Tracks - Gebruikersbijdragen [nl]

Slotintervisie pilootprojecten nalatenschappen

2025-12-16T08:38:21Z

ChristopherDeKeyser: Auteurs toegevoegd.

[[Bestand:20251104 IntervisiePanelgesprek.jpg|miniatuur|Panelgesprek fondsenwerving]]
Op 4 november organiseerden AMVB, CEMPER, CKV en VAi een intervisiedag voor [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed de 25 pilootprojecten nalatenschappen]. Deze dag stond in het teken van de toekomst: hoe ga je verder na het pilootproject? We verwelkomden zo’n vijftig deelnemers. Hier lees je het verslag van de dag.

== Stellingen ==
We begonnen de dag met enkele stellingen om het ijs te breken. Veel projecten konden niet alles doen wat ze hadden gepland of komen nog altijd nieuw materiaal tegen, maar bijna iedereen is tevreden met het resultaat en waar ze nu staan. De meeste projecten hebben ook ideeën over wat ze zouden doen na het pilootproject.

== Getuigenissen ==

=== Nalatenschap van Ado Hamelryck (Caro Thoelen) ===
Daarna kwamen drie pilootprojecten aan bod die getuigden over de resultaten en output van het pilootproject en wat hun verdere plannen zijn. Eerst kwam Caro Thoelen aan het woord, die getuigde over de nalatenschap van Ado Hamelryck. Als deel van haar lerarenopleiding ontwikkelde ze educatieve pakketten voor lager en secundair onderwijs en het deeltijds kunstonderwijs. Je kunt deze pakketten vinden op [https://ecru.be/nieuws-detail/lesbundels-ado-hamelryck/ de website van ECRU]. Ze besprak tijdens de intervisie haar lespakket voor het lager onderwijs.

Caro ontwikkelde haar pakket voor de lessen muzische vorming rond de thema’s beeld, muziek en media. Ze stelde telkens lesdoelen op, gekoppeld aan de eindtermen cultureel bewustzijn. Zo kunnen leerkrachten inschatten hoe het pakket past in hun lessenplan en kunnen ze er direct mee aan de slag. Daarnaast creëerde ze nog diverse hulpmiddelen voor leerkrachten, zoals een evaluatiefiche, lesdoelen met verschillende moeilijkheidsgraden en een video met het lesverloop.
[[Bestand:20251104 CaroThoelen.jpg|miniatuur|Caro Thoelen tijdens haar presentatie]]
Voor de les beeld leerden de leerlingen over compositie, lijndikte en lijnsoorten. Vervolgens konden ze zelf met lijnen experimenteren. Ze kregen ook informatie over Ado Hamelryck als kunstenaar. Voor de les muziek gingen ze in groepjes aan de slag om, geïnspireerd door een werk van de kunstenaar, zelf iets te creëren met body percussion. Het herhalen van motieven stond hierin centraal. Ten slotte deden de leerlingen zelf onderzoek naar Ado Hamelryck en zijn oeuvre tijdens de les media, en ontwierpen ze een eigen poster of flyer over hem.

=== Nalatenschap van Wim Henderickx (Bea Steylaerts & Hannes Vanlancker) ===
Als tweede vertelden Bea Steylaerts en Hannes Vanlancker over de nalatenschap van Wim Henderickx. Zij hebben zeer veel kunnen doen, ook al zijn ze niet klaar geraakt. Ze beschreven het fysiek archief op stuk- of mapniveau, waarbij het een echte meerwaarde was dat Wim zeer geordend werkte. Ze willen nu alles zuurvrij bewaren. Ze fotografeerden en beschreven ook zijn instrumentencollectie. Daarnaast beschreven ze het digitaal archief per compositie, met telkens linken naar ander materiaal zoals schetsen en notities. Hiervoor bouwden ze een databank. Op deze manier hebben ze een integrale catalogus kunnen samenstellen, inclusief onuitgegeven werken.

Recent hebben ze de Stichting Wim Henderickx opgericht, om zich te omringen met mensen die kunnen helpen om toekomstige projecten uit te voeren. Ze maakten ook een [https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx?authuser=0 nieuwe website], ter vervanging van de verouderde website die reeds bestond, en zijn betrokken bij diverse onderzoeksprojecten. Daarnaast zal Diederik Glorieux, de assistent van Wim, zijn onafgewerkte composities voltooien en verschijnt eind 2027 een biografie. Ze namen interviews af om alles juist te kunnen contextualiseren en zetten een festival op waarin Wims oeuvre zal uitgevoerd worden.

In de toekomst willen ze in de databank geautomatiseerd de instrumentatie per werk aanduiden. Vanuit de annotaties van Wim bij zijn composities zullen er ook nieuwe uitgaven verschijnen, en ze plannen orkestraties en arrangementen voor andere bezettingen, iets wat Wim zelf ook vaak deed. Daarnaast willen ze ook zijn ideeën en praktijk laten voortleven, onder andere door die te documenteren en de compositiestage die hij oprichtte verder te zetten.

=== Nalatenschap van Lucien De Roeck (Jean-Michel Meyers) ===
Ten slotte kwam Jean-Michel Meyers getuigen over de nalatenschap van Lucien De Roeck. Aanvankelijk wilde hij 8000 documenten digitaliseren, maar het Vlaams Architectuurinstituut waarschuwde hem dat dit te ambitieus zou zijn. Vooral de inventarisatie die eraan vooraf ging, kostte veel tijd. Hiervoor moest hij ook een termenlijst opstellen voor grafisch ontwerp, want de termenlijsten van bijvoorbeeld het VAi waren daar niet op toegespitst. Dankzij deze inventarisatie kon Jean-Michel ontwerpen koppelen aan het eindresultaat. Het archief werd ook aangevuld met werk dat niet was bijgehouden in het eigen archief, maar wel elders.

Uiteindelijk beschreven en scanden ze zo’n 6100 documenten. Om het archief breder bekend te maken, maken ze nog een podcast en postkaarten. Alle documenten worden ook op een website ontsloten, waarbij de beschrijving wordt gekoppeld aan het beeld. Nu is het doel om een bewaarinstelling te vinden waaraan ze het archief kunnen overdragen.

== Juridisch kader bij een artistieke nalatenschap (Stijn Michielsen) ==
Na de 3 getuigenissen gaf Stijn Michielsen (Cultuurloket) een samenvatting van de juridische aspecten die komen kijken bij een nalatenschap. Daarbij stelde hij 3 centrale vragen:

# Wat behoort tot je nalatenschap?
# Wat als je niets regelt?
# Wat kan je zelf ondernemen?

Het antwoord op deze 3 vragen vormt ook een stappenplan om een juridisch kader uit te werken. Ten eerste moet je je nalatenschap inventariseren en waarderen. Wat behoort tot je nalatenschap? Dat kan gaan om archief, kunstwerken, je atelier, je privévermogen, rechten, … Door aan al deze onderdelen verschillende waardes toe te kennen, kun je een doordachte keuze maken voor de meest geschikte juridische structuur.

Ten tweede denk je best na over wat er zal gebeuren als je niets onderneemt. In principe geldt dan het erfrecht en komt je nalatenschap bij je erfgenamen terecht. Zij kunnen die aanvaarden of weigeren. Als ze aanvaarden, moeten ze erfbelasting betalen. Het bedrag hangt af van de woonplaats van de overledene en de graad van verwantschap: hoe verder de verwantschap, hoe hoger de belasting.

Als je meerdere erfgenamen hebt, is er een reële kans op versnippering. Erfgenamen kunnen ervoor kiezen om de nalatenschap collectief te bewaren (‘onverdeeldheid’), maar ze kunnen op elk moment uit de onverdeeldheid treden, bijvoorbeeld als er verschillende ideeën zijn over wat er met de nalatenschap moet gebeuren.

Als je een hoge erfbelasting wilt vermijden, kun je ervoor opteren om de activiteiten verder te zetten in een familiale onderneming, om weg te schenken voor het overlijden, of een rechtspersoon op te richten. In deze gevallen is de belasting lager.

Als je ervoor kiest om wel iets te ondernemen, heb je verschillende opties.

* Een testament treedt in werking bij overlijden en kun je tijdens je leven herschrijven. Je kunt je testament opmaken bij een notaris of ‘met de hand’. Van wat je bij je overlijden nalaat, is sowieso de helft voorbestemd voor je kinderen. Met de andere helft mag je doen wat je wilt. Je betaalt een lagere erfbelasting als je nalaat aan de overheid, een vzw of een stichting.
* Een schenking doe je bij leven. Als de schenking wordt aanvaard, kun je hier niet meer op terugkomen. Je kunt schenken met een notariële akte of een handgift, maar een huis of atelier moet je altijd via een notaris schenken. Bij een notaris betaal je altijd schenkbelasting. Die is lager dan de erfbelasting en heeft ook een verminderd tarief voor schenking aan een vzw, stichting of de overheid. Bij een handgift betaal je enkel schenkbelasting als je de gift registreert, maar als je níét registreert en de schenker overlijdt binnen de vijf jaar, moet je toch erfbelasting betalen.
* Je kunt een controlestructuur oprichten. Op deze manier kun je versnippering tegengaan en is je nalatenschap geen deel van je privévermogen, waarop je belast wordt. Via een positie in het bestuur kun je nog controle behouden. Bij zo’n structuur komen wel administratieve formaliteiten en kosten kijken waar je rekening mee moet houden.[[Bestand:20251104 MarietCalsius.jpg|miniatuur|Interactie vanuit het publiek]]

Als je ervoor kiest om een juridische structuur op te richten, heb je opnieuw verschillende mogelijkheden, zoals een maatschap of een stichting. Alle informatie over deze structuren kun je nalezen in de [https://www.cultuurloket.be/kennisbank/bescherming-van-je-creatie/zakelijke-omkadering-van-je-artistieke-nalatenschap brochure die Cultuurloket opstelde over nalatenschappen]. Je kunt verschillende structuren combineren, bijvoorbeeld een vennootschap voor de materiële eigendom, maar een vzw voor de gebruiksrechten. Je formaliseert dit in juridisch bindende documenten, waarvoor je je best laat begeleiden. Je stelt ook best een cultureel ondernemingsplan op voor zaken zoals kosten, personeel, verzekering, …

Na de presentatie van Cultuurloket was er nog uitgebreid de kans om vragen te stellen. Hier werd vooral ingegaan op de kwestie van het ‘waarderen’. Hoe bepaal je de waarde van partituren of choreografieën? In principe mag je dit zelf inschatten, maar als de fiscus oordeelt dat de nalatenschap te laag gewaardeerd is, kan die dat betwisten. Het is belangrijk om ook de rechten mee te nemen binnen de waardebepaling. Sowieso is het belangrijk dat je een werk niet binnen het jaar voor meer geld verkoopt dan de waarde die je hebt opgegeven. Financiële gegevens zoals een verkoopprijs kunnen ook een aanduiding van de waarde van een werk zijn.

== Duurzame bewaring van kunstenerfgoed – Casus Archief Philippe Van Snick (Benedicte Goesaert & Veerle Soens) ==
We startten de namiddag met een presentatie van Benedicte Goesaert (Philippe Van Snick Estate) en Veerle Soens (KB45, Boekentoren UGent) over de overdracht van het archief van beeldend kunstenaar Philippe Van Snick aan de Boekentoren UGent, elk vanuit hun eigen perspectief.

Philippe Van Snick was een in Gent geboren beeldend kunstenaar die lange tijd in Brussel woonde en werkte. Na zijn overlijden in 2019 richtte de familie in 2020 de Philippe Van Snick Estate op om zijn nalatenschap te beheren. Daarbij werd een onderscheid gemaakt tussen het artistieke oeuvre, dat wordt beheerd door een burgerlijke maatschap, en het archief, dat onder het beheer van een vzw valt. Benedicte raakte vanaf het begin betrokken bij de estate als zelfstandig curator en kunstadviseur.

KB45, ''Kunst in België sinds 1945'', is een onderzoeksgroep binnen de UGent die de situatie van hedendaagse kunst in België in kaart brengt en in een breder historisch en artistiek perspectief plaatst. De groep focust op kunsthistorisch onderzoek op basis van primaire bronnen en op archiefzorg ter ondersteuning van dat onderzoek, in nauwe samenwerking met de Boekentoren.

In 2023 zag de estate de Pilootprojecten Kunstenerfgoed als een opportuniteit om concreet aan de slag te gaan met de nalatenschap van de kunstenaar. In het kader van dit project droeg de estate een deel van het archief van Van Snick via een vrijwillige handgift over aan de Boekentoren, onder begeleiding van KB45. Voor de estate betekende dit een belangrijke stap: van denken naar doen. Voor Marijke (de partner van Van Snick) was beginnen aan dat proces het moeilijkste. Door de overdracht kon de estate een deel van de zorg uit handen geven. Het archief zou voortaan duurzaam en veilig bewaard worden en toegankelijk zijn voor onderzoek.

Ook voor KB45 en de Boekentoren bood het verwerven van het archief een grote meerwaarde. Door de estate te begeleiden bij het verwerken, waarderen en voorbereiden van het archief, werd niet alleen expertise gedeeld maar ook een vertrouwensband opgebouwd. Dat vormt de basis voor verdere samenwerking met de estate en het verkennen van onderzoeksmogelijkheden.

Het project verliep in drie fasen:

* Voorbereiding binnen de estate: In een eerste fase ging de estate zelf aan de slag met het archief. Alles werd genummerd, verpakt in zuurvrij materiaal en voorzien van een basisbeschrijving. Tijdens dit proces kwamen ook waarderingsvragen naar boven, zoals: behoren bepaalde schetsen tot het archief of eerder tot het artistieke oeuvre? Waar trekken we de grens tussen schets en kunstwerk? Wat doen we met deze stukken?
* Overdracht aan de Boekentoren: Na de feitelijke overdracht werden de interne protocollen en procedures van de Boekentoren toegepast. Er werd een archiefschema opgesteld en hiërarchische beschrijvingen gemaakt op stukniveau volgens de ISAD(G)-standaard. De stukken werden gedigitaliseerd, zuurvrij verpakt en opgeborgen.
* Archief online en onsite aanbieden: In de huidige, derde fase wordt het archief zowel online als ter plaatse toegankelijk gemaakt. Voor digitale ontsluiting klaart de Boekentoren ook de rechten die gelden op het materiaal. Ondertussen is een deel van het materiaal reeds raadpleegbaar via de website archiefphilippevansnick.be.

== Panelgesprek fondsenwerving ==
Aansluitend vond een panelgesprek over alternatieve financiering plaats. Het gesprek belichtte verschillende ervaringen en uitdagingen bij fondsenwerving binnen de culturele sector. Panelleden waren Hans Roels (Logos Foundation), Leo Victor (Veerle Rooms Foundation) en Charlotte Rachels (testament.be). Het gesprek werd in goede banen geleid door Jelena Dobbels (FARO).

=== Organisaties en juridische structuren ===
De Logos Foundation ontstond in 1968 vanuit een groep geluidskunstenaars en werd in 1977 omgevormd tot een stichting van openbaar nut, zodat de muziekinstrumenten en klankinstallaties eigendom werden van de stichting en niet langer van de individuele kunstenaars. De stichting bezit momenteel twee gebouwen en het huis van de twee oprichters zal na hun overlijden aan de stichting geschonken worden. Daarnaast beheert de stichting een grote collectie van ongeveer 300 instrumenten.

De Veerle Rooms Foundation is een private stichting opgericht in 2012 rond het werk van grafica Veerle Rooms. De kunstenares wilde op deze manier haar werk en technieken doorgeven aan toekomstige generaties. Haar eigen werken, evenals een collectie werken van andere internationale kunstenaars, samen met haar woning en atelier, werden aan de stichting geschonken.

Testament.be heeft als missie om Belgen te sensibiliseren om een goed doel op te nemen in hun testament. Daarnaast ondersteunt de organisatie haar leden via workshops, events en een juridische helpdesk bij het verwerven van legaten uit erfenissen. Het lidmaatschap bij testament.be is betalend maar solidair.
Charlotte wees erop dat legaten best niet worden ontvangen door een privépersoon, maar via een geschikte juridische structuur. Aangezien de wetgeving hierrond regelmatig wijzigt, is het aangewezen om hierover advies in te winnen van een jurist.

=== Inkomsten van de stichtingen ===
Voor zowel de Logos Foundation als de Veerle Rooms Foundation speelt vrijwilligerswerk een cruciale rol.

De Logos Foundation verloor in 2017 haar werkingssubsidies. Momenteel zijn er drie medewerkers in dienst, aangevuld met freelancers, de oprichters die nog vrijwillig actief zijn en een tiental langdurige vrijwilligers. Verder genereert de stichting inkomsten uit projectsubsidies en eigen activiteiten, zoals concerten en tentoonstellingen. In het verleden bracht de stichting ook een tijdschrift uit. Sinds het stopzetten daarvan merkt de organisatie dat het moeilijker wordt om een gemeenschap rond de werking op te bouwen.

De Veerle Rooms Foundation draait volledig op vrijwilligers. Dit zijn vooral (oud-)leerlingen en medewerkers van Veerle Rooms. Een grote uitdaging hierbij is dat deze mensen naast hun eigen carrière maar beperkte tijd kunnen investeren in de werking. De stichting haalt bijkomende inkomsten uit een vriendenwerking. Hoewel dit niet de grootste inkomsten genereert, blijft het aantal leden stabiel. De organisatie benadrukt hierbij het belang van teruggeven aan de leden. Dit doen ze bijvoorbeeld door jaarlijks een grafisch werk van een artist in residence aan te bieden.

=== Alternatieve financiering en giften ===
Beide stichtingen dachten ook al na over alternatieve financiering zoals giftenwerving.

De Logos Foundation ontvangt vooral giften van mensen die nauw betrokken zijn (of waren) bij de werking. Eerdere pogingen om structureel meer inkomsten te verwerven via giften bleken moeilijk vol te houden op lange termijn.

Ook bij de Veerle Rooms Foundation komt het merendeel van de giften uit de vriendenkring. Leden hiervan zijn voornamelijk personen waar Veerle Rooms mee samenwerkte of kennissen van haar leerlingen. De stichting vraagt zich af of ze de inzet van deze mensen gaat kunnen behouden als de persoonlijke band met Veerle Rooms vervaagt.

=== Hoe kan je financierders overtuigen van jouw project? ===
De Hogeschool Gent onderzoekt in samenwerking met testament.be het geefgedrag van de Belg in de legatenbarometer. 24% van de Belgen die openstaan voor het opnemen van een goed doel in hun testament zou cultuur als mogelijke bestemming overwegen. Er blijft dus nood aan verdere sensibilisering rond dit thema.
Charlotte gaf enkele tips voor het aantrekken van giften. Ten eerste gaf ze aan dat het belangrijk is om je werking in de kijker te zetten. Zo kan je bijvoorbeeld de impact van een gift tonen aan bezoekers of uitpakken met materialen die je bewaart. Daarnaast is het belangrijk om de drempel voor giften te verlagen en schenkingen te durven vragen. Begin bij het toevoegen van een ‘steun’-knop op de website. Tot slot is het ook aangeraden om hier consequent over te communiceren en dat niet slechts éénmalig te doen.

=== Slotbeschouwing ===
Voor kleine stichtingen blijft het een evenwichtsoefening hoeveel tijd en middelen ze kunnen investeren in fondsenwerving. Zowel sprekers als publiek benadrukten dat de tijd die wordt gestoken in het aantrekken van giften of het schrijven van een projectsubsidiedossier ook een investering is, die niet altijd opweegt tegen de opbrengst.

Daarom klonk de oproep aan de overheid om sterker na te denken over hoe zij de overgang van levende kunstpraktijken naar erfgoedpraktijken kan begeleiden en ondersteunen.

== Structurele werking - Bressers Architecten ==
Na de pauze gingen we in op hoe aandacht voor het archief wordt ingebed in de structurele werking. We hadden hiervoor Karen Vannieuwenhuyze te gast van Bressers Architecten, een van de oudste architectenbureaus van België. Bressers bewaart zijn eigen architectuurarchief. De inhoud gaat terug tot de oprichting in 1925 door Adrien Bressers (1897-1986) en loopt tot op vandaag. De waardevolle collectie, die zo’n 100 jaar Vlaamse restauratie- en architectuurpraktijk bestrijkt, omvat bouwtekeningen (schetsen, ontwerpplannen, presentatietekeningen zoals aquarellen, technische tekeningen...) en administratieve projectdossiers (briefwisseling, bestekken, foto’s...).

Bressers voerde tijdens de tweede ronde (2024/2025) een pilootproject uit. Het pilootproject focuste op het oude archiefgedeelte van de collectie (periode Adrien Bressers). Gezien de aard en toestand van de bouwtekeningen was de ontsluiting van deze stukken het meest urgent. De op maat van het bureau ontwikkelde beheermethodologie (basisbeschrijving en -digitalisering, waardering, gedetailleerde beschrijving, hoogwaardige digitalisering en online ontsluiting) werd aan de hand van drie casestudies, die elk zo’n tien projecten omvatten, getest en geëvalueerd. Het project streefde naar een duurzame methode die niet enkel een inhaalbeweging voor de volledige Bresserscollectie mogelijk maakte, maar ook andere architectenbureaus inspireert. Daarnaast was het pilootproject een opstap naar een vlotte ontsluiting van de collectie naar de buitenwereld toe.

Uit het project namen ze verschillende inzichten mee:

* Het aantal bouwtekeningen op voorhand inschatten is moeilijk, bv. ter voorbereiding van digitalisering.
* De waarde van de collectie is nu duidelijker, zowel intern als extern: intern voor de identiteitsvorming van het bureau, bv. om duidelijk te maken dat ze meer hebben gedaan dan enkel restauratiedossiers waarmee ze traditioneel geassocieerd worden, extern bv. in het kader van toegankelijkheid.
* Het netwerk van Bressers is versterkt en uitgebreid: naast de onroerend-erfgoedsector ook binnen de cultureel-erfgoedsector waar ze voor aanvang van het project minder linken mee hadden, en eveneens met de academische sector i.v.m. onderzoek van studenten.
* Bressers stelde vast dat ze in tegenstelling tot een klassieke erfgoedorganisatie best veel diverse profielen in huis hebben (personeelsleden met diverse vormen van expertise). Dit is handig om bv. een thesaurus op te stellen.

Er kwamen ook enkele uitdagingen naar voren:

* Digitaliseren is duur: dit was het voornaamste doel van het project en hiervoor werd een projectmedewerker aangeworven. Intussen is het project afgelopen en is deze medewerker vertrokken. Daardoor is het nu moeilijk om te metadateren binnen de structurele werking, want dat kost alleen maar tijd en (financiële) middelen.
* Een werking opzetten met stagiairs en vrijwilligers is tijdsintensief om hen passend te kunnen begeleiden. Er zijn bv. handleidingen nodig want stagiairs en vrijwilligers zijn zelf geen experten.
* Ontsluiting zorgt voor extra werk: er komen nu veel meer vragen van externen binnen en dat zorgt voor extra werk waarvoor ook een tariefplan moet worden opgesteld.

Nu het project is afgelopen, probeert Bressers de ontsluiting op te nemen in de structurele werking van het bureau, al blijft dit moeilijk:

* Er zijn in principe wel enkele werkuren vrijgemaakt voor archiefwerk, maar als er veel ander werk is, krijgt dat ander werk prioriteit.
* Er is een vzw opgericht (makkelijk om bv. vrijwilligers aan te trekken), maar de financiering daarvan komt voorlopig enkel vanuit het architectenbureau zelf.
* Financiering van de archiefwerking blijft een uitdaging. Door een jaar intensief met projectmiddelen te hebben gewerkt, zijn externe mogelijkheden allerhande wel duidelijker geworden, bv. op vlak van inzetbaarheid van jobstudenten en de verschillende mogelijke projectsubsidiekanalen en aan welke voorwaarden elke subsidielijn moet voldoen. Bressers stelt wel vast dat de budgetten per subsidielijn beperkt zijn en variëren afhankelijk van het type subsidielijn. Daarenboven vergt het heel wat tijd om een project uit te schrijven in functie van de beoogde subsidielijn. Het is ook noodzakelijk om alles op voorhand hiervoor goed te budgetteren en een tijdsindeling te maken. Gelukkig hebben ze hierin wel wat ervaring door het pilootproject.

Bressers besloot met dankbaarheid voor wat er kon gebeuren met de middelen die via het pilootproject werden verworven. Het project bracht grote motivatie teweeg binnen het bureau en de zin om ondanks beperkte tijd en middelen voort te doen. Het is nu de uitdaging om het werk van het voorbije jaar te bestendigen.

== Getuigenis over het schrijven van een biografie - Publicatie Luc Brewaeys ==
De volgende presentatie ging in op het schrijven van een biografie. Als casus hiervoor ging Melissa Portaels in op het pilootproject (2024/2025) rond het oeuvre van componist Luc Brewaeys (1959-2015), een van de belangrijkste Vlaamse componisten van zijn generatie met internationale uitstraling. Als symfonicus pur sang vormen zijn acht symfonieën de hoeksteen van zijn oeuvre. Brewaeys’ muziek is gekend voor zijn virtuositeit, wervelende klanken en ongehoorde klankkleuren: honderden dansende noten kleuren de bladspiegel van zijn partituren. Hoewel het handschrift van Luc Brewaeys onberispelijk is, waren de handgeschreven partituren van diens symfonieën onvoldoende toegankelijk voor orkesten. In dit project nam Stichting Donemus Beheer de digitalisering van het materiaal op zich dat nog niet in digitale muzieknotatie was omgezet. Naar aanleiding van het 10-jarig overlijden van de componist zal van november 2025 tot april 2026 het festival Fasten Seat Belts verschillende composities ten uitvoer brengen in binnen- en buitenland.

Daarnaast werden via diepte-interviews gesprekken gevoerd met personen die nauw betrokken waren bij Brewaeys’ werkproces om meer inzicht te krijgen in de intenties en muzikale taal van de componist, aangezien er geen schetsen of kladversies van de symfonieën beschikbaar zijn. Brewaeys had tijdens zijn carrière zelf wel heel wat interviews gegeven die zijn muzikale taal duiden. Zo weten we bv. dat hij alles eerst in zijn hoofd uitdacht en het dan pas opschreef - vandaar dat er geen schetsen zijn. De interviews met de entourage van Brewaeys vormen de basis van een reizende tentoonstelling en een publicatie (aangeboden als randactiviteit bij het festival Fasten Seat Belts) waarmee een diepe duik genomen kan worden in de fascinerende partituren en kleurrijke muzikale taal van Luc Brewaeys.

De publicatie moet vooral de persoonlijkheid en het artistiek werk van Brewaeys vatten. Het werd dus geen klassieke biografie, wel een publicatie waarin via verschillende persoonlijke invalshoeken andere aspecten van de carrière en persoonlijkheid van de componist belicht worden. De publicatie moet daarom vooral zijn enthousiasme uitdragen. De titels uit de publicatie zijn quotes uit interviews met Brewaeys zelf, telkens over een ander aspect van zijn muziek. Om een samenhangend geheel te krijgen, werd wel wat vrij omgegaan met de citaten. De invulling van de publicatie gebeurde voorts aan de hand van zeven interviews, telkens vanuit een ander aspect van de carrière van Brewaeys. Er werd hiervoor met andere dirigenten, componisten, uitvoerders en zangers gepraat, zowel over de muzikale taal (bv. over het spectralisme en hoe Brewaeys dit invulde, of over hoe bepaalde muzikale effecten werden vormgegeven binnen een bepaalde orkestbezetting, of over hoe elektronische muziek in het kleurenpalet werd geïntegreerd), de samenwerking met Brewaeys alsook diens persoonlijkheid.

Elk interview duurde 1 à 2 uur. Opvallend was dat bepaalde zaken anders verteld werden door verschillende respondenten, wat de specificiteit van mondelinge bronnen en hoe ermee om te gaan benadrukt. Van de interviews worden samenvattende artikelen gepubliceerd op [https://www.lucbrewaeys.com/interviews de website van Luc Brewaeys]. De drie interviewers selecteerden hiervoor zelf de highlights uit de gesprekken. De volledige transcripties kunnen worden opgevraagd.

== Slotwoord Departement Cultuur, Jeugd en Media ==
Het slotwoord van de dag werd verzorgd door Laurence De Bolle van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, initiatiefnemer van de pilootprojecten. DCJM blikte even terug op de voorbije jaren en bedankte iedereen - projectuitvoerders en projectpartners - voor dit leerrijke traject. Er zijn bruggen gebouwd en er is een motor aangeslagen in Vlaanderen omtrent kunstenerfgoed. De noodzaak hiervoor werd in 2022 steeds duidelijker, aangezien steeds meer hedendaagse kunstenaars hun oeuvre aan het afronden waren, maar het ontbrak aan een beleidskader om iets rond deze nalatenschappen te ondernemen. Regelgeving rond archiefzorg was vooral gericht op de kunstinstellingen en niet op andere actoren. De pilootprojecten probeerden daarentegen iedereen te bereiken en dit resulteerde in meer dan 90 projectaanvragen over de twee rondes heen en dit uit zeer diverse disciplines. Daarvan werden er 25 gehonoreerd. De projectdoelen waren eveneens zeer divers. Elk project had zijn eigen uitdagingen en samenwerkingen met erfgoedspelers bleken essentieel. Samen zorgden we voor een nieuwe invulling van het begrip ‘kunstenerfgoed’. De online inspiratiegids [https://departement-cjm.foleon.com/cultuur/aanbevelingen-in-de-omgang-met-artistieke-nalatenschappen/ Aanbevelingen in de omgang met artistieke nalatenschappen - Een leertraject met 25 pilootprojecten] biedt hiervan een mooie samenvatting.

Het beleid heeft zelf ook veel geleerd:

* Samenwerkingen zijn nodig.
* Kennisdeling is nodig, bv. over waardering.
* Er is tijd nodig voor reflectie.
* Emoties spelen een belangrijke rol.
* De waarde van de projecten lag niet enkel bij de projecten zelf, maar eveneens in dat de vonk is overgeslagen op de erfgoed- en kunstensector. Veel mensen willen nu aan de slag met kunstenerfgoed en zien wat mogelijk is.

DCJM ziet een nood voor de toekomst om verder te werken rond kunstenerfgoed. De nood was immers hoog, maar is dat nog steeds. Er komt dan ook een participatietraject aan waarin veel stakeholders bevraagd zullen worden. Wie wil wat doen (en wie doet wat al)? En hoe kunnen we deze initiatieven stroomlijnen tot een coherent geheel? Er zal hierbij niet top-down gewerkt worden, maar bottom-up, rekening houdende met hoe de erfgoedsector dit zelf georganiseerd wil zien. Bestaande bewegingen (positionering CKV enerzijds en initiatieven rond danserfgoed anderzijds), zullen hierin ook worden meegenomen. Tot slot ziet DCJM ook een noodzaak tot een overkoepelend platform rond kunstenerfgoed dat als eerste aanspreekpunt kan dienen binnen het decentraal model dat gehanteerd wordt binnen de dienstverlening en het collectiebeheer voor kunstenerfgoed.

''Auteurs: Christopher De Keyser ([[AMVB]]), Justine Van Gysel [[CEMPER|(CEMPER]]) en Birthe Verscuren [[CEMPER|(CEMPER]]).''

[[Categorie:Nieuws]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T15:04:20Z

ChristopherDeKeyser:

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘[https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed]’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|599x599px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV tijdens de masterclass omtrent het beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap|alt=]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Daarnaast zetten TRACKS-partners ook in op de algemene ondersteuning van de pilootprojecten. Tijdens de eerste ronde was het netwerk te gast als spreker op de masterclass van het Departement Cultuur, Jeugd en Media omtrent het thema ‘beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap’ (7 maart 2024). Tijdens de tweede ronde organiseerde het netwerk zelf twee intervisiemomenten.

Uit de begeleiding van de pilootprojecten blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.

Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]
==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals [https://www.vvbad.be/isadg ISAD(G)], voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de [https://www.iasa-web.org/cataloguing-rules IASA Cataloguing Rules], of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals [https://www.projectcest.be/wiki/Standaard:MARC MARC21] of [https://kennisbank.meemoo.be/standaarden/rda RDA]. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals [https://nl.wikipedia.org/wiki/Dublin_Core Dublin Core]. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus [https://www.discogs.com/ Discogs].
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen|599x599px]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector|599x599px]]
We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite ([https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx]).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.

[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]
''Auteurs: Christopher De Keyser ([[AMVB]]), Justine Van Gysel [[CEMPER|(CEMPER]]) en Nele Luyts [[CKV|(CKV).]]''
[[Categorie:Praktijkvoorbeelden]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T14:19:13Z

ChristopherDeKeyser:

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘[https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed]’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|599x599px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie door Departement Cultuur, Jeugd en Media).]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Uit hun begeleiding van de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.

Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]
==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals [https://www.vvbad.be/isadg ISAD(G)], voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de [https://www.iasa-web.org/cataloguing-rules IASA Cataloguing Rules], of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals [https://www.projectcest.be/wiki/Standaard:MARC MARC21] of [https://kennisbank.meemoo.be/standaarden/rda RDA]. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals [https://nl.wikipedia.org/wiki/Dublin_Core Dublin Core]. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus [https://www.discogs.com/ Discogs].
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen|599x599px]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector|599x599px]]
We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite ([https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx]).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.

[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]
''Auteurs: Christopher De Keyser ([[AMVB]]), Justine Van Gysel [[CEMPER|(CEMPER]]) en Nele Luyts [[CKV|(CKV).]]''
[[Categorie:Praktijkvoorbeelden]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T14:12:13Z

ChristopherDeKeyser:

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘[https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies-cultureel-erfgoed/projectsubsidies-cultureel-erfgoed/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed]’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|599x599px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie door Departement Cultuur, Jeugd en Media).]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Uit hun begeleiding van de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector|599x599px]]
Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.

==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals [https://www.vvbad.be/isadg ISAD(G)], voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de [https://www.iasa-web.org/cataloguing-rules IASA Cataloguing Rules], of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals [https://www.projectcest.be/wiki/Standaard:MARC MARC21] of [https://kennisbank.meemoo.be/standaarden/rda RDA]. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals [https://nl.wikipedia.org/wiki/Dublin_Core Dublin Core]. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus [https://www.discogs.com/ Discogs].
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen|599x599px]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.

We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite ([https://sites.google.com/view/nalatenschap-wim-henderickx/nalatenschap-wim-henderickx bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx]).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.

[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]
''Auteurs: Christopher De Keyser ([[AMVB]]), Justine Van Gysel [[CEMPER|(CEMPER]]) en Nele Luyts [[CKV|(CKV).]]''
[[Categorie:Praktijkvoorbeelden]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T14:04:09Z

ChristopherDeKeyser:

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|599x599px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie door Departement Cultuur, Jeugd en Media).]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Uit hun begeleiding van de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector|599x599px]]
Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.

==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals ISAD(G), voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de IASA Cataloguing Rules, of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals MARC21 of RDA. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals Dublin Core. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus Discogs.
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen|599x599px]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.

We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite (bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.

[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]
''Auteurs: Christopher De Keyser [[AMVB]], Justine Van Gysel [[CEMPER]] en Nele Luyts [[CKV]]''
[[Categorie:Praktijkvoorbeelden]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T13:50:30Z

ChristopherDeKeyser:

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|299x299px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie door Departement Cultuur, Jeugd en Media).]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Uit hun begeleiding van de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector]]
Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.

==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals ISAD(G), voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de IASA Cataloguing Rules, of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals MARC21 of RDA. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals Dublin Core. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus Discogs.
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.

We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite (bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.

[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]
[[Categorie:Praktijkvoorbeelden]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T13:49:36Z

ChristopherDeKeyser:

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|299x299px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie door Departement Cultuur, Jeugd en Media).]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Uit hun begeleiding van de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector]]
Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.

==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals ISAD(G), voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de IASA Cataloguing Rules, of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals MARC21 of RDA. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals Dublin Core. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus Discogs.
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.

We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite (bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.

<nowiki>[[Categorie:Praktijkvoorbeelden]]</nowiki>
[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]

Beschrijven bij de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed

2025-03-28T13:48:45Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden...'

Nu een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluit of reeds heeft afgesloten, wil het Departement Cultuur, Jeugd en Media extra ondersteuning bieden bij het zoeken naar goede praktijken om deze kunstenaarsnalatenschappen te borgen. Daarom startte de minister van Cultuur in 2023 een kunstenerfgoedtraject door middel van eenjarige ‘pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed’. Hierbij werden twaalf aanvragen uit verschillende kunstdisciplines gehonoreerd. In het voorjaar van 2024 volgde een nieuwe oproep waarbij opnieuw dertien aanvragen gehonoreerd werden.
[[Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg|miniatuur|299x299px|TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie door Departement Cultuur, Jeugd en Media).]]
Voor de aanvraag en uitvoering van de projecten werd samenwerking met actoren uit de cultureel-erfgoedsector sterk aangeraden. Op die manier raakten ook de TRACKS-partners betrokken. Uit hun begeleiding van de pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed blijkt dat het hebben van een beschrijving van het archief/de nalatenschap vaak de basis is van elk project. De doelen van de verschillende projecten verschillen dan wel, er kan niet gewerkt worden rond de nalatenschap zonder te weten wat deze inhoudt.

Hieronder geven we vijf concrete tips mee die als startpunt kunnen dienen voor kunstenaars, organisaties of erfgenamen om aan de slag te gaan met het beschrijven van hun kunstenaarsarchief. Aan de hand van twee voorbeelden geven we vervolgens aan hoe twee pilootprojecten aan de slag zijn gegaan en hoe de tips dus in de praktijk werden gebracht.

==Tip 1: Raadpleeg je netwerk==
Archiefzorg doe je best niet alleen. Je bent niet de enige met (context)informatie over je archief. Binnen een organisatie is het duidelijk dat ook (oud-)collega’s of oprichters unieke kennis over de organisatie bezitten. Misschien is er zelfs nog archiefmateriaal in privéhanden. Soms kunnen zij je ook vertellen over vroegere stappen die al ondernomen werden op het vlak van archiefzorg, bijvoorbeeld dat er ooit al een inventaris opgesteld werd van het fotomateriaal of dat een deel van het archief overgedragen werd aan een professionele bewaarinstelling. Ga dus na wat er al gedaan werd met betrekking tot archiefzorg. Kijk wat je daarvan kunt gebruiken voor je eigen doelstellingen. Bedenk dat wat in het verleden gebeurde, meestal vanuit een zekere logica gebeurde. Misschien kun je je daar nu niet meer in vinden, maar probeer de logica wel te begrijpen. Niet alles wat nu onlogisch lijkt, is daarom slecht of kan genegeerd worden.
[[Bestand:Intervisie.jpg|miniatuur|Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector]]
Ook voor individuele kunstenaars is het zinvol om je netwerk aan te spreken. Misschien zit er relevant archiefmateriaal in persoonsarchieven van mensen met wie je samenwerkte waarnaar je een link kunt leggen? Of misschien wil iemand met kennis over je carrière meehelpen bij het beheer van je archief? Tot slot kun je ook interviews afnemen om informatie te verzamelen die je archief aanvult. Dat kan helpen bij het documenteren van creatieprocessen en meer inzicht geven in je carrière of de geschiedenis van je organisatie.

==Tip 2: Weet waarom je beschrijft==
Wanneer je beschrijft, registreer je wat er in het archief zit. Je indexeert de verschillende onderdelen van het archief aan de hand van verschillende beschrijvingselementen, zoals type stuk, inhoud van het stuk en datum. De lijst van deze beschrijvingen geeft je een overzicht van wat er allemaal in het archief zit.

Er zijn meerdere redenen waarom je je archief zou willen beschrijven. Je kunt je collectie onder meer beschrijven omdat je het materiaal goed wilt beheren, omdat je stukken gemakkelijk wilt kunnen terugvinden, omdat je (delen ervan) wilt digitaliseren (vanwege de kwetsbaarheid van dragers), omdat je het materiaal wilt ontsluiten naar een breder publiek of om het over te dragen aan een professionele bewaarinstelling. Verschillende van deze doelen kunnen ook tegelijkertijd van toepassing zijn. Als er al een beschrijving bestaat, dan kan je netwerk je vaak duidelijk maken met welk doel deze beschrijving plaatsvond.
[[Bestand:Ado Hamelryck.jpg|miniatuur|Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck]]

De reden waarom je een archief beschrijft en het type archief dat je beschrijft, beïnvloeden de manier van beschrijven. Afhankelijk van het doel en het type archief, ga je namelijk andere beschrijvingselementen gebruiken. Er bestaan gestandaardiseerde sets van beschrijvingselementen, kortweg ‘standaarden’ genoemd, om beschrijvingen te uniformiseren en uitwisselbaar te maken. Zo bestaan er standaarden voor het beschrijven van archiefmateriaal zoals ISAD(G), voor het beschrijven van audio of audiovisueel materiaal zoals de IASA Cataloguing Rules, of voor het beschrijven van bibliografisch materiaal zoals MARC21 of RDA. Er bestaan ook algemenere standaarden voor het beschrijven van content zoals Dublin Core. Vaak bestaan deze standaarden uit enorm veel beschrijvingselementen of metadatavelden. Deze kunnen ingedeeld worden in verschillende soorten. Zo focussen sommige velden op inhoudelijke metadata, terwijl andere op vormelijke, technische, juridische, beheersmatige of nog andere types metadata focussen.

In de praktijk is het, zeker voor archiefvormers uit de kunstensector, niet altijd haalbaar of zelfs wenselijk om al die velden te gebruiken. De reden waarom je beschrijft, zal onder meer beïnvloeden welke standaard(en) min of meer in aanmerking komen, welke metadatavelden van deze standaard(en) je best wel of niet gebruikt, hoe gedetailleerd je het materiaal beschrijft en welke software je gebruikt. Zo is het misschien voldoende dat je een papieren archief enkel op reeksniveau beschrijft met een basisset van metadatavelden om het goed te kunnen beheren, terwijl je VHS-banden beter op stukniveau beschrijft wanneer je ze wilt digitaliseren. De metadatavelden die je gebruikt bij de VHS-banden zullen ook aangepast zijn aan het materiaaltype, en extra informatie bevatten om de digitalisatie te vergemakkelijken, zoals het merk van de band, de staat van de band en de duur van de band. Wanneer je het materiaal ook voor derden toegankelijk wilt maken, bijvoorbeeld door het te ontsluiten voor onderzoek, zul je misschien nog extra metadatavelden toevoegen die nuttig zijn voor extern gebruik, zoals inhoudelijkere informatie en de rechten die erop rusten.

De informatie die je verzamelt en de manier waarop je dat doet (in welk systeem, hoe je de velden invult enzovoort) heeft invloed op wat je met de inventaris/catalogus kunt doen. Collecties in privéhanden worden vaak geïnventariseerd in een spreadsheet, maar het kan ook handig zijn om naar andere software te kijken. Voor platencollecties kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van de online catalogus Discogs.
[[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg|thumb|alt=|Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus]]
==Tip 3: Werk gelaagd==
Beginnen aan de beschrijving van een archief is vaak een grote stap voor archiefvormers en/of -beheerders. De hoeveelheid aan materiaal dat verwerkt moet worden en alle informatie over hoe je dat het best kunt aanpakken, kan verlammend werken. Vaak hebben archiefvormers of -beheerders een ideaal scenario in hun hoofd van een archief dat volledig tot op stukniveau beschreven is. Dat is meestal niet haalbaar en niet nodig. Het is beter om een algemene beschrijving op hoog niveau te hebben dan niets. Daarom moedigen we hen aan om gelaagd en gefaseerd te werk te gaan. Niet alles moet even snel op orde zijn. Start eventueel met de absolute musts en werk dan de andere onderdelen geleidelijk verder uit (could/should).

Voor de ene nalatenschap kan een plaatsingslijst voldoende zijn, terwijl voor de andere een inventaris of zelfs een databasemodel voor linked data nuttig kan zijn. Het primaire doel van archiefbeheer is het archief terugvinden in een goede, geordende en toegankelijke staat. Internationale beschrijvingsregels en metadatamodellen zijn er om die toegankelijke staat te bekomen, maar zijn een hulpmiddel en geen doel op zich. Kunstenaars, nazaten of organisaties die de nalatenschap beheren, moeten inschatten hoeveel tijd en middelen ze kunnen of willen investeren in de beschrijving. Dromen mag, maar daarmee mag de basis niet uit het oog verloren worden.

Volgende lagen kun je voor ogen houden:

*De ‘basic’ plaatsingslijst. Wat staat op welke plank? Om hoeveel dozen/schilderijen/terabyte/… gaat het? Wat is het ordeningsprincipe: chronologisch, alfabetisch, …?
*De uitgebreide plaatsingslijst. Hier worden de vlakke beschrijvingen uitgebreid met extra beschrijvingsvelden. Je gaat na welke standaard(en) het meest geschikt zijn voor jouw collectie en vult de noodzakelijkste metadatavelden in.
*De inventaris. Welke reeksen en rubrieken kunnen gemaakt worden om de plaatsingslijst te structureren? Afhankelijk van het vastgelegde doel van je beschrijving kun je sommige reeksen of rubrieken eventueel gedetailleerder beschrijven en dus meer metadatavelden van de gekozen standaard(en) gebruiken.
*De linked data-database. Dat is vooral nuttig om het archief publiek te ontsluiten. Denk na over de plaats van invoeren: kies je een eenvoudige spreadsheet die via CSV ingeladen kan worden in een ontsluitingsplatform (zoals de eigen website) of kies je voor een gespecialiseerd invoerprogramma? Kies liefst voor een systeem dat toelaat om de beschrijvingen te linken aan verschillende ontsluitingsplatformen. Houd het invoersysteem evenwel zo eenvoudig mogelijk en vermijd overkill.
[[Bestand:Beschrijvingslagen.jpg|miniatuur|Verschillende beschrijvingslagen]]

==Tip 4: Maak er een work in progress van==
Het beschrijven van een kunstenaarsarchief is vaak een project van lange adem. Ben je nog actief als kunstenaar of kunstenorganisatie? Dan zijn de beschrijvingen eigenlijk nooit ‘af’ omdat ook nieuwe werken en documenten beschreven moeten worden. Het is belangrijk om alles up-to-date te houden.

Als je van nul moet beginnen met het beschrijven van een archief dat nog steeds aangroeit, is het aangewezen om te starten bij het recentste werk en vervolgens terug te gaan in de tijd. Dat biedt de mogelijkheid om een dynamisch systeem te ontwikkelen op basis van de informatie die nu belangrijk is voor je artistieke praktijk of nalatenschap. Dat systeem kun je dan ook verder toepassen op je nieuwe werk en het materiaal uit het verleden. Het belangrijkste is dat je een manier ontwikkelt die je meeneemt in je werkproces om je (steeds groeiende) kunstenaarsarchief up-to-date te houden en te voorzien van de juiste informatie.

Let op, niet alles kan tegelijkertijd! Het is een werkproces waarin je groeit naargelang je meer informatie verzamelt. Nieuwe archiefstukken kunnen ervoor zorgen dat je je werkproces moet bijsturen. Start bij een van de vele werken of delen van het archief en duik er geleidelijk verder in. Bepaal de ‘musts’ en de ‘coulds’. Je kunt bijvoorbeeld het kunstenaarsarchief opdelen in verschillende materiaaltypes waarvan je de kwetsbaarste eerst behandelt, of in diverse reeksen die je een voor een aanpakt. Werk een systeem uit dat voor jou werkt.
[[Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg|miniatuur|Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers]]

==Tip 5: Ga op zoek naar voorbeelden==
Heb je vragen over hoe je het best je kunstenaarsarchief kunt beschrijven? Over welke diverse methodes er zijn? Over wat er mogelijk is? Om antwoorden te vinden op deze vragen, raden we aan om op zoek te gaan naar inspirerende voorbeelden. Er zijn diverse organisaties en nalatenschappen die met dezelfde vragen aan de slag gegaan zijn. We moedigen je aan om met elkaar in gesprek te gaan. Laat je inspireren en motiveren om te beginnen met het in kaart brengen van je kunstenaarsarchief.

Spreek ook cultureel-erfgoedorganisaties aan voor advies en ondersteuning. Denk hierbij aan de dienstverlenende organisaties, erfgoedcellen, archiefinstellingen of erfgoedbibliotheken. Zij bekijken graag samen met jou wat de mogelijkheden zijn en hoe ze je in dat traject kunnen begeleiden. Ze kunnen ook helpen bij het zoeken naar een geschikt voorbeeld, een gepaste standaard en de juiste metadatavelden voor jouw situatie.

We geven hieronder alvast een aanzet met een uiteenzetting van hoe men te werk gegaan is bij de beschrijving van het archief in de pilootprojecten rond de nalatenschappen van Wim Henderickx en Walter Leblanc.

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Wim Henderickx===
Een eerste voorbeeld is het project rond de nalatenschap van componist Wim Henderickx. Vanaf september 2023 ging het projectteam, bestaande uit Bea Steylaerts (weduwe en zakelijke rechterhand van Henderickx), Diederik Glorieux (onder meer muzikant, componist en tussen 2001 en 2022 assistent van Henderickx) en Hannes Vanlancker (onder meer componist en muziekgraveur die zich tijdens zijn studie verdiepte in het werk van Henderickx), aan de slag met het materiaal.

Van in het begin was het doel van het project duidelijk: het archiefmateriaal duurzaam bewaren en ontsluiten naar een breder publiek. Op die manier kan het materiaal ook in de toekomst inspireren, docenten ondersteunen of onderzoek mogelijk maken. Hiervoor wilde het projectteam het fysieke archiefmateriaal inventariseren en digitaliseren, het digitale materiaal verder ordenen waar nodig, en een werkenlijst opstellen die een overzicht biedt van het oeuvre van Henderickx en waaraan archiefmateriaal gekoppeld wordt. Dat alles wilden Bea, Diederik en Hannes online vindbaar (maar niet per se raadpleegbaar) maken op een projectwebsite (bit.ly/nalatenschap-wim-henderickx).

Het project startte met het opstellen van een plaatsingslijst van het fysieke archief. Na het plotse overlijden van Henderickx lag het materiaal enkele maanden onaangeraakt in zijn werkruimte en in rekken verspreid in de privéwoning. Door het snelle handelen van Bea, Diederik en Hannes kon het materiaal in zijn oude orde beschreven worden. Aanvankelijk werd aan elk schap in de rekken een nummer gegeven en werd er een korte inhoudelijke beschrijving van wat er te vinden was neergeschreven. Later werd duidelijk dat een beschrijving op mapniveau wenselijk was om archiefmateriaal aan de werkenlijst te kunnen koppelen, dus werd het materiaal dieper beschreven. Hierbij werden de locatie, het mapnummer en de korte inhoud genoteerd. In de werkenlijst werden meerdere metadatavelden opgenomen. Zo werd hier naast titel, subtitel en jaar van compositie onder meer de editie, de duur van stukken, het genre en de instrumentatie genoteerd. Voor het bepalen van deze metadatavelden zat het projectteam samen met Bibliotheek Conservatorium Antwerpen, waar reeds bladmuziek van Henderickx bewaard werd. De metadatavelden die het projectteam intuïtief koos, bleken sterk overeen te komen met de werkwijze in de bibliotheek die gebaseerd is op internationale standaarden. Na overleg werden nog enkele kleine aanpassingen gemaakt, zodat een mogelijke overdracht in de toekomst gemakkelijk kan verlopen. Tot slot werden beschikbare opnames, schetsen, digitale werkbestanden en geannoteerde partituren gekoppeld aan de composities. Zo kan het brede publiek het archiefmateriaal doorzoeken aan de hand van de werken van Henderickx, wat voor het projectteam aanvoelde als de natuurlijkste manier van zoeken.

Een nalatenschap bestaat natuurlijk uit meer dan alleen archiefmateriaal. Ook hier heeft het project aandacht voor. In een latere fase zal ook de instrumentencollectie van Henderickx geïnventariseerd worden. Verder werd ook zijn werkruimte gefotografeerd aan de start van het project ter documentatie. Op termijn wordt bekeken of er virtuele toegang tot de werkruimte gegeven wordt. Intussen werd ook de Stichting Wim Henderickx opgericht om zijn werk en ideeën te laten doorleven aan de hand van specifieke projecten.
[[Bestand:Wim Henderickx.jpg|miniatuur|Werkruimte van Wim Henderickx]]

===Voorbeeld: Pilootproject nalatenschap Walter Leblanc===
Een tweede voorbeeld vanuit de pilootprojecten is het project rond de nalatenschap van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc. Sinds september 2024 inventariseert de Walter en Nicole Leblanc Foundation het archiefmateriaal verder, met als doel dat duurzaam te bewaren en te ontsluiten naar het bredere publiek. Ook gaat de Foundation in gesprek met verschillende experten, vrienden en kennissen uit het veld over de artistieke carrière van Walter Leblanc en onderzoeken ze diverse mogelijkheden om alle verzamelde resultaten zichtbaar te maken op onder andere hun website en binnen de dagelijkse werking van de Foundation.

Als voorbereiding op het pilootproject werd van het archief van Walter Leblanc een plaatsingslijst opgesteld om zicht te krijgen op wat er aan archiefmateriaal bewaard gebleven is in de voormalige woning van Nicole Leblanc in Brussel. Op basis van deze lijst bekeek het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), samen met de Foundation, welke stappen er ondernomen konden worden voor een duurzaam behoud en beheer van het archief. Al snel werd duidelijk dat een uitgebreide beschrijving op reeks- en stukniveau wenselijk was voor verschillende onderdelen van het archief om deze optimaal te kunnen gebruiken binnen de dagelijkse werking van de Foundation, zoals voor de affiches en uitnodigingskaarten. Een belangrijke focus voor de Foundation was om een duidelijke link te leggen tussen het archief en het oeuvre van kunstenaar Walter Leblanc. Enkele metadatavelden die hiervoor opgenomen werden in de beschrijving zijn de inventarisnummers van de gelinkte werken binnen het oeuvre, de curator van de tentoonstelling en de mogelijkheid om het aantal werken dat tentoongesteld werd toe te voegen.

Ook werd er gekeken naar welke stappen er al ondernomen waren door de voormalige medewerkers van de Foundation en hoe deze meegenomen konden worden bij het verder beschrijven van het archiefmateriaal. Hiervoor overlegde men met de medewerkers. Zo was een deel van het archief al gedigitaliseerd en was een uitgebreide beschrijving op stukniveau van stukken uit een bepaalde periode opgenomen in hun database. Deze beschrijving en de opgestelde velden gebruikten we als basis binnen het pilootproject, mits de nodige aanpassingen om te voldoen aan de juiste standaarden en de noden van de Foundation.

Ook in dit project wordt aandacht besteed aan verschillende andere aspecten van de nalatenschap. In een latere fase gaat de Foundation ook in gesprek met kennissen, vrienden en experten uit het veld om de artistieke carrière van Walter Leblanc verder in kaart te brengen. Tot slot zet de Foundation zich verder in voor het behoud en beheer van zijn oeuvre in Brussel.
[[Bestand:Walter Leblanc.jpg|miniatuur|Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel]]

Bestand:Intervisie.jpg

2025-03-28T13:48:19Z

ChristopherDeKeyser:

Intervisiedag eerste ronde pilootprojecten: de pilootprojecten in gesprek met elkaar en met de erfgoedsector

Bestand:Walter Leblanc.jpg

2025-03-28T13:44:55Z

ChristopherDeKeyser:

Archief van beeldend kunstenaar Walter Leblanc, Foundation Walter Leblanc Brussel

Bestand:Wim Henderickx.jpg

2025-03-28T13:44:20Z

ChristopherDeKeyser:

Werkruimte van Wim Henderickx

Bestand:Afbeelding4 GreetVissers.jpg

2025-03-28T13:43:22Z

ChristopherDeKeyser:

Aan de slag met de nalatenschap van Greet Vissers

Bestand:Beschrijvingslagen.jpg

2025-03-28T13:41:39Z

ChristopherDeKeyser:

Verschillende beschrijvingslagen

Bestand:Afbeelding3 IctusScanstudio.jpg

2025-03-28T13:36:25Z

ChristopherDeKeyser: ChristopherDeKeyser heeft pagina Bestand:Afbeelding3 IctusScanstudio.jpg hernoemd naar Bestand:Ictus Scanstudio.jpg

#DOORVERWIJZING [[Bestand:Ictus Scanstudio.jpg]]

Bestand:Ictus Scanstudio.jpg

2025-03-28T13:36:25Z

ChristopherDeKeyser: ChristopherDeKeyser heeft pagina Bestand:Afbeelding3 IctusScanstudio.jpg hernoemd naar Bestand:Ictus Scanstudio.jpg

Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus

Bestand:Ictus Scanstudio.jpg

2025-03-28T13:33:32Z

ChristopherDeKeyser:

Digitalisering van de geannoteerde partituren van dirigent Georges-Elie Octors door Ictus

Bestand:Ado Hamelryck.jpg

2025-03-28T13:31:01Z

ChristopherDeKeyser:

Aan de slag met het archief van Ado Hamelryck

Bestand:Afbeelding1 masterclass.jpg

2025-03-28T13:18:30Z

ChristopherDeKeyser:

TRACKS-partners AMVB, CEMPER en CKV gaven een lezing 'beschrijven en digitaliseren van een nalatenschap' voor de pilootprojecten (organisatie Departement Cultuur, Jeugd en Media).

Translations:Vlaamse overheid/6/en

2025-01-31T14:37:27Z

ChristopherDeKeyser:

== Contact ==
Department of Arts

Simon Bolivarlaan 17, 1000 Brussel

Vlaamse overheid

2025-01-31T14:36:32Z

ChristopherDeKeyser:

<languages /><translate>

[[Bestand:DEPARTEMENT CULTUUR JEUGD SPORT EN MEDIA.jpg|thumb|logo Vlaamse overheid]]
[[Bestand:Vlaanderen-white.png|1px|logo Vlaamse overheid]]


De afdeling Kunsten behoort tot het beleidsdomein Cultuur, Jeugd en Media (CJM). De afdeling Kunsten is de uitvoerder van het kunstenbeleid van de Vlaamse Regering.


De afdeling Kunsten draagt als uitvoerder van het beleid van de Vlaamse overheid, actief bij aan de ontwikkeling van een kwalitatief en divers (professioneel) kunstenlandschap.


De afdeling Kunsten heeft als taken:


* erkennen, subsidiëren en toezicht houden
* ondersteunen van commissies
* netwerken binnen de beleidsvelden (nationaal en internationaal)
* beleidsvoorbereiding en beleidsevaluatie
* aansturen van het Frans Masereelcentrum

== Contact == 
Afdeling Kunsten

Simon Bolivarlaan 17, 1000 Brussel


kunsten@vlaanderen.be


[[Categorie:Partnerorganisaties]]
</translate>

Translations:Kunstenpunt/3/en

2025-01-31T14:32:20Z

ChristopherDeKeyser:

== Contact ==
Ravensteingalerij 38
B-1000 Brussel
T +32 2 274 17 60
info@kunsten.be

Kunstenpunt

2025-01-31T14:31:16Z

ChristopherDeKeyser:

<languages /><translate>

[[Bestand:2015 05 04 46970343fcb7ad117fe190d5091a9b4c6e3d70d7.jpg|thumb]]
[[Bestand:Kunstenpunt-Square-white.png|1px|Logo Kunstenpunt]]


Kunstenpunt is het steunpunt voor de podiumkunsten, de klassieke muziek en de beeldende kunst uit Vlaanderen en Brussel. Als steunpunt voor de kunstensector en het beleid neemt Kunstenpunt een onafhankelijke positie in, met een brede visie op het gehele kunstenlandschap.

==Contact== 
Ravensteingalerij 38
B-1000 Brussel
T +32 2 274 17 60
info@kunsten.be


[[Categorie:Partnerorganisaties]]
</translate>

FARO/en

2025-01-31T14:30:33Z

ChristopherDeKeyser:

<languages />[[Bestand:FARO rgb(1).jpg|thumb|logo FARO]]
[[Bestand:Faro-white.png|1px|Logo FARO]]
FARO is the support centre for all material and intangible heritage in Flanders and Brussels. As a service organisation, FARO fulfils an intermediary role between the Flemish government and the cultural heritage field. As defined in the Flemish Cultural Heritage Decree, the main goal of FARO is to support cultural heritage organisations, public administrations and other managers of cultural heritage and to stimulate the further development of the cultural heritage field.

FARO possesses a lot of know-how regarding the sustainable management and valorisation of (digital) cultural heritage. The organisation makes this substantive and methodological knowledge available to the broader cultural heritage sector, for example by taking part in the steering committee of a project or by providing practical advice.

== Contact ==

Grasmarkt 105 bus 44

B-1000 Brussel

Tel: +32 (0)2 213 10 60

e-mail: info@faro.be

[[Categorie:Partnerorganisaties/en]]

Translations:FARO/4/en

2025-01-31T14:29:04Z

ChristopherDeKeyser:

Grasmarkt 105 bus 44

FARO

2025-01-31T14:28:08Z

ChristopherDeKeyser:

<languages /><translate>

[[Bestand:FARO rgb(1).jpg|thumb|logo FARO]]
[[Bestand:Faro-white.png|1px|Logo FARO]]
FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed vzw is het steunpunt voor het roerend en immaterieel cultureel-erfgoedveld in Vlaanderen en Brussel. Als dienstverlenende organisatie vervullen we een intermediaire rol tussen de Vlaamse overheid en het cultureel-erfgoedveld. Zoals omschreven in het Cultureelerfgoeddecreet is ons hoofddoel om cultureel-erfgoedorganisaties, openbare besturen en andere beheerders van cultureel erfgoed te ondersteunen en de ontwikkeling van het veld te stimuleren.


FARO beschikt over heel wat knowhow m.b.t. het duurzaam beheer en de valorisatie van (digitaal) erfgoed. Deze inhoudelijke en methodologische kennis stelt de organisatie ter beschikking, bijvoorbeeld door plaats te nemen in de stuurgroep van een project of door advies te verlenen.

== Contact == 


Grasmarkt 105 bus 44


B-1000 Brussel


tel: +32 (0)2 213 10 60


e-mail: info@faro.be


[[Categorie:Partnerorganisaties]]
</translate>

Categorie:8. Zichtbaar maken/en

2024-12-06T13:14:54Z

ChristopherDeKeyser:

<languages />
How do I highlight my archive? And how does the general public find their way to my archive?
<hr/>
Once you know which archives and collections you have, you can make them visible to third parties. You can op to just publish a number of (top) items, or make the archive available in its entirety. You can do this on your own website or make use of more specialised heritage databases, e.g. [[Archiefbank Vlaanderen]], which lists archives and collections from people and organisations all across Flanders. As an alternative, there are regional heritage or image databases as well.

By registering your archive and collections and making them findable, you enable interested parties to see that you or your organisation have an archive or collection, and what they contain. This makes it useful for research and public consultations, and as a source of inspiration for new creations...

{{#ev:vimeo|https://vimeo.com/712740210}}

<div class="mw-translate-fuzzy">
Before you can make your archive and collections visible, you'll need to describe them. You can do this using the tool [[Maak een beschrijving van je archief of collectie op het hoogste niveau: archiefbestand of collectie (scenario 4)|Describe your archive or collection at the highest level]].
</div>

[[Categorie:Tools/en]]

Translations:Categorie:8. Zichtbaar maken/1/en

2024-12-06T13:14:46Z

ChristopherDeKeyser:

How do I highlight my archive? And how does the general public find their way to my archive?
<hr/>
Once you know which archives and collections you have, you can make them visible to third parties. You can op to just publish a number of (top) items, or make the archive available in its entirety. You can do this on your own website or make use of more specialised heritage databases, e.g. [[Archiefbank Vlaanderen]], which lists archives and collections from people and organisations all across Flanders. As an alternative, there are regional heritage or image databases as well.

Categorie:5. Digitaal bewaren/en

2024-12-06T13:14:26Z

ChristopherDeKeyser:

<languages />How do I best preserve digital files? How do I make sure they remain readable in the future?
<hr/>

== Storing your digital archive ==

Just like paper and other materials from your physical archive and collections require specific storage conditions, your digital archives and collections also need attention. There is after all a chance that files which you created years ago can no longer be opened, appear differently, or respond in a different way.

This applies for files on your computer and server, but also for files which you save on external carriers, such as CD-ROMs, USB sticks or external hard drives. Storing the carriers in good conditions does not guarantee that the saved files will still be readable. Data can disappear as the carrier ages, and hardware and software also become obsolete as technology evolves. New laptops can’t even read CDs or USB sticks without the use of peripheral equipment anymore.

In this section, you can learn what precautions you need to take to ensure your digital archive remains readable and usable in the long term. It’s important to save files in a [[Aanbevolen bestandsformaten om je digitaal archief leesbaar te houden|sustainable format]] when you create them. [[Checksums als middel om de integriteit van bestanden te bewaken|Regular testing]] to see if your files have not become damaged and no information has been lost is also essential. [[Hoe bewaar je je digitaal archief?|Good storage]] and [[Hoe maak je een back-up?|making back-ups]] complete this good practice.

[[Categorie:Tools/en]]

Translations:Categorie:5. Digitaal bewaren/5/en

2024-12-06T13:12:49Z

ChristopherDeKeyser:

How do I best preserve digital files? How do I make sure they remain readable in the future?
<hr/>

Categorie:5. Digitaal bewaren/en

2024-12-06T13:12:23Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met 'How do I best preserve digital files? How do I make sure they remain readable in the future?'

<languages />How do I best preserve digital files? How do I make sure they remain readable in the future?

== Storing your digital archive ==

Just like paper and other materials from your physical archive and collections require specific storage conditions, your digital archives and collections also need attention. There is after all a chance that files which you created years ago can no longer be opened, appear differently, or respond in a different way.

This applies for files on your computer and server, but also for files which you save on external carriers, such as CD-ROMs, USB sticks or external hard drives. Storing the carriers in good conditions does not guarantee that the saved files will still be readable. Data can disappear as the carrier ages, and hardware and software also become obsolete as technology evolves. New laptops can’t even read CDs or USB sticks without the use of peripheral equipment anymore.

In this section, you can learn what precautions you need to take to ensure your digital archive remains readable and usable in the long term. It’s important to save files in a [[Aanbevolen bestandsformaten om je digitaal archief leesbaar te houden|sustainable format]] when you create them. [[Checksums als middel om de integriteit van bestanden te bewaken|Regular testing]] to see if your files have not become damaged and no information has been lost is also essential. [[Hoe bewaar je je digitaal archief?|Good storage]] and [[Hoe maak je een back-up?|making back-ups]] complete this good practice.

[[Categorie:Tools/en]]

Translations:Categorie:5. Digitaal bewaren/5/en

2024-12-06T13:11:40Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met 'How do I best preserve digital files? How do I make sure they remain readable in the future?'

How do I best preserve digital files? How do I make sure they remain readable in the future?

Categorie:4. Materieel bewaren/en

2024-12-06T13:11:04Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met '<hr/>'

<languages />
All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.

<hr/>

Als je een archief of collectie bewaart, hoop je dat het zo lang mogelijk bewaard wordt. Allerlei factoren zorgen ervoor dat dit niet altijd zo eenvoudig is. Papier gaat na een aantal jaar verzuren, een archiefruimte wordt stoffig, je archief trekt ongedierte aan, er kan ergens een leiding lekken waardoor het archief waterschade oploopt, je organisatie stopt en je archief dreigt verloren te gaan... Om de risico's op (informatie)verlies of schade te beperken, zijn er een aantal richtlijnen die je kan volgen. In deze tool sommen we er een aantal op.

[[Bestand:First-ICRC-records-shelves ICRC-Archives RomanDeckert09062020.jpg|thumb|RomanDeckert, [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons]]
[[Bestand:Archief UgoDehaes voor.png|thumb]]
[[Bestand:Archief UgoDehaes na.jpg|thumb]]

De rubriek '[[Inrichting bewaarplaats|Inrichting bewaarplaats]]' gaat dieper in op de verschillende soorten risicofactoren die kunnen voorkomen bij het bewaren van je collectie. Je komt er ook te weten wat je kan doen om de risico's te beperken.

Misschien ben je op zoek naar de mogelijkheden om je archief te herbestemmen. De tool '[[Een nieuwe bewaarplaats voor je archief en collectie(s)|Een nieuwe bewaarplaats voor je archief en collectie(s)]]' neemt de soorten herbestemmingen onder de loep en vertelt je waar je precies terecht kan om je archief een nieuwe bewaarplaats te geven.

Het luik '[[Materiële bewaring van je fysiek archief|Materiële bewaring van je fysiek archief]]' behandelt de bewaarmogelijkheden van verschillende soorten documenttypes zoals kranten en foto's, maar bijvoorbeeld ook van objecten en textielsoorten. Die worden niet altijd op dezelfde manier als papier bewaard, en vereisen een specifieke aanpak.

Tot slot vind je bij '[[Verpakkingsmaterialen|Verpakkingsmaterialen]]' welke soorten er zijn, waarvoor ze dienen en waar je ze kan bestellen.

[[Categorie:Tools/en]]

Translations:Categorie:4. Materieel bewaren/3/en

2024-12-06T13:10:01Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met '<hr/>'

<hr/>

Translations:Categorie:4. Materieel bewaren/2/en

2024-12-06T13:09:55Z

ChristopherDeKeyser:

All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.

Categorie:4. Materieel bewaren/en

2024-12-06T13:09:44Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met 'All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.'

<languages />
All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.
<hr/>

<hr/>

Als je een archief of collectie bewaart, hoop je dat het zo lang mogelijk bewaard wordt. Allerlei factoren zorgen ervoor dat dit niet altijd zo eenvoudig is. Papier gaat na een aantal jaar verzuren, een archiefruimte wordt stoffig, je archief trekt ongedierte aan, er kan ergens een leiding lekken waardoor het archief waterschade oploopt, je organisatie stopt en je archief dreigt verloren te gaan... Om de risico's op (informatie)verlies of schade te beperken, zijn er een aantal richtlijnen die je kan volgen. In deze tool sommen we er een aantal op.

[[Bestand:First-ICRC-records-shelves ICRC-Archives RomanDeckert09062020.jpg|thumb|RomanDeckert, [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons]]
[[Bestand:Archief UgoDehaes voor.png|thumb]]
[[Bestand:Archief UgoDehaes na.jpg|thumb]]

De rubriek '[[Inrichting bewaarplaats|Inrichting bewaarplaats]]' gaat dieper in op de verschillende soorten risicofactoren die kunnen voorkomen bij het bewaren van je collectie. Je komt er ook te weten wat je kan doen om de risico's te beperken.

Misschien ben je op zoek naar de mogelijkheden om je archief te herbestemmen. De tool '[[Een nieuwe bewaarplaats voor je archief en collectie(s)|Een nieuwe bewaarplaats voor je archief en collectie(s)]]' neemt de soorten herbestemmingen onder de loep en vertelt je waar je precies terecht kan om je archief een nieuwe bewaarplaats te geven.

Het luik '[[Materiële bewaring van je fysiek archief|Materiële bewaring van je fysiek archief]]' behandelt de bewaarmogelijkheden van verschillende soorten documenttypes zoals kranten en foto's, maar bijvoorbeeld ook van objecten en textielsoorten. Die worden niet altijd op dezelfde manier als papier bewaard, en vereisen een specifieke aanpak.

Tot slot vind je bij '[[Verpakkingsmaterialen|Verpakkingsmaterialen]]' welke soorten er zijn, waarvoor ze dienen en waar je ze kan bestellen.

[[Categorie:Tools/en]]

Translations:Categorie:4. Materieel bewaren/2/en

2024-12-06T13:09:33Z

ChristopherDeKeyser:

All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.
<hr/>

Translations:Categorie:4. Materieel bewaren/2/en

2024-12-06T13:08:14Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met 'All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.'

All the necessary information to make your paper archive survive the test of time.

Vormingen archiefbeheer voor de Brusselse kunstensector

2024-10-04T12:13:37Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Digitale dragers AMVB collectie.jpg|miniatuur|Digitale dragers in de AMVB-collectie.]]
Goed bewaarde en beheerde archieven zijn goud waard. Dat weten niet alleen historici en archivarissen. Sinds archiefzorg werd opgenomen in het Kunstendecreet is de hele kunstensector hiervan op de hoogte. Om meerjarige subsidies te krijgen, moet je goed voor je archief zorgen. Los van meerjarige subsidies heeft elke kunstenaar of kunstenorganisatie natuurlijk baat bij het veiligstellen van het oeuvre. Maar wat is archief en hoe doe je dat: goed voor je archief zorgen? Het Archief en Museum voor het Vlaams Leven te Brussel (AMVB) snelt de Brusselse kunstensector op 13 en 20 november 2024 te hulp met twee gratis vormingen basisarchiefzorg. De eerste focust op het papieren archief, de tweede op het digitale archief.

=== Praktisch ===

* Vorming papieren archief
** Woensdag 13 november 2024 van 9u30 tot 12u30
** Locatie: AMVB, Arduinkaai 28 1000 Brussel

* Vorming digitaal archief
** Woensdag 20 november 2024 van 9u30 tot 12u30
** Locatie: AMVB, Arduinkaai 28 1000 Brussel

=== Inschrijven ===
Enkel kunstenorganisaties en kunstenaars uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kunnen inschrijven voor deze vormingen. Inschrijven kan via de website van het AMVB t.e.m. maandag 11 november via deze [https://www.amvb.be/nl/evenement/vormingen-archiefbeheer-voor-kunstenaars-en-kunstenorganisaties-1 link]. Wens je meer informatie over de vormingen? Neem dan contact op met Christopher De Keyser van het AMVB:

e-mail: [mailto:christopher.dekeyser@amvb.be christopher.dekeyser@amvb.be]

Telefoon: 02 209 06 05

[[Categorie:Nieuws]]

Vormingen archiefbeheer voor de Brusselse kunstensector

2024-10-04T12:06:36Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Digitale dragers AMVB collectie.jpg|miniatuur|Digitale dragers in de AMVB-collectie.]]
Goed bewaarde en beheerde archieven zijn goud waard. Dat weten niet alleen historici en archivarissen. Sinds archiefzorg werd opgenomen in het Kunstendecreet is de hele kunstensector hiervan op de hoogte. Om meerjarige subsidies te krijgen, moet je goed voor je archief zorgen. Los van meerjarige subsidies heeft elke kunstenaar of kunstenorganisatie natuurlijk baat bij het veiligstellen van het oeuvre. Maar wat is archief en hoe doe je dat: goed voor je archief zorgen? Het Archief en Museum voor het Vlaams Leven te Brussel (AMVB) snelt de Brusselse kunstensector op 13 en 20 november 2024 te hulp met twee gratis vormingen basisarchiefzorg. De eerste focust op het papieren archief, de tweede op het digitale archief.

=== Praktisch ===

* Vorming papieren archief
** Woensdag 13 november 2024 van 9u30 tot 12u30
** Locatie: AMVB, Arduinkaai 28 1000 Brussel

* Vorming digitaal archief
** Woensdag 20 november 2024 van 9u30 tot 12u30
** Locatie: AMVB, Arduinkaai 28 1000 Brussel

=== Inschrijven ===
Enkel kunstenorganisaties en kunstenaars uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kunnen inschrijven voor deze vormingen. Inschrijven kan via de website van het AMVB t.e.m. maandag 11 november via deze [https://www.amvb.be/nl/evenement/vormingen-archiefbeheer-voor-kunstenaars-en-kunstenorganisaties-1 link]. Wens je meer informatie over de vormingen? Neem dan contact op met Christopher De Keyser van het AMVB:

e-mail: [[mailto:christopher.dekeyser@amvb.be christopher.dekeyser@amvb.be]]

Telefoon: 02 209 06 05

[[Categorie:Nieuws]]

Vormingen archiefbeheer voor de Brusselse kunstensector

2024-10-04T10:40:15Z

ChristopherDeKeyser: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Digitale dragers in de AMVB-collectie. Goed bewaarde en beheerde archieven zijn goud waard. Dat weten niet...'

[[Bestand:Digitale dragers AMVB collectie.jpg|miniatuur|Digitale dragers in de AMVB-collectie.]]
Goed bewaarde en beheerde archieven zijn goud waard. Dat weten niet alleen historici en archivarissen. Sinds archiefzorg werd opgenomen in het Kunstendecreet is de hele kunstensector hiervan op de hoogte. Om meerjarige subsidies te krijgen, moet je goed voor je archief zorgen. Los van meerjarige subsidies heeft elke kunstenaar of kunstenorganisatie natuurlijk baat bij het veiligstellen van het oeuvre. Maar wat is archief en hoe doe je dat: goed voor je archief zorgen? Het Archief en Museum voor het Vlaams Leven te Brussel (AMVB) snelt de Brusselse kunstensector op 13 en 20 november 2024 te hulp met twee gratis vormingen basisarchiefzorg. De eerste focust op het papieren archief, de tweede op het digitale archief.

=== Praktisch ===

* Vorming papieren archief
** Woensdag 13 november 2024 van 9u30 tot 12u30
** Locatie: AMVB, Arduinkaai 28 1000 Brussel

* Vorming digitaal archief
** Woensdag 20 november 2024 van 9u30 tot 12u30
** Locatie: AMVB, Arduinkaai 28 1000 Brussel

=== Inschrijven ===
Enkel kunstenorganisaties en kunstenaars uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kunnen inschrijven voor deze vormingen. Inschrijven kan via de website van het AMVB t.e.m. maandag 11 november via deze [https://www.amvb.be/nl/evenement/vormingen-archiefbeheer-voor-kunstenaars-en-kunstenorganisaties-1 link]. Wens je meer informatie over de vormingen? Neem dan contact op met Christopher De Keyser van het AMVB:

e-mail: [[Mailto:christopher.dekeyser@amvb.be|christopher.dekeyser@amvb.be]]

Telefoon: 02 209 06 05

Bestand:Digitale dragers AMVB collectie.jpg

2024-10-04T10:39:31Z

ChristopherDeKeyser:

Digitale dragers in de AMVB-collectie.

Nieuwe projectoproep rond nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars

2024-02-02T14:24:38Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Afbeelding 1 Archief Theater Antigone VOOR Foto Het Firmament.jpeg|miniatuur|Ongeordend archief.]]

==Wat==
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. De vele bijzondere nalatenschappen van kunstenaars uit de 20ste eeuw verdienen bijzondere aandacht en begeleiding. We zitten in een periode waar een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluiten. Kunstenaars en kunstenorganisaties laten bijzondere zaken na, denk maar aan '''archieven, collecties of praktijken'''. De zorg voor die nalatenschappen verdient bijzondere aandacht en begeleiding.

De minister van Cultuur nam binnen dit kader het initiatief om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars. In 2023 werd een eerste oproep georganiseerd naar kunstenaars, organisaties en erfgenamen voor pilootprojecten rond de nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars betrokken bij het kunstgebeuren in de Vlaamse Gemeenschap. [[:Bestand:Beslissing pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|Twaalf pilootprojecten]] konden ondersteund worden.

De minister van Cultuur besliste dat in 2024 een nieuwe oproep georganiseerd zal worden.

==Indiendatum==
De uiterste indiendatum voor de tweede oproep is '''2 april 2024'''.

==Project voorbereiden==
Bekijk het [[:Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|subsidiereglement]] van de oproep pilootprojecten voor 2024. Ook de [[:Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf|veelgestelde vragen]] kunnen helpen bij het voorbereiden van het project.

==Webinar ==
Op dinsdag 30 januari 2024 organiseerde het Departement Cultuur, Jeugd & Media een online infosessie over deze projectoproep. Download de [[:Bestand:Pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed-infosessie-aanvragers-2024.pdf|presentatie]] of bekijk de [https://www.youtube.com/watch?v=wCJrHXzarUw opname].

==Toekenning en uitbetaling==
De projectsubsidie wordt in verschillende schijven uitbetaald:

*Het voorschot van 90% wordt uitbetaald kort na de beslissing.
*Het saldo van 10% wordt uitbetaald na de controle van de verantwoording.

Wanneer er een subsidie is toegekend, moet je rekening houden met de richtlijnen voor projectsubsidies.

==Gebruik logo Vlaamse Gemeenschap==
Eens de projectsubsidie is toegekend, moet je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/over-cjm/logo logo van de Vlaamse Gemeenschap] vermelden in al je communicatie over het project.

==Verantwoording==
Organisaties moeten een verantwoording indienen via [https://kiosk.vlaanderen.be/kiosk/public/login.cjsm KIOSK].

De verantwoording bestaat uit:

*een '''inhoudelijk verslag''' over de uitvoering van het project. Eventuele afwijkingen ten opzichte van de aanvraag, of in voorkomend geval van de aangepaste projectplanning, worden daarbij toegelicht;
*een '''financiële verantwoording''' die bestaat uit:
**een overzicht van de kosten en opbrengsten van het project;
**bewijsstukken voor de besteding van de projectsubsidie.

De organisatie waaraan een projectsubsidie werd toegekend, bezorgt de verantwoording uiterlijk drie maanden nadat het project beëindigd is aan het departement.

==Toezicht==
Het Departement Cultuur, Jeugd en Media oefent toezicht uit op basis van de verantwoording.

Bij het toezicht gaat het departement na of:

* de doelstellingen waarvoor de projectsubsidie is toegekend (zoals beschreven in de aanvraag, of, in voorkomend geval, in de aangepaste projectplanning, rekening houdend met de beslissing van de minister), gerealiseerd zijn;
*de projectsubsidie is aangewend in overeenstemming met de doelstellingen van het project;
*de subsidievereiste is nageleefd.

Als het departement vaststelt dat er onvoldoende kosten zijn, wordt een deel van de subsidie ingehouden.

==Ondersteuning project door een erfgoedspeler==
Ondersteuning van het project door een erfgoedspeler (erfgoeddienstverlener, collectiebeherende instelling zoals archief of museum, ...) is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden. De TRACKS-partners zijn allemaal potentiële organisaties om jullie project te ondersteunen. Contacteer hen of andere erfgoedspelers zeker om je project af te toetsen en samenwerkingsmogelijkheden te bespreken.

==Meer info of hulp nodig?==
Hiervoor kan je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/contactformulier contactformulier] van het Departement Cultuur, Jeugd & Media gebruiken.

''Bron:'' https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies/projectsubsidies/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed
[[Categorie:Nieuws]]

Nieuwe projectoproep rond nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars

2024-02-02T14:22:56Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Afbeelding 1 Archief Theater Antigone VOOR Foto Het Firmament.jpeg|miniatuur|Ongeordend archief.]]

==Wat==
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. De vele bijzondere nalatenschappen van kunstenaars uit de 20ste eeuw verdienen bijzondere aandacht en begeleiding. We zitten in een periode waar een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluiten. Kunstenaars en kunstenorganisaties laten bijzondere zaken na, denk maar aan '''archieven, collecties of praktijken'''. De zorg voor die nalatenschappen verdient bijzondere aandacht en begeleiding.

De minister van Cultuur nam binnen dit kader het initiatief om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars. In 2023 werd een eerste oproep georganiseerd naar kunstenaars, organisaties en erfgenamen voor pilootprojecten rond de nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars betrokken bij het kunstgebeuren in de Vlaamse Gemeenschap. [[:Bestand:Beslissing pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|Twaalf pilootprojecten]] konden ondersteund worden.

De minister van Cultuur besliste dat in 2024 een nieuwe oproep georganiseerd zal worden.

==Indiendatum==
De uiterste indiendatum voor de tweede oproep is '''2 april 2024'''.

==Project voorbereiden==
Bekijk het [[:Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|subsidiereglement]] van de oproep pilootprojecten voor 2024. Ook de [[:Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf|veelgestelde vragen]] kunnen helpen bij het voorbereiden van het project.

==Webinar ==
Op dinsdag 30 januari 2024 organiseerde het Departement Cultuur, Jeugd & Media een online infosessie over deze projectoproep. Download de [[:Bestand:Pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed-infosessie-aanvragers-2024.pdf|presentatie]] of bekijk de [https://www.youtube.com/watch?v=wCJrHXzarUw opname].

==Toekenning en uitbetaling==
De projectsubsidie wordt in verschillende schijven uitbetaald:

*Het voorschot van 90% wordt uitbetaald kort na de beslissing.
*Het saldo van 10% wordt uitbetaald na de controle van de verantwoording.

Wanneer er een subsidie is toegekend, moet je rekening houden met de richtlijnen voor projectsubsidies.

==Gebruik logo Vlaamse Gemeenschap==
Eens de projectsubsidie is toegekend, moet je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/over-cjm/logo logo van de Vlaamse Gemeenschap] vermelden in al je communicatie over het project.

==Verantwoording==
Organisaties moeten een verantwoording indienen via [https://kiosk.vlaanderen.be/kiosk/public/login.cjsm KIOSK].

De verantwoording bestaat uit:

*een '''inhoudelijk verslag''' over de uitvoering van het project. Eventuele afwijkingen ten opzichte van de aanvraag, of in voorkomend geval van de aangepaste projectplanning, worden daarbij toegelicht;
*een '''financiële verantwoording''' die bestaat uit:
**een overzicht van de kosten en opbrengsten van het project;
**bewijsstukken voor de besteding van de projectsubsidie.

De organisatie waaraan een projectsubsidie werd toegekend, bezorgt de verantwoording uiterlijk drie maanden nadat het project beëindigd is aan het departement.

==Toezicht==
Het Departement Cultuur, Jeugd en Media oefent toezicht uit op basis van de verantwoording.

Bij het toezicht gaat het departement na of:

* de doelstellingen waarvoor de projectsubsidie is toegekend (zoals beschreven in de aanvraag, of, in voorkomend geval, in de aangepaste projectplanning, rekening houdend met de beslissing van de minister), gerealiseerd zijn;
*de projectsubsidie is aangewend in overeenstemming met de doelstellingen van het project;
*de subsidievereiste is nageleefd.

Als het departement vaststelt dat er onvoldoende kosten zijn, wordt een deel van de subsidie ingehouden.

==Ondersteuning project door een erfgoedspeler==
Ondersteuning van een erfgoedspeler (erfgoeddienstverleners, collectiebeherende instellingen zoals archieven of musea, ...) is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden. De TRACKS-partners zijn allemaal potentiële organisaties om jullie project te ondersteunen. Contacteer hen of andere erfgoedspelers zeker om je project af te toetsen en samenwerkingsmogelijkheden te bespreken.

==Meer info of hulp nodig?==
Hiervoor kan je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/contactformulier contactformulier] van het Departement Cultuur, Jeugd & Media gebruiken.

''Bron:'' https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies/projectsubsidies/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed
[[Categorie:Nieuws]]

Nieuwe projectoproep rond nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars

2024-02-02T14:20:29Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Afbeelding 1 Archief Theater Antigone VOOR Foto Het Firmament.jpeg|miniatuur|Ongeordend archief.]]

==Wat==
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. De vele bijzondere nalatenschappen van kunstenaars uit de 20ste eeuw verdienen bijzondere aandacht en begeleiding. We zitten in een periode waar een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluiten. Kunstenaars en kunstenorganisaties laten bijzondere zaken na, denk maar aan '''archieven, collecties of praktijken'''. De zorg voor die nalatenschappen verdient bijzondere aandacht en begeleiding.

De minister van Cultuur nam binnen dit kader het initiatief om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars. In 2023 werd een eerste oproep georganiseerd naar kunstenaars, organisaties en erfgenamen voor pilootprojecten rond de nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars betrokken bij het kunstgebeuren in de Vlaamse Gemeenschap. [[:Bestand:Beslissing pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|Twaalf pilootprojecten]] konden ondersteund worden.

De minister van Cultuur besliste dat in 2024 een nieuwe oproep georganiseerd zal worden.

==Indiendatum==
De uiterste indiendatum voor de tweede oproep is '''2 april 2024'''.

==Project voorbereiden==
Bekijk het [[:Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|subsidiereglement]] van de oproep pilootprojecten voor 2024. Ook de [[:Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf|veelgestelde vragen]] kunnen helpen bij het voorbereiden van het project.

==Webinar ==
Op dinsdag 30 januari 2024 organiseerde het Departement Cultuur, Jeugd & Media een online infosessie over deze projectoproep. Download de [[:Bestand:Pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed-infosessie-aanvragers-2024.pdf|presentatie]] of bekijk de [https://www.youtube.com/watch?v=wCJrHXzarUw opname].

==Toekenning en uitbetaling==
De projectsubsidie wordt in verschillende schijven uitbetaald:

*Het voorschot van 90% wordt uitbetaald kort na de beslissing.
*Het saldo van 10% wordt uitbetaald na de controle van de verantwoording.

Wanneer er een subsidie is toegekend, moet je rekening houden met de richtlijnen voor projectsubsidies.

==Gebruik logo Vlaamse Gemeenschap==
Eens de projectsubsidie is toegekend, moet je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/over-cjm/logo logo van de Vlaamse Gemeenschap] vermelden in al je communicatie over het project.

==Verantwoording==
Organisaties moeten een verantwoording indienen via [https://kiosk.vlaanderen.be/kiosk/public/login.cjsm KIOSK].

De verantwoording bestaat uit:

*een '''inhoudelijk verslag''' over de uitvoering van het project. Eventuele afwijkingen ten opzichte van de aanvraag, of in voorkomend geval van de aangepaste projectplanning, worden daarbij toegelicht;
*een '''financiële verantwoording''' die bestaat uit:
**een overzicht van de kosten en opbrengsten van het project;
**bewijsstukken voor de besteding van de projectsubsidie;

De organisatie waaraan een projectsubsidie werd toegekend, bezorgt de verantwoording uiterlijk drie maanden nadat het project beëindigd is aan het departement.

==Toezicht==
Het Departement Cultuur, Jeugd en Media oefent toezicht uit op basis van de verantwoording.

Bij het toezicht gaat het departement na of:

* de doelstellingen waarvoor de projectsubsidie is toegekend (zoals beschreven in de aanvraag, of, in voorkomend geval, in de aangepaste projectplanning, rekening houdend met de beslissing van de minister), gerealiseerd zijn;
*de projectsubsidie is aangewend in overeenstemming met de doelstellingen van het project;
*de subsidievereiste is nageleefd.

Als het departement vaststelt dat er onvoldoende kosten zijn, wordt een deel van de subsidie ingehouden.

==Ondersteuning project door een erfgoedspeler==
Ondersteuning van een erfgoedspeler (erfgoeddienstverleners, collectiebeherende instellingen zoals archieven of musea, ...) is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden. De TRACKS-partners zijn allemaal potentiële organisaties om jullie project te ondersteunen. Contacteer hen of andere erfgoedspelers zeker om je project af te toetsen en samenwerkingsmogelijkheden te bespreken.

==Meer info of hulp nodig?==
Hiervoor kan je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/contactformulier contactformulier] van het Departement Cultuur, Jeugd & Media gebruiken.

''Bron:'' https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies/projectsubsidies/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed
[[Categorie:Nieuws]]

Nieuwe projectoproep rond nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars

2024-02-02T14:16:26Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Afbeelding 1 Archief Theater Antigone VOOR Foto Het Firmament.jpeg|miniatuur|Ongeordend archief.]]

==Wat==
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. De vele bijzondere nalatenschappen van kunstenaars uit de 20ste eeuw verdienen bijzondere aandacht en begeleiding. We zitten in een periode waar een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluiten. Kunstenaars en kunstenorganisaties laten bijzondere zaken na, denk maar aan '''archieven, collecties of praktijken'''. De zorg voor die nalatenschappen verdient bijzondere aandacht en begeleiding.

De minister van Cultuur nam binnen dit kader het initiatief om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars. In 2023 werd een eerste oproep georganiseerd naar kunstenaars, organisaties en erfgenamen voor pilootprojecten rond de nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars betrokken bij het kunstgebeuren in de Vlaamse Gemeenschap. Twaalf pilootprojecten konden ondersteund worden.

De minister van Cultuur besliste dat in 2024 een nieuwe oproep georganiseerd zal worden.

==Indiendatum==
De uiterste indiendatum voor de tweede oproep is '''2 april 2024'''.

==Project voorbereiden==
Bekijk het [[:Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|subsidiereglement]] van de oproep pilootprojecten voor 2024. Ook de [[:Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf|veelgestelde vragen]] kunnen helpen bij het voorbereiden van het project.

==Webinar ==
Op dinsdag 30 januari 2024 organiseerde het Departement Cultuur, Jeugd & Media een online infosessie over deze projectoproep. Download de [[:Bestand:Pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed-infosessie-aanvragers-2024.pdf|presentatie]] of bekijk de [https://www.youtube.com/watch?v=wCJrHXzarUw opname].

==Toekenning en uitbetaling==
De projectsubsidie wordt in verschillende schijven uitbetaald:

*Het voorschot van 90% wordt uitbetaald kort na de beslissing.
*Het saldo van 10% wordt uitbetaald na de controle van de verantwoording.

Wanneer er een subsidie is toegekend, moet je rekening houden met de richtlijnen voor projectsubsidies.

==Gebruik logo Vlaamse Gemeenschap==
Eens de projectsubsidie is toegekend, moet je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/over-cjm/logo logo van de Vlaamse Gemeenschap] vermelden in al je communicatie over het project.

==Verantwoording==
Organisaties moeten een verantwoording indienen via [https://kiosk.vlaanderen.be/kiosk/public/login.cjsm KIOSK].

De verantwoording bestaat uit:

*een '''inhoudelijk verslag''' over de uitvoering van het project. Eventuele afwijkingen ten opzichte van de aanvraag, of in voorkomend geval van de aangepaste projectplanning, worden daarbij toegelicht;
*een '''financiële verantwoording''' die bestaat uit:
**een overzicht van de kosten en opbrengsten van het project;
**bewijsstukken voor de besteding van de projectsubsidie;

De organisatie waaraan een projectsubsidie werd toegekend, bezorgt de verantwoording uiterlijk drie maanden nadat het project beëindigd is aan het departement.

==Toezicht==
Het Departement Cultuur, Jeugd en Media oefent toezicht uit op basis van de verantwoording.

Bij het toezicht gaat het departement na of:

* de doelstellingen waarvoor de projectsubsidie is toegekend (zoals beschreven in de aanvraag, of, in voorkomend geval, in de aangepaste projectplanning, rekening houdend met de beslissing van de minister), gerealiseerd zijn;
*de projectsubsidie is aangewend in overeenstemming met de doelstellingen van het project;
*de subsidievereiste is nageleefd.

Als het departement vaststelt dat er onvoldoende kosten zijn, wordt een deel van de subsidie ingehouden.

==Ondersteuning project door een erfgoedspeler==
Ondersteuning van een erfgoedspeler (erfgoeddienstverleners, collectiebeherende instellingen zoals archieven of musea, ...) is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden. De TRACKS-partners zijn allemaal potentiële organisaties om jullie project te ondersteunen. Contacteer hen of andere erfgoedspelers zeker om je project af te toetsen en samenwerkingsmogelijkheden te bespreken.

==Meer info of hulp nodig?==
Hiervoor kan je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/contactformulier contactformulier] van het Departement Cultuur, Jeugd & Media gebruiken.

''Bron:'' https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies/projectsubsidies/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed
[[Categorie:Nieuws]]

Nieuwe projectoproep rond nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars

2024-02-02T14:05:28Z

ChristopherDeKeyser:

[[Bestand:Afbeelding 1 Archief Theater Antigone VOOR Foto Het Firmament.jpeg|miniatuur|Ongeordend archief.]]

==Wat==
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. De vele bijzondere nalatenschappen van kunstenaars uit de 20ste eeuw verdienen bijzondere aandacht en begeleiding. We zitten in een periode waar een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluiten. Kunstenaars en kunstenorganisaties laten bijzondere zaken na, denk maar aan '''archieven, collecties of praktijken'''. De zorg voor die nalatenschappen verdient bijzondere aandacht en begeleiding.

De minister van Cultuur nam binnen dit kader het initiatief om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars. In 2023 werd een eerste oproep georganiseerd naar kunstenaars, organisaties en erfgenamen voor pilootprojecten rond de nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars betrokken bij het kunstgebeuren in de Vlaamse Gemeenschap. Twaalf pilootprojecten konden ondersteund worden.

De minister van Cultuur besliste dat in 2024 een nieuwe oproep georganiseerd zal worden.

==Indiendatum==
De uiterste indiendatum voor de tweede oproep is '''2 april 2024'''.

==Project voorbereiden==
Bekijk het [[:Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|subsidiereglement]] van de oproep pilootprojecten voor 2024. Ook de [https://wiki.projecttracks.be/index.php?title=Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf veelgestelde vragen] kunnen helpen bij het voorbereiden van het project.

==Webinar ==
Op dinsdag 30 januari 2024 organiseerde het Departement Cultuur, Jeugd & Media een online infosessie over deze projectoproep. Download de [[Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf|presentatie]] of bekijk de [https://www.youtube.com/watch?v=wCJrHXzarUw opname].

==Toekenning en uitbetaling==
De projectsubsidie wordt in verschillende schijven uitbetaald:

*Het voorschot van 90% wordt uitbetaald kort na de beslissing.
*Het saldo van 10% wordt uitbetaald na de controle van de verantwoording.

Wanneer er een subsidie is toegekend, moet je rekening houden met de richtlijnen voor projectsubsidies.

==Gebruik logo Vlaamse Gemeenschap==
Eens de projectsubsidie is toegekend, moet je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/over-cjm/logo logo van de Vlaamse Gemeenschap] vermelden in al je communicatie over het project.

==Verantwoording==
Organisaties moeten een verantwoording indienen via [https://kiosk.vlaanderen.be/kiosk/public/login.cjsm KIOSK].

De verantwoording bestaat uit:

*een '''inhoudelijk verslag''' over de uitvoering van het project. Eventuele afwijkingen ten opzichte van de aanvraag, of in voorkomend geval van de aangepaste projectplanning, worden daarbij toegelicht;
*een '''financiële verantwoording''' die bestaat uit:
**een overzicht van de kosten en opbrengsten van het project;
**bewijsstukken voor de besteding van de projectsubsidie;

De organisatie waaraan een projectsubsidie werd toegekend, bezorgt de verantwoording uiterlijk drie maanden nadat het project beëindigd is aan het departement.

==Toezicht==
Het Departement Cultuur, Jeugd en Media oefent toezicht uit op basis van de verantwoording.

Bij het toezicht gaat het departement na of:

* de doelstellingen waarvoor de projectsubsidie is toegekend (zoals beschreven in de aanvraag, of, in voorkomend geval, in de aangepaste projectplanning, rekening houdend met de beslissing van de minister), gerealiseerd zijn;
*de projectsubsidie is aangewend in overeenstemming met de doelstellingen van het project;
*de subsidievereiste is nageleefd.

Als het departement vaststelt dat er onvoldoende kosten zijn, wordt een deel van de subsidie ingehouden.

==Ondersteuning project door een erfgoedspeler==
Ondersteuning van een erfgoedspeler (erfgoeddienstverleners, collectiebeherende instellingen zoals archieven of musea, ...) is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden. De TRACKS-partners zijn allemaal potentiële organisaties om jullie project te ondersteunen. Contacteer hen of andere erfgoedspelers zeker om je project af te toetsen en samenwerkingsmogelijkheden te bespreken.

==Meer info of hulp nodig?==
Hiervoor kan je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/contactformulier contactformulier] van het Departement Cultuur, Jeugd & Media gebruiken.

''Bron:'' https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies/projectsubsidies/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed
[[Categorie:Nieuws]]

Nieuwe projectoproep rond nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars

2024-02-02T13:46:06Z

ChristopherDeKeyser: Update

[[Bestand:Afbeelding 1 Archief Theater Antigone VOOR Foto Het Firmament.jpeg|miniatuur|Ongeordend archief.]]

==Wat==
Het Vlaamse cultuurbeleid moedigt de archiefzorg in de kunstensector aan. Veel uitdagingen blijven, zowel voor de omgang met als voor de borging van archieven, collecties of praktijken van hedendaagse kunstenaars en kunstenorganisaties. De vele bijzondere nalatenschappen van kunstenaars uit de 20ste eeuw verdienen bijzondere aandacht en begeleiding. We zitten in een periode waar een eerste generatie hedendaagse kunstenaars hun oeuvre afsluiten. Kunstenaars en kunstenorganisaties laten bijzondere zaken na, denk maar aan '''archieven, collecties of praktijken'''. De zorg voor die nalatenschappen verdient bijzondere aandacht en begeleiding.

De minister van Cultuur nam binnen dit kader het initiatief om pilootprojecten te ondersteunen voor de omgang met nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars. In 2023 werd een eerste oproep georganiseerd naar kunstenaars, organisaties en erfgenamen voor pilootprojecten rond de nalatenschappen van hedendaagse kunstenaars betrokken bij het kunstgebeuren in de Vlaamse Gemeenschap. Twaalf pilootprojecten konden ondersteund worden.

De minister van Cultuur besliste dat in 2024 een nieuwe oproep georganiseerd zal worden.

==Indiendatum==
De uiterste indiendatum voor de tweede oproep is '''2 april 2024'''.

==Project voorbereiden==
Bekijk het [https://wiki.projecttracks.be/index.php?title=Bestand:Reglement_pilootprojecten_nalatenschappen_kunstenerfgoed.pdf subsidiereglement] van de oproep pilootprojecten voor 2024. Ook de [https://wiki.projecttracks.be/index.php?title=Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf veelgestelde vragen] kunnen helpen bij het voorbereiden van het project.

==Webinar==
Op dinsdag 30 januari 2024 organiseerde het Departement Cultuur, Jeugd & Media een online infosessie over deze projectoproep. Download de [https://wiki.projecttracks.be/index.php?title=Bestand:Pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed-infosessie-aanvragers-2024.pdf presentatie] of bekijk de [https://www.youtube.com/watch?v=wCJrHXzarUw opname].

==Toekenning en uitbetaling==
De projectsubsidie wordt in verschillende schijven uitbetaald:

*Het voorschot van 90% wordt uitbetaald kort na de beslissing.
*Het saldo van 10% wordt uitbetaald na de controle van de verantwoording.

Wanneer er een subsidie is toegekend, moet je rekening houden met de richtlijnen voor projectsubsidies.

==Gebruik logo Vlaamse Gemeenschap==
Eens de projectsubsidie is toegekend, moet je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/over-cjm/logo logo van de Vlaamse Gemeenschap] vermelden in al je communicatie over het project.

==Verantwoording==
Organisaties moeten een verantwoording indienen via [https://kiosk.vlaanderen.be/kiosk/public/login.cjsm KIOSK].

De verantwoording bestaat uit:

*een '''inhoudelijk verslag''' over de uitvoering van het project. Eventuele afwijkingen ten opzichte van de aanvraag, of in voorkomend geval van de aangepaste projectplanning, worden daarbij toegelicht;
*een '''financiële verantwoording''' die bestaat uit:
**een overzicht van de kosten en opbrengsten van het project;
**bewijsstukken voor de besteding van de projectsubsidie;

De organisatie waaraan een projectsubsidie werd toegekend, bezorgt de verantwoording uiterlijk drie maanden nadat het project beëindigd is aan het departement.

==Toezicht==
Het Departement Cultuur, Jeugd en Media oefent toezicht uit op basis van de verantwoording.

Bij het toezicht gaat het departement na of:

* de doelstellingen waarvoor de projectsubsidie is toegekend (zoals beschreven in de aanvraag, of, in voorkomend geval, in de aangepaste projectplanning, rekening houdend met de beslissing van de minister), gerealiseerd zijn;
*de projectsubsidie is aangewend in overeenstemming met de doelstellingen van het project;
*de subsidievereiste is nageleefd.

Als het departement vaststelt dat er onvoldoende kosten zijn, wordt een deel van de subsidie ingehouden.

==Ondersteuning project door een erfgoedspeler==
Ondersteuning van een erfgoedspeler (erfgoeddienstverleners, collectiebeherende instellingen zoals archieven of musea, ...) is niet verplicht, maar wordt sterk aangeraden. De TRACKS-partners zijn allemaal potentiële organisaties om jullie project te ondersteunen. Contacteer hen of andere erfgoedspelers zeker om je project af te toetsen en samenwerkingsmogelijkheden te bespreken.

==Meer info of hulp nodig?==
Hiervoor kan je het [https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/contactformulier contactformulier] van het Departement Cultuur, Jeugd & Media gebruiken.

''Bron:'' https://www.vlaanderen.be/cjm/nl/cultuur/cultureel-erfgoed/subsidies/projectsubsidies/pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed
[[Categorie:Nieuws]]

Bestand:Reglement pilootprojecten nalatenschappen kunstenerfgoed.pdf

2024-02-02T12:54:24Z

ChristopherDeKeyser: Uploaded a work by Departement Cultuur, Jeugd & Media from Departement Cultuur, Jeugd & Media with UploadWizard

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|description={{nl|1=Reglement.}}
|date=2024-01-30
|source=Departement Cultuur, Jeugd & Media
|author=Departement Cultuur, Jeugd & Media
|permission=
|other versions=
}}

=={{int:license-header}}==
{{subst:uwl}}

Bestand:FAQ-pilootprojecten-kunstenerfgoed.pdf

2024-02-02T12:54:24Z

ChristopherDeKeyser: Uploaded a work by Departement Cultuur, Jeugd & Media from Departement Cultuur, Jeugd & Media with UploadWizard

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|description={{nl|1=Frequently Asked Questions.}}
|date=2024-01-30
|source=Departement Cultuur, Jeugd & Media
|author=Departement Cultuur, Jeugd & Media
|permission=
|other versions=
}}

=={{int:license-header}}==
{{subst:uwl}}

Bestand:Pilootprojecten-nalatenschappen-kunstenerfgoed-infosessie-aanvragers-2024.pdf

2024-02-02T12:54:24Z

ChristopherDeKeyser: Uploaded a work by Departement Cultuur, Jeugd & Media from Departement Cultuur, Jeugd & Media with UploadWizard

=={{int:filedesc}}==
{{Information
|description={{nl|1=Presentatie.}}
|date=2024-01-30
|source=Departement Cultuur, Jeugd & Media
|author=Departement Cultuur, Jeugd & Media
|permission=
|other versions=
}}

=={{int:license-header}}==
{{subst:uwl}}