Welke rechten kunnen op archiefstukken rusten?
In een artistiek creatieproces ontstaat doorgaans auteursrechtelijke bescherming op wat gecreëerd wordt. Het materiaal dat als archief wordt bijgehouden kan bijgevolg ook auteursrechtelijk beschermd zijn. Het is immers een neerslag van dat creatieve, artistieke proces. Als iemand dat materiaal (nu of later) wil tonen of hergebruiken, is het dus belangrijk om te weten wanneer welke rechten ontstaan en wie de rechthebbenden zijn. Het beste moment om dit goed te documenteren is het moment waarop het archief ontstaat. Dan kunnen immers het vlotste duidelijke afspraken worden gemaakt.
De tool Soorten rechten biedt een overzicht van welke rechten allemaal kunnen spelen in het archief van een kunstenaar of kunstenorganisatie. Deze tool vertrekt van verschillende soorten documenten die kunnen ontstaan en geeft aan wanneer bepaalde aandacht voor auteursrechten wenselijk is. Ter ondersteuning is ook een overzicht in tabelvorm. Bestand:20260626 Welke Rechten In Archiefmateriaal Overzicht.pdf
Voor alle documenten in je archief of collectie waar rechten op rusten stelt zich de vraag hoe je die rechten documenteert. Je documentatie is namelijk de sleutel tot kennis over rechtenstatus en rechthebbenden wanneer een vraag naar (intern of extern) hergebruik zich stelt. Grosso modo zijn er twee manieren: ofwel in/op/bij het document zelf, ofwel in een centraal overzichtsdocument. Sommige fysieke archiefstukken (bv. een partituur, een fotoafdruk, ...) kunnen een duidelijk opschrift hebben. Bij andere materialen (bv. een audiovisuele opname of een decorstuk) is dat minder vanzelfsprekend. Een goede documentatie is dus van belang. Dat kan aan de hand van een overzichtsdocument, dat je bv. kan maken per artistieke productie en in de mappenstructuur bij die productie kan bewaren. Soms worden bij creatie van nieuw materiaal (bv. composities, opnames voor radio of televisie, ...) vermogensrechten of naburige rechten contractueel overgedragen aan een opdrachtgever of een producent. Documenteer elke rechtenoverdracht nauwkeurig in je mappenstructuur door er contracten en e-mails met bewijswaarde op te slaan.
Partituren
Nieuw gecreëerde partituur
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | componist, arrangeur, tekstschrijver |
Mogelijke reeds bestaande rechten: Indien de nieuwe partituur gebruik maakt van reeds bestaande tekst, kan deze tekst nog auteursrechtelijk beschermd zijn. Indien de nieuwe partituur een bewerking is van een reeds bestaande partituur, kan de oorspronkelijke partituur nog auteursrechtelijk beschermd zijn. Indien componisten, arrangeurs of tekstschrijvers hun vermogensrechten hebben overgedragen aan de uitgever van de partituur, kan de uitoefening van het auteursrecht ook bij de producent van een partituur liggen.
Aangekochte partituur
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| n.v.t. | n.v.t. |
Mogelijke reeds bestaande rechten: De partituur is een neerslag van het originele creatieve werk van componisten, arrangeurs en tekstschrijvers. Hun werk is tot 70 jaar na hun overlijden auteursrechtelijk beschermd. De bescherming op de partituur als geheel vervalt dus pas op het moment dat de langstlevende rechthebbende meer dan 70 jaar is overleden. Indien componisten, arrangeurs of tekstschrijvers hun vermogensrechten hebben overgedragen aan de uitgever van de partituur, kan de uitoefening van het auteursrecht ook bij de producent van een partituur liggen.
Opmerking: Zowel bij nieuw gecreëerde als bestaande partituren kunnen extra aantekeningen op partituren relevant zijn vanuit archiefoogpunt.
Muziekopnames
Opname van nieuwe gecreëerde muziek voor een productie
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | componist, arrangeur, tekstschrijver |
| naburig recht | uitvoerders: zangers, muzikanten |
Bestaande muziekopname gebruikt in een productie
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| n.v.t. | n.v.t. |
Mogelijke reeds bestaande rechten: De gebruikte opname kan nog zowel door het auteursrecht (componist, arrangeur, tekstschrijver) als door naburige rechten (uitvoerders, producent) beschermd zijn en mag in dat geval niet zonder toestemming en licentieovereenkomst in een productie gebruikt worden of in een archiefcontext publiek gemaakt worden.
Audiocaptatie van concert
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| n.v.t. | n.v.t. |
Mogelijke reeds bestaande rechten: naburige rechten van uitvoerders zoals zangers en muzikanten. Indien het gaat om een captatie door een radio-omroep of een andere producent heeft ook die producent een naburige recht. Dit duurt tot 50 jaar na opname en indien publiek bekendgemaakt tot 70 jaar na de eerste publieke bekendmaking.
Uitgebrachte concert- of studio-opname
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| naburig recht | uitvoerders (zangers, muzikanten) en producent (bv. platenlabel) |
Mogelijke reeds bestaande rechten: De uitgevoerde muziek kan nog beschermd zijn door het auteursrecht (componist, arrangeur, tekstschrijver). Zowel voor een publieke uitvoering als voor het verspreiden van een opname van die uitvoering zijn aparte toestemmingen nodig.
Beeldende kunst
Het originele, creatieve, scheppende werk van een beeldend kunstenaar is auteursrechtelijk beschermd. Dat geldt ook voor voorbereidend werk zoals tekeningen, schetsen, ... Ook foto's van kunstwerken kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn. Wanneer een foto op de achtergrond een kunstwerk bevat maar het kunstwerk duidelijk niet het hoofdonderwerp van de foto is, wordt de rechtenstatus van het kunstwerk in beeld niet als relevant beschouwd voor de rechtenstatus voor de foto. Die kan uiteraard wel beschermd zijn door auteursrecht van de fotograaf.
Beeldend kunstwerk
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | beeldend kunstenaar |
Foto van beeldend kunstwerk (2D)
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| n.v.t. | n.v.t. |
Mogelijke reeds bestaande rechten: Indien het gefotografeerde kunstwerk nog auteursrechtelijk beschermd is, werkt die bescherming ook door wanneer het kunstwerk wordt gefotografeerd. Op een getrouwe fotografische reproductie van een 2D-kunstwerk kan een fotograaf geen nieuw auteursrecht claimen.
Foto van beeldend kunstwerk (3D)
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | fotograaf (indien voldoende origineel/creatief) |
Mogelijke reeds bestaande rechten: Indien het gefotografeerde kunstwerk nog auteursrechtelijk beschermd is, werkt die bescherming ook door wanneer het kunstwerk wordt gefotografeerd.
Opmerking: Wanneer een werk door meerdere kunstenaars samen is gemaakt, zijn er ook meerdere auteursrechthebbenden. Er rust dan auteursrechtelijke bescherming op het werk tot 70 jaar na het overlijden van de langstlevende kunstenaar.
Scenografie
Het auteursrecht is een intellectueel eigendomsrecht. Het beschermt dus de artistieke schepping, niet de uitvoering ervan. In het domein van de scenografie is dat een belangrijk onderscheid. Zo zal de uitvoering van decors, kostuums, maskers, poppen, ... niet in aanmerking komen voor auteursrechtelijke bescherming, maar het ontwerp ervan wel.
Kostuums, decorstukken, poppen, maskers en figuren
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | ontwerper(s) |
Schetsen van kostuum- en decorontwerp
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | kostuum-/decorontwerper die schets maakte |
Lichtplannen
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| n.v.t. | n.v.t. |
Tenzij kan worden aangetoond dat een lichtontwerp een originele artistieke creatie is, bevat een lichtplan doorgaans te weinig creativiteit en originaliteit in zich om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen.
Maquettes (i.f.v. decor of architectuur)
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | ontwerper(s) |
Opmerking: Wanneer een werk door meerdere kunstenaars samen is gemaakt, zijn er ook meerdere auteursrechthebbenden. Er rust dan auteursrechtelijke bescherming op het werk tot 70 jaar na het overlijden van de langstlevende kunstenaar.
Architectuur
Zie ook hierboven (maquettes)
Architectuurplan
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | architect of architectenbureau |
Foto van een gebouw
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | fotograaf |
Mogelijke reeds bestaande rechten: Indien het gefotografeerde gebouw nog auteursrechtelijk beschermd is (omdat de architect nog geen 70 jaar is overleden), werkt die bescherming ook door wanneer het gebouw wordt gefotografeerd.
Opmerking: De auteursrechtelijke uitzondering van de panoramavrijheid staat wel toe dat auteursrechtelijk beschermde werken die permanent zichtbaar zijn vanaf de publieke ruimte zonder toestemming gefotografeerd mogen worden zolang het gebruik van de foto's de normale economische exploitatie van het onderliggende werk niet in het gedrang brengt. Een foto maken van de gevel van een gebouw vanaf de openbare weg is dus toegestaan zonder toestemming van de architect.
Theaterteksten
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | tekstschrijver(s) |
Mogelijke reeds bestaande rechten: Indien de theatertekst een bewerking of vertaling is van een reeds bestaande tekst, rust er mogelijk nog auteursrechtelijke bescherming op de originele tekst.
Opmerking: Wanneer een tekst door meerdere auteurs samen is gemaakt zijn er ook meerdere auteursrechthebbenden. Er rust dan auteursrechtelijke bescherming op het werk tot 70 jaar na het overlijden van de langstlevende auteur.
Dansnotatie
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | choreograaf |
Opmerking: Dit scenario gaat er van uit dat de choreograaf die de choreografie bedenkt ook diegene is die instaat voor de dansnotatie.
Notities doorheen het artistieke creatieproces
Heel wat dramaturgen, acteurs, regisseurs, ... werken met notitieboekjes of -schriftjes waarin ze het artistieke werkproces documenteren. Dit kan uiteraard ook een digitale vorm aannemen.
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | auteur van de notities |
Foto's van concerten, podiumproducties en repetities
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | fotograaf |
| recht op afbeelding | geportretteerde(n) |
Opmerking: Bij publieke opvoeringen valt het recht op afbeelding van afgebeelde artiesten onder impliciete toestemming. Bij repetities is dat niet het geval.
Audiovisuele captaties en trailers van concerten, podiumproducties en repetities
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | videast |
Mogelijke reeds bestaande rechten: auteursrecht op uitgevoerde tekst, muziek, choreografie en/of op getoonde video/film + naburig recht van uitvoerders (zangers, acteurs, dansers, muzikanten). Indien het gaat om een captatie door een televisieomroep of een andere audiovisuele producent heeft ook die producent een naburige recht. Dit duurt tot 50 jaar na opname en indien publiek bekendgemaakt tot 50 jaar na de eerste publieke bekendmaking.
Opmerking: Er ontstaat enkel auteursrecht voor de videast indien er sprake is van creatieve keuzes (bv. door montage van verschillende camerastandpunten). Eéncameracaptaties genereren dus geen nieuwe auteursrechtelijke bescherming.
Communicatiemateriaal
Communicatieteksten en persberichten
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | interne medewerker |
Promotionele flyers/affiches
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | ontwerper flyer/affiche (indien voldoende origineel/creatief) |
Mogelijke reeds bestaande rechten: auteursrecht op eventuele reeds bestaande visuele elementen die in een affiche gebruikt worden (bv. foto, tekening, ...)
Programmaboekjes
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | tekstschrijvers, vertalers, makers van visuele elementen, fotografen |
Mogelijke reeds bestaande rechten: auteursrecht op eventuele vooraf bestaande elementen die in programmaboekje worden overgenomen (teksten, foto's, ...)
Opmerking: Werknemers kunnen hun vermogensrechten overdragen aan de werkgever via een clausule in de arbeidsovereenkomst. Dit biedt de organisatie meer vrijheid en juridische zekerheid om het auteursrechtelijk materiaal blijvend te gebruiken.
Persmappen
Heel wat kunstenorganisaties en kunstenaars verzamelen persartikels die over hen en hun werk zijn verschenen. Het is strikt genomen geen archiefmateriaal, maar zegt wel iets over de receptie van het artistieke werk.
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| n.v.t. | n.v.t. |
Mogelijke reeds bestaande rechten: De auteurs van persartikels hebben auteursrecht op hun artikels. Soms is hun vermogensrecht overgedragen aan de uitgever van de publicatie. De auteursrechtelijke bescherming geldt tot 70 jaar na het overlijden van de auteur. Dit verhindert op zich niet dat kunstenaars en kunstenorganisaties persartikels verzamelen en analoog of digitaal bijhouden. Om dit materiaal publiek te maken is wel toestemming nodig.
Ontwerp van website en huisstijl
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | webdesigner(s), huisstijlontwerper(s) |
Opmerking: Auteursrechtelijke bescherming treedt enkel op voor zover er sprake is van voldoende originaliteit/creativiteit. De betrokken personen kunnen hun vermogensrechten hebben overgedragen aan hun werkgever.
Nieuwe software in functie van artistieke productie
| Welk nieuw recht? | Mogelijke rechthebbende(n) |
|---|---|
| auteursrecht | softwareontwikkelaar(s) (intern of extern) |
Opmerking: Wanneer iemand nieuwe software schrijft voor een artistieke productie, is die software op zich ook auteursrechtelijk beschermd. Een contractuele overdracht van vermogensrechten is mogelijk. Met werknemers kan dit eventueel via een clausule in de arbeidsovereenkomst. Met externe softwareontwikkelaars dient dit expliciet te worden opgenomen in de overeenkomst waarop de opdracht betrekking heeft.
Aanvullingen
Heb je suggesties voor aanvullingen op deze lijst of extra vragen naar aanleiding van deze tool? Contacteer ons dan via het contactformulier.