires à l'abri de la poussière et veillez à ce qu'il y ait des mouvements réguliers dans l'armoire. Les mites présentes seront dérangées et se déplaceront.
* Accrochez des blocs de cèdre entre les costumes au lieu d'utiliser des boules de naphtaline. C'est moins cher et plus écologique. Au lieu de remplacer les cubes chaque année, vous pouvez les traiter avec un mélange d'huile de cèdre et de lavande tous les trois ou quatre mois. Jouer dans des costumes qui sentent bon et pas la naphtaline, c'est plus agréable !
* En cas de découverte de mites, mettez le textile dans un sac en plastique, expulsez autant d'air que possible et fermez hermétiquement. Mettez-le ensuite au congélateur pendant une quinzaine de jours. Laissez-le ensuite se réchauffer lentement, retirez immédiatement le sac en plastique et laissez-le sécher. N'utilisez jamais de sèche-cheveux pour accélérer le processus !

<div class="mw-translate-fuzzy">
Plus d'informations :
* FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.
* Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.
* Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.
* AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon ; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
* BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londres, 2007.
* CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
* CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France : ESAA (mémoire), 2007.
* CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
* CORBIN, G. ; COLOMBINI, A. ; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les œuvres d’art : des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.
* GARCIN, E., "Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France : INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis : AFNOR, 2011.
* Instituut Collectie Nederland, Kostuumscollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.
* QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.
Gebaseerd op tips van restauratrice Maria Springael en An De Mol, kostuumverantwoordelijke van NTGent.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Drapeaux'''
* Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.
* Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen voor vlaggen.
</div>

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/fr]]
[[Categorie: Primaire Tools/fr]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/22/fr

2025-01-31T14:40:42Z

Birthe Verscuren:

'''Theaterpoppen'''
* KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [slides PowerPoint].
* [https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven?] [slides PowerPoint].

'''Performance Props'''
* Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/21/fr

2025-01-31T14:39:57Z

Birthe Verscuren:

'''Maquettes'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (théâtre royal de la Monnaie), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Bruxelles.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (décembre 2007), pp. 38-47.]

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/20/fr

2025-01-31T14:39:26Z

Birthe Verscuren:

Outre la constitution d'archives, l'artiste ou l'organisation collectionne également des objets tels que des accessoires, du matériel, des outils ou des maquettes. Il est important de cartographier ce patrimoine et de le gérer correctement en tant que collections distinctes.

Plus d'informations sont disponibles via les liens ci-dessous :

'''Matériaux divers (pierre, bois, plastique...)'''
* [https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/18/fr

2025-01-31T14:39:08Z

Birthe Verscuren:

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Bruxelles, 2011.]
* [https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
* [https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 40.]
* [https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/15/fr

2025-01-31T14:37:41Z

Birthe Verscuren:

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Anvers, 2002.]
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
* [https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 42.]
* [https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
* http://www.kenjedrager.be (disponible en néerlandais et en anglais)

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/11/fr

2025-01-31T14:35:50Z

Birthe Verscuren:

'''Des boîtes d'archives et des pochettes sans acides sont disponibles, entre autres, chez :'''
* Les Archives générale du Royaume, https://www.arch.be/index.php?l=fr
* CAMI https://www.cami-nv.com/fr
* JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/fr/
* LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/fr/accueil/

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* [https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
* [https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Province de Flandre Occidentale, Bibliothèque provinciale de Tolhuis et Service provincial des archives de Flandre occidentale, Inventaire manuel des affiches-textes de la Première Guerre mondiale, Flandre occidentale, 2013.]

Materiële bewaring van je fysiek archief/fr

2025-01-31T14:31:53Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
Il est important que vos archives ou collections soient conservées correctement, afin qu'aucune information ne soit perdue. En réduisant autant que possible les risques connus, vous minimisez les chances de perte d'informations.<br>
Grâce à cet outil, vous apprendrez :
* Pourquoi vous assurez que vos archives physiques sont correctement conservées ?
* Où trouver des informations détaillées sur la manière de conserver correctement vos archives ou collections physiques ?
* Comment conserver les documents papier ?
* Comment conserver les films et les vidéos ?
* Comment conserver les photos ?
* Comment conserver les grands formats ?
* Comment conserver les textiles ?
</blockquote>

Si vous souhaitez conserver des archives et/ou des collections de manière à ce que les données et les informations ne soient pas perdues, il est important de le faire de manière durable. Différents types de documents et d'objets doivent être conservés de différentes manières. En effet, les archives et collections d'artistes et d'organisations artistiques contiennent souvent différents types de matériaux tels que du papier, des textiles, du bois, du métal et du plastique. Ces matériaux requièrent une attention particulière. Le conditionnement adéquat des archives (ou des documents) est essentiel.
Mieux vaut prendre toutes les précautions pour vos archives et/ou collections. Elles sont généralement conservées là où il y a de la place et où elles sont facilement accessibles. Néanmoins, il est important de connaître les risques inhérents à l'espace de conservation. En éliminant les risques dans la mesure du possible, vous limitez les dommages prévisibles.

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consultez également le [https://faro.be/kennis guide du patrimoine] (disponible en néerlandais) pour obtenir des conseils et des informations supplémentaires sur, entre autres, les [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u emballages de pièces d'archives et de collections] et leur [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot mise en dépôt] (disponibles en néerlandais).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== Comment conserver des documents, des coupures de presse ou des dessins ? ==

* Retirez tous les éléments qui peuvent endommager les documents, tels que les trombones, les agrafes, les élastiques, les chemises en plastique, les classeurs à anneaux, etc. mais aussi les chemises en papier inutiles, le papier de soie, etc.
* Les documents maintenus ensemble par des matériaux nocifs tels que des trombones, des agrafes et des élastiques doivent rester physiquement connectés. Pour ce faire, utilisez une grande feuille de papier (sans acide) (A3), pliez-la en deux et rangez-y les documents. Remplacez les classeurs à anneaux par des boîtes (sans acide).
Avant de retirer l'emballage d'origine, vérifiez qu'il ne contient pas d'informations utiles à la description des documents. Si c'est le cas, recopiez ces informations sur le nouvel emballage.
* Conservez de préférence le papier à plat dans une boîte en carton. S'il n'y a pas assez de place pour stocker les grands formats à plat, enroulez-les. Dans tous les cas, évitez les plis !
* Si vous souhaitez étiqueter les morceaux de papier, faites-le avec un crayon doux au dos du papier.

Pour plus d'informations, consultez les références ci-dessous :

'''Livres'''
* [https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Coupures de presse'''
* [https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
* [https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Papier (programmes, brochures)'''
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== Que faire avec des grands formats ? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Les grands formats papier tels que les affiches, les dessins, les plans d'éclairage, etc. peuvent être conservés dans des armoires à tiroirs spécialement conçues à cet effet (armoire à tiroirs de plans ou armoire à dessins). Elles existent jusqu'au format A0+ (1600mm x 841mm). Choisissez de préférence des armoires en métal avec un revêtement en poudre qui a été séché à haute température.
* Il est possible de ranger plusieurs documents papier dans un même tiroir, mais il faut veiller à ne pas trop le remplir pour éviter une trop grande pression sur les documents inférieurs.
* Gardez à l'esprit que vous devez pouvoir ranger les documents dans l'armoire et les ressortir rapidement et facilement.
* Si vous rangez des documents de tailles différentes dans un même tiroir, placez les documents les plus volumineux au fond.
* Les documents délicats sont mieux protégés par une pochette (sans acide).
</div>

'''Vous pouvez trouver des armoires à tiroirs chez :'''
* Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.be/fr/applications/archives
* Magista, https://www.magista.com (disponible en néerlandais, en anglais et en allemand)

'''Boîtes et pochettes sans acide :'''
* Lorsque l'achat de tiroirs n'est pas possible ou souhaitable, des pochettes ou des boîtes d'impression sans acide peuvent constituer une solution.
* Il est préférable de ne pas conserver plus de 10 documents dans une pochette.

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Des boîtes d'archives et des pochettes sans acides sont disponibles, entre autres, chez :'''
* Les Archives générale du Royaume, https://www.arch.be/index.php?l=fr
* CAMI https://www.cami-nv.com/fr
* JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/fr/
* LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/fr/accueil/

'''Pour plus d'informations, voir :'''
* Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.
* Province de Flandre Occidentale, Bibliothèque provinciale de Tolhuis et Service provincial des archives de Flandre occidentale, Inventaire manuel des affiches-textes de la Première Guerre mondiale, Flandre occidentale, 2013.
</div>

== Comment conserver des films et des vidéos ? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Conservez le matériel audiovisuel en position verticale (comme des livres sur une étagère) dans des conditions fraîches et stables. Une température de 18 °C convient aux disques optiques et aux bandes magnétiques.
* Conservez toujours le matériel dans sa boîte. Veillez à ce que les boîtes soient exemptes de saleté et de poussière.
* N'empilez et ne tassez jamais les disques optiques les uns sur les autres, et évitez qu'ils ne s'appuient les uns sur les autres.
* Tenez les bandes magnétiques à l'écart des champs magnétiques puissants tels que les haut-parleurs et autres écrans à tubes cathodiques.
* Gardez la zone de conservation à l'abri de la poussière et de la lumière directe du soleil.
* Rembobinez complètement les bandes magnétiques avant de les stocker et désactivez l'onglet d'enregistrement afin d'éviter tout effacement indésirable à l'avenir.
* Pour l'étiquetage, utilisez un marqueur à pointe souple. Pour les disques optiques, il est recommandé de n'écrire que dans le cercle intérieur transparent où aucune donnée n'est stockée.
</div>

<blockquote>Évitez d'utiliser des étiquettes adhésives avec les disques optiques.</blockquote>

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Pour plus d'informations, voir :'''
* BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Anvers, 2002.
* FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.
* Gemeentearchief Rotterdam, Audio bewaren.
* Gemeentearchief Rotterdam, Films en video's bewaren.
* MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 42.
* National Library of New Zealand, Sound Recordings.
* http://www.kenjedrager.be (disponible en néerlandais et en anglais)
</div>

== Comment conserver des photos ? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Conservez vos photos dans l'obscurité (évitez la lumière), à plat dans des boîtes, et évitez la colle, les albums photo, les agrafes, les élastiques, etc.
* Si vous souhaitez étiqueter une photo, faites-le au crayon au dos de la photo.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Pour plus d'informations, voir :'''
* BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Bruxelles, 2011 .
* Depotwijzer, Fotografisch materiaal.
* Foto Museum Antwerpen, E.H.B.O. voor uw foto’s, Anvers, 2005.
* Gemeentearchief Rotterdam, Foto's bewaren.
* MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Louvain, 2012, 40.
* National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.
* ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.
</div>

== Comment conserver des (grands) objets ? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
Outre la constitution d'archives, l'artiste ou l'organisation collectionne également des objets tels que des accessoires, du matériel, des outils ou des maquettes. Il est important de cartographier ce patrimoine et de le gérer correctement en tant que collections distinctes.

Plus d'informations sont disponibles via les liens ci-dessous :

'''Matériaux divers (pierre, bois, plastique...)'''
* FARO, Verzeker de Bewaring.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Maquettes'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (théâtre royal de la Monnaie), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Bruxelles.
*QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (décembre 2007), pp. 38-47.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Theaterpoppen'''
* KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [slides PowerPoint].
* SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [slides PowerPoint].

'''Performance Props'''
* Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013
</div>

== Comment conserver du textile ? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Conservez vos textiles à plat dans une boîte ou, si vous manquez de place, enroulés (sauf pour les costumes). Évitez les plis !
* Ne conservez pas les textiles sales, ils attirent les nuisibles.
* Protégez les costumes de la lumière directe du soleil ou de toute autre lumière forte. Sinon, les fibres deviennent cassantes et se décomposent, et les couleurs disparaissent.
* Ne conservez jamais les textiles dans une pochette ou un sac en plastique sans aération, car le plastique ne laisse pas passer l'air. Lorsque les températures changent, de la condensation peut se former à l'intérieur. L'humidité ne peut pas s'échapper, ce qui provoque des moisissures, qui peuvent endommager le tissu.
* Enroulez les costumes sur des rouleaux sans acide, ou posez-les à plat lorsqu'il y a suffisamment d'espace. Couvrez ou emballez toujours les costumes. Remplissez les plis avec des rouleaux de papier de soie pour éviter les déchirures. Si vous suspendez des vêtements sur des cintres ou un portemanteau, veillez à ce que chaque pièce soit correctement soutenue. Le portemanteau ou l'armoire doit également être suffisamment spacieux pour éviter les plis.
* Accrochez tous les costumes sur des porte-manteaux identiques. Vous serez surpris de l'espace que vous gagnerez ainsi !
* L'emballage peut se faire avec de vieux draps blancs en coton, du papier ou des boîtes sans acide, ou encore un matériau propre et perméable à l'air comme le Tyvek. Le théâtre royal de la Monnaie a réalisé un modèle pratique pour fabriquer votre propre housse en Tyvek. Vous pouvez le demander (en néerlandais ou en anglais) auprès de contact@cemper.be.
* Gardez les armoires à l'abri de la poussière et veillez à ce qu'il y ait des mouvements réguliers dans l'armoire. Les mites présentes seront dérangées et se déplaceront.
* Accrochez des blocs de cèdre entre les costumes au lieu d'utiliser des boules de naphtaline. C'est moins cher et plus écologique. Au lieu de remplacer les cubes chaque année, vous pouvez les traiter avec un mélange d'huile de cèdre et de lavande tous les trois ou quatre mois. Jouer dans des costumes qui sentent bon et pas la naphtaline, c'est plus agréable !
* En cas de découverte de mites, mettez le textile dans un sac en plastique, expulsez autant d'air que possible et fermez hermétiquement. Mettez-le ensuite au congélateur pendant une quinzaine de jours. Laissez-le ensuite se réchauffer lentement, retirez immédiatement le sac en plastique et laissez-le sécher. N'utilisez jamais de sèche-cheveux pour accélérer le processus !
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
Plus d'informations :
* FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.
* Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.
* Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.
* AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon ; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
* BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londres, 2007.
* CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
* CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France : ESAA (mémoire), 2007.
* CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
* CORBIN, G. ; COLOMBINI, A. ; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les œuvres d’art : des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.
* GARCIN, E., "Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France : INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis : AFNOR, 2011.
* Instituut Collectie Nederland, Kostuumscollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.
* QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.
Gebaseerd op tips van restauratrice Maria Springael en An De Mol, kostuumverantwoordelijke van NTGent.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Drapeaux'''
* Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.
* Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen voor vlaggen.
</div>

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/fr]]
[[Categorie: Primaire Tools/fr]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/7/fr

2025-01-31T14:31:28Z

Birthe Verscuren:

'''Papier (programmes, brochures)'''
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
* [https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/6/fr

2025-01-31T14:30:43Z

Birthe Verscuren:

'''Coupures de presse'''
* [https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
* [https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/5/fr

2025-01-31T14:30:22Z

Birthe Verscuren:

'''Livres'''
* [https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
* [https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

Materiële bewaring van je fysiek archief/en

2025-01-31T14:28:01Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
It’s important that your archive or collection is preserved properly so that no information is lost – and minimising known threats as much as possible reduces this risk.<br>
In this article, you’ll learn:
* Why do you need to ensure that your physical archive is well preserved?
* Where can you find detailed information about the proper preservation of your physical archive or collection?
* How do you preserve paper documents?
* How do you preserve film and video?
* How do you preserve photos?
* How do you preserve large formats?
* How do you preserve textiles?
</blockquote>

It’s important to store archives and collections sustainably if you want to avoid losing any data or information. And different types of documents and objects also need to be stored in different ways. After all, archives and collections owned by artists and arts organisations often contain assorted types of materials – such as paper, textiles, wood, metal and plastic – and all these materials require specific attention. Correct packaging of archive items and documents is an essential part of this, and the saying ‘prevention is better than cure’ also holds true here. Archives and collections are usually stored somewhere with enough space that’s easy to access. But it’s important to be aware of any risks that might be associated with this storage area, so you can eliminate them where possible and limit any foreseeable damage.

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consider visiting [https://faro.be/kennis Erfgoedwijzer] for additional information on the [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u packaging of archival materials and collection items], and on how to [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot correctly store them in a depot] (all links in Dutch).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== How to store documents, newspaper cuttings and drawings? ==

* Remove any elements that could damage the documents – such as paperclips, staples, elastic/rubber bands, plastic folders, ring binders – along with any unnecessary paper folders, blotting paper, etc.
* Documents that are held together with harmful materials – such as paperclips, staples and elastic/rubber bands, etc. – must still be kept together, however. Use a large sheet (A3) of (acid-free) paper folded in half with the documents inside, and replace ring binders with (acid-free) boxes.
Before removing any original packaging, always make sure it doesn’t contain any information that could be useful for describing the documents. If it does, copy these details across to the new packaging.
* It’s best to store paper flat in a cardboard box, but you can roll up large sheets of paper if there isn’t enough room. Always avoid folding, though!
* If you want to label the paper documents, use a soft pencil on the back of the paper.

You can find more information via the references below:

'''Books'''
*[https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Newspaper cuttings'''
*[https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
*[https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Paper (including programmes, brochures)'''
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== What to do with large formats? ==

* It’s best to store large paper formats such as posters, drawings, lighting plans, etc. in drawers designed specifically for this purpose (map/poster cabinets). These are available up to A0+ format (1600mm x 841mm). Metal cabinets with a powder coating dried at high temperature are best.
* Multiple paper documents can be stored in a single drawer, but make sure you don’t overfill them as this can put too much pressure on the documents at the bottom.
* Take into account that you need to be able to put documents in the cabinet and take them out again quickly and easily.
* If you’re storing documents of assorted sizes together in one drawer, place the largest ones at the bottom.
* It’s best to protect delicate documents in an (acid-free) cover.

'''You can find map cabinets at:'''
*Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.nl/archief/
*Magista, https://www.magista.com

'''Acid-free boxes and covers:'''
* Acid-free print or picture boxes or covers can offer a solution if you don’t want to or can’t buy storage drawers.
* It’s better not to keep more than ten documents in one cover.

'''You can find acid-free archive boxes and covers at:'''
*State Archives of Belgium, http://www.arch.be/index.php?l=en
*CAMI https://www.cami-nv.com/en
*JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/en
*LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/nl/welkom/

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
*[https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.]

== How to store film and video? ==

* Store audiovisual materials upright (like books on a bookshelf) in cool, stable conditions. A temperature of 18°C is suitable for both optical discs and magnetic tapes.
* Always store these materials in their boxes. Make sure the boxes remain free of dirt and dust.
* Never stack optical discs on top of each other or package them together, and also make sure they cannot lean against each other.
* Keep magnetic tapes away from strong magnetic fields such as loudspeakers and other cathode-ray tubes.
* Keep the storage area free from dust and away from direct sunlight.
* Fully rewind magnetic tapes before storing them, and disable the record tab to prevent unwanted erasure in the future.
* Use a pen with a soft tip for labelling. For optical discs, we recommend only writing in the transparent inner circle where no data is stored.

<blockquote>Avoid using adhesive labels on optical discs.</blockquote>

'''You can find more information via the references below:'''
*[http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.]
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
*https://knowyourcarrier.com/

== How to store photos? ==

* Store your photos in a dark place (avoid light), flat in boxes, and do not use any glue, photo albums, staples, rubber bands...
* Use a pencil on the back of the photo to label it.

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011.]
*[https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== How to store (large) objects? ==

In addition to building an archive, as an artist or organisation you’ll also collect objects such as props, hardware, tools and models. It’s important to keep a record of all this heritage and manage it properly in separate collections.

You can find more information via the links below:

'''Various materials (stone, wood, plastic...)'''
*[https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

''Models'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussels.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]

'''Theatre puppets'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*[https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides]].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== How to store textiles? ==

* Store your textiles flat in a box or rolled up if you don’t have enough space (not including costumes). Avoid folding!
* Do not store textiles dirty; this attracts pests.
* Protect costumes from direct sunlight and other bright light. Otherwise the fibres become brittle and break down, and the colours fade.
* Never store textiles in a plastic cover or bag without ventilation; plastic doesn’t let air through, so condensation can form inside when the temperature changes. This moisture then has nowhere to go, causing mould to form which can damage the fibres.
* Roll up costumes on acid-free rolls or lay them flat if there’s enough space. Always cover or wrap them. Fill folds with rolls of silk paper to prevent breakage. If you hang the garments on hangers or a clothes rack, make sure each item is properly supported. The rack or wardrobe also needs to be large enough to avoid creasing and folding.
* Hang all costumes on identical hangers. You’ll be surprised how much space this saves!
* You can wrap textiles in clean white cotton sheets, acid-free paper or boxes, or clean and breathable materials such as Tyvek. The Royal Theatre of La Monnaie has created a handy pattern for you to make your own covers out of Tyvek, which you can request via contact@cemper.be.
* Keep wardrobes free of dust and ensure regular movement to disturb and get rid of any moths.
* Hang cedarwood blocks between the costumes rather than mothballs. This is cheaper and better for the environment. Instead of replacing the blocks every year, you can treat them with a mixture of cedar and lavender oil every three to four months. It’s much more enjoyable performing in costumes that smell good and not like mothballs!
* If you find any moths, place your textile in a plastic bag, squeeze out as much air as possible and seal tightly. Then place in the freezer for two weeks. After these two weeks, let it defrost gradually, remove the plastic bag as soon as possible, and continue to leave to dry as normal. Never use a hairdryer to speed up the process!

More info:
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
*[https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, London, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*[https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*[https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Based on tips from restorer Maria Springael and An De Mol, costume manager at NTGent.

''Flags'''
*[https://www.co7.be/at--en-hoe-boekje-over-vlaggen Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.]
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen for vlaggen.

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/en]]
[[Categorie: Primaire Tools/en]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Materiële bewaring van je fysiek archief/en

2025-01-31T14:22:54Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
It’s important that your archive or collection is preserved properly so that no information is lost – and minimising known threats as much as possible reduces this risk.<br>
In this article, you’ll learn:
* Why do you need to ensure that your physical archive is well preserved?
* Where can you find detailed information about the proper preservation of your physical archive or collection?
* How do you preserve paper documents?
* How do you preserve film and video?
* How do you preserve photos?
* How do you preserve large formats?
* How do you preserve textiles?
</blockquote>

<div class="mw-translate-fuzzy">
It’s important to store archives and collections sustainably if you want to avoid losing any data or information. And different types of documents and objects also need to be stored in different ways. After all, archives and collections owned by artists and arts organisations often contain assorted types of materials – such as paper, textiles, wood, metal and plastic – and all these materials require specific attention. Correct packaging of archive items and documents is an essential part of this, and the saying ‘prevention is better than cure’ also holds true here. Archives and collections are usually stored somewhere with enough space that’s easy to access. But it’s important to be aware of any risks that might be associated with this storage area, so you can eliminate them where possible and limit any foreseeable damage.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consider visiting [https://faro.be/kennis Erfgoedwijzer] for additional information on the [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u packaging of archival materials and collection items], and on how to [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot correctly store them in a depot] (all links in Dutch).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== How to store documents, newspaper cuttings and drawings? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Remove any elements that could damage the documents – such as paperclips, staples, elastic/rubber bands, plastic folders, ring binders – along with any unnecessary paper folders, blotting paper, etc.
* Documents that are held together with harmful materials – such as paperclips, staples and elastic/rubber bands, etc. – must still be kept together, however. Use a large sheet (A3) of (acid-free) paper folded in half with the documents inside, and replace ring binders with (acid-free) boxes.
Before removing any original packaging, always make sure it doesn’t contain any information that could be useful for describing the documents. If it does, copy these details across to the new packaging.
* It’s best to store paper flat in a cardboard box, but you can roll up large sheets of paper if there isn’t enough room. Always avoid folding, though!
* If you want to label the paper documents, use a soft pencil on the back of the paper.

You can find more information via the references below:
</div>

'''Books'''
*[https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Newspaper cuttings'''
*[https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
*[https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Paper (including programmes, brochures)'''
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== What to do with large formats? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* It’s best to store large paper formats such as posters, drawings, lighting plans, etc. in drawers designed specifically for this purpose (map/poster cabinets). These are available up to A0+ format (1600mm x 841mm). Metal cabinets with a powder coating dried at high temperature are best.
* Multiple paper documents can be stored in a single drawer, but make sure you don’t overfill them as this can put too much pressure on the documents at the bottom.
* Take into account that you need to be able to put documents in the cabinet and take them out again quickly and easily.
* If you’re storing documents of assorted sizes together in one drawer, place the largest ones at the bottom.
* It’s best to protect delicate documents in an (acid-free) cover.
</div>

'''You can find map cabinets at:'''
*Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.nl/archief/
*Magista, https://www.magista.com

'''Acid-free boxes and covers:'''
* Acid-free print or picture boxes or covers can offer a solution if you don’t want to or can’t buy storage drawers.
* It’s better not to keep more than ten documents in one cover.

'''You can find acid-free archive boxes and covers at:'''
*State Archives of Belgium, http://www.arch.be/index.php?l=en
*CAMI https://www.cami-nv.com/en
*JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/en
*LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/nl/welkom/

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
*[https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.]

== How to store film and video? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store audiovisual materials upright (like books on a bookshelf) in cool, stable conditions. A temperature of 18°C is suitable for both optical discs and magnetic tapes.
* Always store these materials in their boxes. Make sure the boxes remain free of dirt and dust.
* Never stack optical discs on top of each other or package them together, and also make sure they cannot lean against each other.
* Keep magnetic tapes away from strong magnetic fields such as loudspeakers and other cathode-ray tubes.
* Keep the storage area free from dust and away from direct sunlight.
* Fully rewind magnetic tapes before storing them, and disable the record tab to prevent unwanted erasure in the future.
* Use a pen with a soft tip for labelling. For optical discs, we recommend only writing in the transparent inner circle where no data is stored.
</div>

<blockquote>Avoid using adhesive labels on optical discs.</blockquote>

'''You can find more information via the references below:'''
*[http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.]
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
*https://knowyourcarrier.com/

== How to store photos? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your photos in a dark place (avoid light), flat in boxes, and do not use any glue, photo albums, staples, rubber bands...
* Use a pencil on the back of the photo to label it.
</div>

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011.]
*[https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== How to store (large) objects? ==

In addition to building an archive, as an artist or organisation you’ll also collect objects such as props, hardware, tools and models. It’s important to keep a record of all this heritage and manage it properly in separate collections.

You can find more information via the links below:

'''Various materials (stone, wood, plastic...)'''
*[https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

''Models'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussels.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]

'''Theatre puppets'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*[https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides]].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== How to store textiles? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your textiles flat in a box or rolled up if you don’t have enough space (not including costumes). Avoid folding!
* Do not store textiles dirty; this attracts pests.
* Protect costumes from direct sunlight and other bright light. Otherwise the fibres become brittle and break down, and the colours fade.
* Never store textiles in a plastic cover or bag without ventilation; plastic doesn’t let air through, so condensation can form inside when the temperature changes. This moisture then has nowhere to go, causing mould to form which can damage the fibres.
* Roll up costumes on acid-free rolls or lay them flat if there’s enough space. Always cover or wrap them. Fill folds with rolls of silk paper to prevent breakage. If you hang the garments on hangers or a clothes rack, make sure each item is properly supported. The rack or wardrobe also needs to be large enough to avoid creasing and folding.
* Hang all costumes on identical hangers. You’ll be surprised how much space this saves!
* You can wrap textiles in clean white cotton sheets, acid-free paper or boxes, or clean and breathable materials such as Tyvek. The Royal Theatre of La Monnaie has created a handy pattern for you to make your own covers out of Tyvek, which you can request via contact@cemper.be.
* Keep wardrobes free of dust and ensure regular movement to disturb and get rid of any moths.
* Hang cedarwood blocks between the costumes rather than mothballs. This is cheaper and better for the environment. Instead of replacing the blocks every year, you can treat them with a mixture of cedar and lavender oil every three to four months. It’s much more enjoyable performing in costumes that smell good and not like mothballs!
* If you find any moths, place your textile in a plastic bag, squeeze out as much air as possible and seal tightly. Then place in the freezer for two weeks. After these two weeks, let it defrost gradually, remove the plastic bag as soon as possible, and continue to leave to dry as normal. Never use a hairdryer to speed up the process!
</div>

More info:
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
*[https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, London, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*[https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*[https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Based on tips from restorer Maria Springael and An De Mol, costume manager at NTGent.

''Flags'''
*[https://www.co7.be/at--en-hoe-boekje-over-vlaggen Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.]
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen for vlaggen.

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/en]]
[[Categorie: Primaire Tools/en]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/26/en

2025-01-31T14:21:10Z

Birthe Verscuren:

''Flags'''
*[https://www.co7.be/at--en-hoe-boekje-over-vlaggen Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.]
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen for vlaggen.

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/25/en

2025-01-31T14:20:57Z

Birthe Verscuren:

More info:
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
*[https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, London, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*[https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*[https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Based on tips from restorer Maria Springael and An De Mol, costume manager at NTGent.

Materiële bewaring van je fysiek archief/en

2025-01-31T14:17:18Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
It’s important that your archive or collection is preserved properly so that no information is lost – and minimising known threats as much as possible reduces this risk.<br>
In this article, you’ll learn:
* Why do you need to ensure that your physical archive is well preserved?
* Where can you find detailed information about the proper preservation of your physical archive or collection?
* How do you preserve paper documents?
* How do you preserve film and video?
* How do you preserve photos?
* How do you preserve large formats?
* How do you preserve textiles?
</blockquote>

<div class="mw-translate-fuzzy">
It’s important to store archives and collections sustainably if you want to avoid losing any data or information. And different types of documents and objects also need to be stored in different ways. After all, archives and collections owned by artists and arts organisations often contain assorted types of materials – such as paper, textiles, wood, metal and plastic – and all these materials require specific attention. Correct packaging of archive items and documents is an essential part of this, and the saying ‘prevention is better than cure’ also holds true here. Archives and collections are usually stored somewhere with enough space that’s easy to access. But it’s important to be aware of any risks that might be associated with this storage area, so you can eliminate them where possible and limit any foreseeable damage.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consider visiting [https://faro.be/kennis Erfgoedwijzer] for additional information on the [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u packaging of archival materials and collection items], and on how to [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot correctly store them in a depot] (all links in Dutch).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== How to store documents, newspaper cuttings and drawings? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Remove any elements that could damage the documents – such as paperclips, staples, elastic/rubber bands, plastic folders, ring binders – along with any unnecessary paper folders, blotting paper, etc.
* Documents that are held together with harmful materials – such as paperclips, staples and elastic/rubber bands, etc. – must still be kept together, however. Use a large sheet (A3) of (acid-free) paper folded in half with the documents inside, and replace ring binders with (acid-free) boxes.
Before removing any original packaging, always make sure it doesn’t contain any information that could be useful for describing the documents. If it does, copy these details across to the new packaging.
* It’s best to store paper flat in a cardboard box, but you can roll up large sheets of paper if there isn’t enough room. Always avoid folding, though!
* If you want to label the paper documents, use a soft pencil on the back of the paper.

You can find more information via the references below:
</div>

'''Books'''
*[https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Newspaper cuttings'''
*[https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
*[https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Paper (including programmes, brochures)'''
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== What to do with large formats? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* It’s best to store large paper formats such as posters, drawings, lighting plans, etc. in drawers designed specifically for this purpose (map/poster cabinets). These are available up to A0+ format (1600mm x 841mm). Metal cabinets with a powder coating dried at high temperature are best.
* Multiple paper documents can be stored in a single drawer, but make sure you don’t overfill them as this can put too much pressure on the documents at the bottom.
* Take into account that you need to be able to put documents in the cabinet and take them out again quickly and easily.
* If you’re storing documents of assorted sizes together in one drawer, place the largest ones at the bottom.
* It’s best to protect delicate documents in an (acid-free) cover.
</div>

'''You can find map cabinets at:'''
*Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.nl/archief/
*Magista, https://www.magista.com

'''Acid-free boxes and covers:'''
* Acid-free print or picture boxes or covers can offer a solution if you don’t want to or can’t buy storage drawers.
* It’s better not to keep more than ten documents in one cover.

'''You can find acid-free archive boxes and covers at:'''
*State Archives of Belgium, http://www.arch.be/index.php?l=en
*CAMI https://www.cami-nv.com/en
*JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/en
*LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/nl/welkom/

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
*[https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.]

== How to store film and video? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store audiovisual materials upright (like books on a bookshelf) in cool, stable conditions. A temperature of 18°C is suitable for both optical discs and magnetic tapes.
* Always store these materials in their boxes. Make sure the boxes remain free of dirt and dust.
* Never stack optical discs on top of each other or package them together, and also make sure they cannot lean against each other.
* Keep magnetic tapes away from strong magnetic fields such as loudspeakers and other cathode-ray tubes.
* Keep the storage area free from dust and away from direct sunlight.
* Fully rewind magnetic tapes before storing them, and disable the record tab to prevent unwanted erasure in the future.
* Use a pen with a soft tip for labelling. For optical discs, we recommend only writing in the transparent inner circle where no data is stored.
</div>

<blockquote>Avoid using adhesive labels on optical discs.</blockquote>

'''You can find more information via the references below:'''
*[http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.]
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
*https://knowyourcarrier.com/

== How to store photos? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your photos in a dark place (avoid light), flat in boxes, and do not use any glue, photo albums, staples, rubber bands...
* Use a pencil on the back of the photo to label it.
</div>

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011.]
*[https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== How to store (large) objects? ==

In addition to building an archive, as an artist or organisation you’ll also collect objects such as props, hardware, tools and models. It’s important to keep a record of all this heritage and manage it properly in separate collections.

You can find more information via the links below:

'''Various materials (stone, wood, plastic...)'''
*[https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

''Models'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussels.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]

'''Theatre puppets'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*[https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides]].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== How to store textiles? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your textiles flat in a box or rolled up if you don’t have enough space (not including costumes). Avoid folding!
* Do not store textiles dirty; this attracts pests.
* Protect costumes from direct sunlight and other bright light. Otherwise the fibres become brittle and break down, and the colours fade.
* Never store textiles in a plastic cover or bag without ventilation; plastic doesn’t let air through, so condensation can form inside when the temperature changes. This moisture then has nowhere to go, causing mould to form which can damage the fibres.
* Roll up costumes on acid-free rolls or lay them flat if there’s enough space. Always cover or wrap them. Fill folds with rolls of silk paper to prevent breakage. If you hang the garments on hangers or a clothes rack, make sure each item is properly supported. The rack or wardrobe also needs to be large enough to avoid creasing and folding.
* Hang all costumes on identical hangers. You’ll be surprised how much space this saves!
* You can wrap textiles in clean white cotton sheets, acid-free paper or boxes, or clean and breathable materials such as Tyvek. The Royal Theatre of La Monnaie has created a handy pattern for you to make your own covers out of Tyvek, which you can request via contact@cemper.be.
* Keep wardrobes free of dust and ensure regular movement to disturb and get rid of any moths.
* Hang cedarwood blocks between the costumes rather than mothballs. This is cheaper and better for the environment. Instead of replacing the blocks every year, you can treat them with a mixture of cedar and lavender oil every three to four months. It’s much more enjoyable performing in costumes that smell good and not like mothballs!
* If you find any moths, place your textile in a plastic bag, squeeze out as much air as possible and seal tightly. Then place in the freezer for two weeks. After these two weeks, let it defrost gradually, remove the plastic bag as soon as possible, and continue to leave to dry as normal. Never use a hairdryer to speed up the process!
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
More info:
*FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.
*Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.
*Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, London, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*Instituut Collectie Nederland, Kostuumscollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.
*QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (May 2011), pp. 40-53.
Based on tips from restorer Maria Springael and An De Mol, costume manager at NTGent.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
''Flags'''
*Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010, .
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen for vlaggen.
</div>

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/en]]
[[Categorie: Primaire Tools/en]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/23/en

2025-01-31T14:16:35Z

Birthe Verscuren:

== How to store textiles? ==

Materiële bewaring van je fysiek archief/en

2025-01-31T14:16:04Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
It’s important that your archive or collection is preserved properly so that no information is lost – and minimising known threats as much as possible reduces this risk.<br>
In this article, you’ll learn:
* Why do you need to ensure that your physical archive is well preserved?
* Where can you find detailed information about the proper preservation of your physical archive or collection?
* How do you preserve paper documents?
* How do you preserve film and video?
* How do you preserve photos?
* How do you preserve large formats?
* How do you preserve textiles?
</blockquote>

<div class="mw-translate-fuzzy">
It’s important to store archives and collections sustainably if you want to avoid losing any data or information. And different types of documents and objects also need to be stored in different ways. After all, archives and collections owned by artists and arts organisations often contain assorted types of materials – such as paper, textiles, wood, metal and plastic – and all these materials require specific attention. Correct packaging of archive items and documents is an essential part of this, and the saying ‘prevention is better than cure’ also holds true here. Archives and collections are usually stored somewhere with enough space that’s easy to access. But it’s important to be aware of any risks that might be associated with this storage area, so you can eliminate them where possible and limit any foreseeable damage.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consider visiting [https://faro.be/kennis Erfgoedwijzer] for additional information on the [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u packaging of archival materials and collection items], and on how to [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot correctly store them in a depot] (all links in Dutch).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== How to store documents, newspaper cuttings and drawings? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Remove any elements that could damage the documents – such as paperclips, staples, elastic/rubber bands, plastic folders, ring binders – along with any unnecessary paper folders, blotting paper, etc.
* Documents that are held together with harmful materials – such as paperclips, staples and elastic/rubber bands, etc. – must still be kept together, however. Use a large sheet (A3) of (acid-free) paper folded in half with the documents inside, and replace ring binders with (acid-free) boxes.
Before removing any original packaging, always make sure it doesn’t contain any information that could be useful for describing the documents. If it does, copy these details across to the new packaging.
* It’s best to store paper flat in a cardboard box, but you can roll up large sheets of paper if there isn’t enough room. Always avoid folding, though!
* If you want to label the paper documents, use a soft pencil on the back of the paper.

You can find more information via the references below:
</div>

'''Books'''
*[https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Newspaper cuttings'''
*[https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
*[https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Paper (including programmes, brochures)'''
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== What to do with large formats? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* It’s best to store large paper formats such as posters, drawings, lighting plans, etc. in drawers designed specifically for this purpose (map/poster cabinets). These are available up to A0+ format (1600mm x 841mm). Metal cabinets with a powder coating dried at high temperature are best.
* Multiple paper documents can be stored in a single drawer, but make sure you don’t overfill them as this can put too much pressure on the documents at the bottom.
* Take into account that you need to be able to put documents in the cabinet and take them out again quickly and easily.
* If you’re storing documents of assorted sizes together in one drawer, place the largest ones at the bottom.
* It’s best to protect delicate documents in an (acid-free) cover.
</div>

'''You can find map cabinets at:'''
*Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.nl/archief/
*Magista, https://www.magista.com

'''Acid-free boxes and covers:'''
* Acid-free print or picture boxes or covers can offer a solution if you don’t want to or can’t buy storage drawers.
* It’s better not to keep more than ten documents in one cover.

'''You can find acid-free archive boxes and covers at:'''
*State Archives of Belgium, http://www.arch.be/index.php?l=en
*CAMI https://www.cami-nv.com/en
*JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/en
*LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/nl/welkom/

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
*[https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.]

== How to store film and video? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store audiovisual materials upright (like books on a bookshelf) in cool, stable conditions. A temperature of 18°C is suitable for both optical discs and magnetic tapes.
* Always store these materials in their boxes. Make sure the boxes remain free of dirt and dust.
* Never stack optical discs on top of each other or package them together, and also make sure they cannot lean against each other.
* Keep magnetic tapes away from strong magnetic fields such as loudspeakers and other cathode-ray tubes.
* Keep the storage area free from dust and away from direct sunlight.
* Fully rewind magnetic tapes before storing them, and disable the record tab to prevent unwanted erasure in the future.
* Use a pen with a soft tip for labelling. For optical discs, we recommend only writing in the transparent inner circle where no data is stored.
</div>

<blockquote>Avoid using adhesive labels on optical discs.</blockquote>

'''You can find more information via the references below:'''
*[http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.]
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
*https://knowyourcarrier.com/

== How to store photos? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your photos in a dark place (avoid light), flat in boxes, and do not use any glue, photo albums, staples, rubber bands...
* Use a pencil on the back of the photo to label it.
</div>

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011.]
*[https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== How to store (large) objects? ==

In addition to building an archive, as an artist or organisation you’ll also collect objects such as props, hardware, tools and models. It’s important to keep a record of all this heritage and manage it properly in separate collections.

You can find more information via the links below:

'''Various materials (stone, wood, plastic...)'''
*[https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

''Models'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussels.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]

'''Theatre puppets'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*[https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides]].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== How to store textiles?

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your textiles flat in a box or rolled up if you don’t have enough space (not including costumes). Avoid folding!
* Do not store textiles dirty; this attracts pests.
* Protect costumes from direct sunlight and other bright light. Otherwise the fibres become brittle and break down, and the colours fade.
* Never store textiles in a plastic cover or bag without ventilation; plastic doesn’t let air through, so condensation can form inside when the temperature changes. This moisture then has nowhere to go, causing mould to form which can damage the fibres.
* Roll up costumes on acid-free rolls or lay them flat if there’s enough space. Always cover or wrap them. Fill folds with rolls of silk paper to prevent breakage. If you hang the garments on hangers or a clothes rack, make sure each item is properly supported. The rack or wardrobe also needs to be large enough to avoid creasing and folding.
* Hang all costumes on identical hangers. You’ll be surprised how much space this saves!
* You can wrap textiles in clean white cotton sheets, acid-free paper or boxes, or clean and breathable materials such as Tyvek. The Royal Theatre of La Monnaie has created a handy pattern for you to make your own covers out of Tyvek, which you can request via contact@cemper.be.
* Keep wardrobes free of dust and ensure regular movement to disturb and get rid of any moths.
* Hang cedarwood blocks between the costumes rather than mothballs. This is cheaper and better for the environment. Instead of replacing the blocks every year, you can treat them with a mixture of cedar and lavender oil every three to four months. It’s much more enjoyable performing in costumes that smell good and not like mothballs!
* If you find any moths, place your textile in a plastic bag, squeeze out as much air as possible and seal tightly. Then place in the freezer for two weeks. After these two weeks, let it defrost gradually, remove the plastic bag as soon as possible, and continue to leave to dry as normal. Never use a hairdryer to speed up the process!
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
More info:
*FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.
*Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.
*Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, London, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*Instituut Collectie Nederland, Kostuumscollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.
*QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (May 2011), pp. 40-53.
Based on tips from restorer Maria Springael and An De Mol, costume manager at NTGent.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
''Flags'''
*Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010, .
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen for vlaggen.
</div>

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/en]]
[[Categorie: Primaire Tools/en]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/22/en

2025-01-31T14:16:01Z

Birthe Verscuren:

'''Theatre puppets'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*[https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides]].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

Materiële bewaring van je fysiek archief

2025-01-31T14:15:47Z

Birthe Verscuren: Opmaak aangepast

<languages /><translate>

<blockquote>
Het is van belang dat je archief of collectie op een goede manier bewaard wordt, zodat er geen informatie verloren kan gaan. Door de gekende risico’s zo veel mogelijk te verkleinen, beperk je de kans op informatieverlies.<br>
In deze tool leer je het volgende:
* Waarom moet je ervoor zorgen dat je fysiek archief goed bewaard wordt?
* Waar kan je gedetailleerde informatie vinden over de goede bewaring van je fysieke archief of collectie?
* Hoe bewaar je papieren documenten?
* Hoe bewaar je film en video?
* Hoe bewaar je foto’s?
* Hoe bewaar je grote formaten?
* Hoe bewaar je textiel?
</blockquote>


Als je een archief en/of collectie(s) zodanig wil bewaren zodat de gegevens en informatie niet verloren gaan, is het van belang dit op een duurzame manier te doen. Verschillende types van documenten en objecten moeten ook op een verschillende manier worden bewaard. Archieven en collecties van kunstenaars en kunstenorganisaties bevatten immers vaak verschillende soorten materiaal zoals papier, textiel, hout, metaal en plastic. Dit zijn materialen die specifieke aandacht vereisen. Het correct verpakken van archiefstukken of documenten is een essentieel onderdeel.


Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.


Bezoek ook eens de [https://faro.be/kennis Erfgoedwijzer] voor bijkomende tips en informatie over onder meer het [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u verpakken van archief- en collectiestukken] en het [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot plaatsen ervan in het depot].


[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== Hoe documenten, krantenknipsels of tekeningen bewaren? == 


* Verwijder alle elementen die de documenten kunnen beschadigen, zoals paperclips, nietjes, elastieken, plastieken mapjes en ringmappen, maar ook overbodige papieren mappen, vloeipapier …
* De documenten die werden samengehouden met schadelijke materialen zoals paperclips, nietjes en elastieken moeten wel fysiek verbonden blijven. Gebruik daarvoor een groot vel (zuurvrij) papier (A3), vouw het dubbel en berg de documenten daarin op. Ringmappen vervang je door (zuurvrije) dozen.
Vooraleer je de oorspronkelijke verpakking verwijdert, controleer je of ze geen informatie bevat die nuttig kan zijn voor de beschrijving van de documenten. In dat geval, neem je deze gegevens over op de nieuwe verpakking.
* Papier bewaar je bij voorkeur vlak in een kartonnen doos. Indien er niet genoeg ruimte is om grote formaten plat te bewaren, rol ze dan op. Vermijd in elk geval vouwen!
* Wil je de papieren stukken labelen, doe dit dan met een zacht potlood op de rugzijde van het papier.

Meer info is beschikbaar via onderstaande referenties;


'''Boeken'''
*[https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']


'''Krantenknipsels'''
*[https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
*[https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]


'''Papier (inclusief programma's, brochure)'''
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== Wat te doen met grote formaten? == 


*Grote papierformaten zoals affiches, tekeningen en lichtplannen kan je bewaren in specifiek daarvoor ontwikkelde ladekasten (planladekast of tekeningkast). Zij bestaan tot A0+ formaat (1600 mm x 841 mm). Kies bij voorkeur voor metalen kasten met een poederlak coating die op hoge temperatuur is gedroogd.
*Er kunnen meerdere papieren documenten bewaard worden in één lade, maar prop deze zeker niet te vol om te veel druk op de onderste documenten te vermijden.
*Hou er rekening mee dat de documenten vlot in en uit de kast moeten kunnen gehaald worden.
*Bewaar je stukken van verschillende formaten in één lade samen, leg dan de grootste documenten onderaan.
*Delicate documenten worden het beste nog eens extra in een (zuurvrije) omslag beschermd.


'''Planladekasten vind je onder meer bij:'''
*Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.nl/archief/
*Magista, https://www.magista.com

'''Zuurvrije dozen en omslagen:'''
* Wanneer de aankoop van ladekasten niet mogelijk of wenselijk is, dan kunnen zuurvrije prentendozen of omslagen een oplossing bieden.
* In één omslag bewaar je beter niet meer dan 10 documenten.


'''Zuurvrije archiefdozen en omslagen vind je onder meer bij:'''
*Het Algemeen Rijksarchief, https://www.arch.be/index.php?l=nl
*CAMI https://www.cami-nv.com/
*JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/
*LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/nl/welkom/

'''Meer info is beschikbaar via onderstaande referenties:'''
*[https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
*[https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.]

== Hoe film en video bewaren? == 


* Bewaar audiovisueel materiaal rechtopstaand (zoals boeken op een boekenplank) in koele en stabiele omstandigheden. Een temperatuur van 18°C is geschikt voor zowel optische schijven als magnetische tapes.
* Bewaar het materiaal steeds in hun doos. Zorg dat de dozen vrij van vuil en stof blijven.
* Stapel nooit optische schijven op elkaar of verpak ze niet samen en vermijd dat ze tegen elkaar kunnen leunen.
* Hou magnetische tapes uit de buurt van sterke magnetische velden zoals luidsprekers en andere beeldbuisschermen.
* Hou de bewaarplaats vrij van stof en direct zonlicht.
* Spoel magnetische tapes volledig terug vooraleer ze op te bergen en schakel de record tab uit om ongewenste uitwissing in de toekomst te vermijden.
* Gebruik bij het labelen een stift met zachte punt. Bij optische schijven is het aan te raden om enkel te schrijven in de doorzichtige binnencirkel waar geen data worden opgeslagen.


<blockquote>Vermijd het gebruik van kleeflabels bij optische schijven.</blockquote>


'''Meer info is beschikbaar via onderstaande referenties:'''
*[http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.]
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
*http://www.kenjedrager.be

== Hoe foto's bewaren? == 


* Bewaar je foto's donker (vermijd licht), plat in dozen en vermijd lijm, fotoalbums, nietjes, elastiekjes …
* Wil je een foto labelen, doe dit dan met een potlood achteraan op de foto.


'''Meer info is beschikbaar via onderstaande referenties:'''
*[https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011.]
*[https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== Hoe (grote) objecten bewaren? == 


Naast het opbouwen van een archief, verzamel je als kunstenaar of organisatie ook objecten zoals props, hardware, werktuigen of maquettes. Het is belangrijk dit erfgoed ook in kaart te brengen en goed te beheren als afzonderlijke collecties.

Meer info is beschikbaar via onderstaande links:

'''Diverse materialen (steen, hout, plastic …)'''
*[https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]


'''Maquettes'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussel.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]


'''Theaterpoppen'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*[https://www.slideserve.com/ingo/behoud-en-beheer-van-figurentheaterelementen-hoe-garandeer-ik-mijn-figuren-een-lang-leven SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides]].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

== Hoe textiel bewaren? == 


* Bewaar je textiel plat in een doos of indien niet voldoende ruimte in opgerolde toestand (m.u.v. kostuums). Vermijd vouwen!
* Berg geen vuil textiel op, dit trekt ongedierte aan.
* Bescherm kostuums tegen direct zonlicht of ander sterk licht. Anders worden de vezels broos en breken ze af, en verdwijnen de kleuren.
* Bewaar textiel nooit in een plastic hoes of zak zonder verluchting; plastic laat geen lucht door. Bij temperatuurwissel kan er binnenin condens ontstaan. Het vocht kan niet weg, waardoor er schimmel ontstaat die het weefsel kan beschadigen.
* Rol kostuums op op zuurvrije rollen of leg ze vlak wanneer er voldoende ruimte is. Dek steeds af of pak in. Vul vouwen op met rolletjes zijdepapier om breuken te voorkomen. Als je de kledingstukken aan kleerhangers of een kledingrek hangt, voorzie dan een degelijke ondersteuning voor elk stuk. Het rek of de kast moet ook voldoende ruim zijn zodat je kreuken en vouwen vermijdt.
* Hang alle kostuums aan identieke kapstokken. Je zal verbaasd zijn hoeveel ruimte je hiermee wint!
* Inpakken kan met proper gewassen oude witte katoenen lakens, zuurvrij papier of dozen of zuiver en ademend materiaal als Tyvek. Operahuis De Munt maakte een handig patroon om zelf een hoes uit Tyvek te maken. Dit kan je opvragen via contact@cemper.be.
* Hou kasten stofvrij en zorg voor regelmatige beweging in de kast. Eventuele aanwezige motjes worden gestoord en verplaatsen zich dan.
* Hang cederhouten blokjes tussen de kostuums in plaats van mottenballen. Dit is goedkoper en milieuvriendelijk. In plaats van jaarlijks de blokjes te vervangen, kan je ze om de drie à vier maanden behandelen met een mix van ceder- en lavendelolie. Spelen in kostuums die lekker ruiken en niet naar mottenballen is aangenamer!
* Stop bij het ontdekken van motten het textiel in een plastic zak, pers er zoveel mogelijk lucht uit en sluit goed af. Stop het vervolgens twee weken in de diepvries. Laat het daarna langzaam op temperatuur komen, neem de plastic zak onmiddellijk weg en laat verder gewoon opdrogen. Gebruik nooit een haardroger om het proces te versnellen!


Meer info:
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_textiel.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://www.scribd.com/doc/30388624/Opgeruimd-staat-netjes-Opbergen-van-textiel-ICN-Info-14 Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.]
*[https://nebraskapublicmedia.org/en/series-media/non-series-video/saving-your-treasures-full-program-41083754/ Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.]
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londen, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*[https://journals.openedition.org/ceroart/432 CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.]
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*[https://cemper.be/assets/documents/Kostuumcollecties_Richtlijnen_voor_beheer_en_behoud.pdf Instituut Collectie Nederland, Kostuumcollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.]
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin09pr.pdf QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.]
Gebaseerd op tips van restauratrice Maria Springael en An De Mol, kostuumverantwoordelijke van NTGent.


'''Vlaggen'''
*[https://www.co7.be/at--en-hoe-boekje-over-vlaggen Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010.]
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen voor vlaggen.


[[Categorie: 4. Materieel bewaren]]
[[Categorie: Primaire Tools]]
</translate>
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Materiële bewaring van je fysiek archief/en

2025-01-31T14:15:34Z

Birthe Verscuren:

<languages /><blockquote>
It’s important that your archive or collection is preserved properly so that no information is lost – and minimising known threats as much as possible reduces this risk.<br>
In this article, you’ll learn:
* Why do you need to ensure that your physical archive is well preserved?
* Where can you find detailed information about the proper preservation of your physical archive or collection?
* How do you preserve paper documents?
* How do you preserve film and video?
* How do you preserve photos?
* How do you preserve large formats?
* How do you preserve textiles?
</blockquote>

<div class="mw-translate-fuzzy">
It’s important to store archives and collections sustainably if you want to avoid losing any data or information. And different types of documents and objects also need to be stored in different ways. After all, archives and collections owned by artists and arts organisations often contain assorted types of materials – such as paper, textiles, wood, metal and plastic – and all these materials require specific attention. Correct packaging of archive items and documents is an essential part of this, and the saying ‘prevention is better than cure’ also holds true here. Archives and collections are usually stored somewhere with enough space that’s easy to access. But it’s important to be aware of any risks that might be associated with this storage area, so you can eliminate them where possible and limit any foreseeable damage.
</div>

<div lang="nl" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Ook voor je archief en/of collectie(s) geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Ze worden meestal bewaard waar er plaats is en waar ze gemakkelijk toegankelijk zijn. Toch is het belangrijk dat je de risico's kent die eigen zijn aan de bewaarruimte. Door risico’s waar mogelijk uit te sluiten, beperk je de te voorziene schade.
</div>

Consider visiting [https://faro.be/kennis Erfgoedwijzer] for additional information on the [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/welk-verpakkingsmateriaal-kiest-u packaging of archival materials and collection items], and on how to [https://faro.be/kennis/bewaren-verpakken-transporteren/hoe-plaatst-u-objecten-in-depot correctly store them in a depot] (all links in Dutch).

[[Bestand:Bewaren 1.jpg|thumb|600px|class=align-left]]

== How to store documents, newspaper cuttings and drawings? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Remove any elements that could damage the documents – such as paperclips, staples, elastic/rubber bands, plastic folders, ring binders – along with any unnecessary paper folders, blotting paper, etc.
* Documents that are held together with harmful materials – such as paperclips, staples and elastic/rubber bands, etc. – must still be kept together, however. Use a large sheet (A3) of (acid-free) paper folded in half with the documents inside, and replace ring binders with (acid-free) boxes.
Before removing any original packaging, always make sure it doesn’t contain any information that could be useful for describing the documents. If it does, copy these details across to the new packaging.
* It’s best to store paper flat in a cardboard box, but you can roll up large sheets of paper if there isn’t enough room. Always avoid folding, though!
* If you want to label the paper documents, use a soft pencil on the back of the paper.

You can find more information via the references below:
</div>

'''Books'''
*[https://faro.be/kennis/materialen/boeken-en-boekbanden Erfgoedwijzer, ''Boeken en boekbanden'']
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_boeken_en_boekbanden.pdf FARO, ''Aflevering boeken en boekbanden'']

'''Newspaper cuttings'''
*[https://www.loc.gov/preservation/care/newspap.html Library of Congress, ''Preservation Measures for Newspapers'']
*[https://www.sl.nsw.gov.au/research-and-collections/building-our-collections/caring-collections/storage-newspapers State Library of Victoria, Storage of newspapers.]

'''Paper (including programmes, brochures)'''
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_papier.pdf FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/paper.html Library of Congress, Care, Handling, and Storage of Works on Paper.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]

== What to do with large formats? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* It’s best to store large paper formats such as posters, drawings, lighting plans, etc. in drawers designed specifically for this purpose (map/poster cabinets). These are available up to A0+ format (1600mm x 841mm). Metal cabinets with a powder coating dried at high temperature are best.
* Multiple paper documents can be stored in a single drawer, but make sure you don’t overfill them as this can put too much pressure on the documents at the bottom.
* Take into account that you need to be able to put documents in the cabinet and take them out again quickly and easily.
* If you’re storing documents of assorted sizes together in one drawer, place the largest ones at the bottom.
* It’s best to protect delicate documents in an (acid-free) cover.
</div>

'''You can find map cabinets at:'''
*Bruynzeel Storage Systems, https://bruynzeel-storage.nl/archief/
*Magista, https://www.magista.com

'''Acid-free boxes and covers:'''
* Acid-free print or picture boxes or covers can offer a solution if you don’t want to or can’t buy storage drawers.
* It’s better not to keep more than ten documents in one cover.

'''You can find acid-free archive boxes and covers at:'''
*State Archives of Belgium, http://www.arch.be/index.php?l=en
*CAMI https://www.cami-nv.com/en
*JANSSEN WIJSMULLER https://www.jwb.nl/en
*LA ROUTE DU PAPIER https://laroutedupapier.com/nl/welkom/

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.nedcc.org/free-resources/preservation-leaflets/4.-storage-and-handling/4.9-storage-solutions-for-oversized-paper-artifacts Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.]
*[https://velehanden.nl/img/uploads/projecten/picvh_gnt_tagging/invoerinstructie.pdf Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.]

== How to store film and video? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store audiovisual materials upright (like books on a bookshelf) in cool, stable conditions. A temperature of 18°C is suitable for both optical discs and magnetic tapes.
* Always store these materials in their boxes. Make sure the boxes remain free of dirt and dust.
* Never stack optical discs on top of each other or package them together, and also make sure they cannot lean against each other.
* Keep magnetic tapes away from strong magnetic fields such as loudspeakers and other cathode-ray tubes.
* Keep the storage area free from dust and away from direct sunlight.
* Fully rewind magnetic tapes before storing them, and disable the record tab to prevent unwanted erasure in the future.
* Use a pen with a soft tip for labelling. For optical discs, we recommend only writing in the transparent inner circle where no data is stored.
</div>

<blockquote>Avoid using adhesive labels on optical discs.</blockquote>

'''You can find more information via the references below:'''
*[http://www.edavid.be/davidproject/teksten/DAVIDbijdragen/Magnetische_dragers.pdf BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.]
*[https://s3.amazonaws.com/verzekerdebewaring/aflevering_audiovisueel_materiaal.pdf FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/sound-recordings National Library of New Zealand, Sound Recordings.]
*https://knowyourcarrier.com/

== How to store photos? ==

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your photos in a dark place (avoid light), flat in boxes, and do not use any glue, photo albums, staples, rubber bands...
* Use a pencil on the back of the photo to label it.
</div>

'''You can find more information via the references below:'''
*[https://www.arch.be/docs/brochures/fotoarchief.pdf BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011.]
*[https://faro.be/kennis/materialen/fotografisch-materiaal Erfgoedwijzer, Fotografisch materiaal.]
*[https://cemper.be/assets/documents/Beiaard/20121009_Leidraad-beiaardiers_geheel.pdf MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.]
*[https://natlib.govt.nz/collections/caring-for-your-collections/caring-for-collections-guides/photographs-caring National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.]
*[https://www.loc.gov/preservation/care/photo.html ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.]

== How to store (large) objects? ==

In addition to building an archive, as an artist or organisation you’ll also collect objects such as props, hardware, tools and models. It’s important to keep a record of all this heritage and manage it properly in separate collections.

You can find more information via the links below:

'''Various materials (stone, wood, plastic...)'''
*[https://faro.be/verzekerde-bewaring FARO, Verzeker de Bewaring.]

''Models'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussels.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]

<div class="mw-translate-fuzzy">
'''Theatre puppets'''
*KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
*SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides].

'''Performance Props'''
*Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013
</div>

== How to store textiles?

<div class="mw-translate-fuzzy">
* Store your textiles flat in a box or rolled up if you don’t have enough space (not including costumes). Avoid folding!
* Do not store textiles dirty; this attracts pests.
* Protect costumes from direct sunlight and other bright light. Otherwise the fibres become brittle and break down, and the colours fade.
* Never store textiles in a plastic cover or bag without ventilation; plastic doesn’t let air through, so condensation can form inside when the temperature changes. This moisture then has nowhere to go, causing mould to form which can damage the fibres.
* Roll up costumes on acid-free rolls or lay them flat if there’s enough space. Always cover or wrap them. Fill folds with rolls of silk paper to prevent breakage. If you hang the garments on hangers or a clothes rack, make sure each item is properly supported. The rack or wardrobe also needs to be large enough to avoid creasing and folding.
* Hang all costumes on identical hangers. You’ll be surprised how much space this saves!
* You can wrap textiles in clean white cotton sheets, acid-free paper or boxes, or clean and breathable materials such as Tyvek. The Royal Theatre of La Monnaie has created a handy pattern for you to make your own covers out of Tyvek, which you can request via contact@cemper.be.
* Keep wardrobes free of dust and ensure regular movement to disturb and get rid of any moths.
* Hang cedarwood blocks between the costumes rather than mothballs. This is cheaper and better for the environment. Instead of replacing the blocks every year, you can treat them with a mixture of cedar and lavender oil every three to four months. It’s much more enjoyable performing in costumes that smell good and not like mothballs!
* If you find any moths, place your textile in a plastic bag, squeeze out as much air as possible and seal tightly. Then place in the freezer for two weeks. After these two weeks, let it defrost gradually, remove the plastic bag as soon as possible, and continue to leave to dry as normal. Never use a hairdryer to speed up the process!
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
More info:
*FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.
*Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.
*Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.
*AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
*BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, London, 2007.
*CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le
cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
*CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
*CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
*CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.
*GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
*Instituut Collectie Nederland, Kostuumscollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.
*QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (May 2011), pp. 40-53.
Based on tips from restorer Maria Springael and An De Mol, costume manager at NTGent.
</div>

<div class="mw-translate-fuzzy">
''Flags'''
*Erfgoedcel CO7, ''Wat en hoe-boekje: Vlaggen'', Ieper, 2010, .
*Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen for vlaggen.
</div>

[[Categorie: 4. Materieel bewaren/en]]
[[Categorie: Primaire Tools/en]]
''Auteur: Evi Bert (CKV)''

Translations:Materiële bewaring van je fysiek archief/21/en

2025-01-31T14:14:28Z

Birthe Verscuren:

''Models'''
*VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussels.
*[https://www.amvb.be/sites/default/files/2018-07/Arduin02pr.pdf QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.]